Ирландияның бейтараптық саясаты: тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Ирландия Республикасындағы бейтараптықтың мәні Ирландия Еуропалық Одақтың НАТО-ға мүше емес төрт мүшесінің бірі болып табылады. Қалғандары – Австрия, Кипр және Мальта. Ел ұзақ жылдар бойы әскери бейтараптық саясатын ұстанды: ол әскери одақтарға немесе қорғаныс шарттарына қосылмайды және халықаралық қақтығыстарға қатыспайды. Ирландияның бейтараптығының мәні уақыт өте келе өзгеріп келді. Ирландия Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өзін бейтарап мемлекет деп жариялады (қараңыз: Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Ирландияның бейтараптығы), ал Суық соғыс кезінде НАТО-ға немесе Бейтарап елдер қозғалысына қосылмады. 1970 жылдардан бері кейбір мамандар оны кеңірек анықтап, "Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбіт сақтау, адам құқықтары және қарусыздану" міндеттемелерін қамтиды деп санайды. Ирландияның Еуропалық Одаққа мүшелігімен бейтараптықтың үйлесімділігі 1990 жылдардан бері Еуропалық Одақ туралы референдумдарда талқыланып келеді. Ницца шарты бойынша Севиль декларациялары Ирландияның "дәстүрлі әскери бейтараптығын" мойындайды. Ирландияның Қорғаныс күштері БҰҰ-ның көптеген бейбітшілік миссияларына қатысты.

Ирландия еркін мемлекеті

1922 жылғы Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясының 49-бабында: «Нақты шабуыл болмаса, Ирландия еркін мемлекеті Ойрехтас [парламент] келісімінсіз ешқандай соғысқа белсенді түрде қатыспайды» делінген. Конституция жобасы бойынша үшінші Дайлде өткен пікірсайыста, Уақытша үкімет Еңбек партиясының референдум арқылы сайлаушылардың келісімін талап ететін ұсынысын қабылдамады. Томас Джонсон: «Сақтану қажет соғыс – шетелдегі соғыс, осы елді Парламент, мүмкін Парламенттің қалауымен, не Канаданың, не Австралияның, не Оңтүстік Африканың, не Ұлыбританияның бастамасымен соғысқа тартуы мүмкін, ал соңғысы одан да ықтимал». Вестминстер статутының 1931 жылғы нұсқасында Ұлыбритания еркін мемлекет үшін заң шығару құқығынан бас тартты. 1938 жылғы Англо-Ирландия сауда келісімі бойынша келісім порттары еркін мемлекетке берілді. Еркін мемлекет Испания азамат соғысына араласпау жөніндегі халықаралық комитетке қосылды. 1937 жылғы «Испания азамат соғысы (Араласпау)» заңы бойынша Ирландиядан Испанияға барып, екі тараптың бірі үшін де соғысу қылмыс деп есептелді. Бұл заң комитет мүшелері болған ирланд азаматтарына және басқа елдердің азаматтарына қатысты. Дегенмен, жеке тұлғалар мен топтар Испания азамат соғысының екі тарапында да белсенділік танытты. Комитетпен байланысты тағы бір заң – 1937 жылғы «Сауда кемелері (Испания азамат соғысы)» заңы, ол 1939 жылдың 27 сәуіріне дейін Ирландия кемелерінің Испанияға баруын шектеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Ирландия екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бейтараптығын сақтады. Фианна Файл үкіметінің позициясын Таоишиг Эмон де Валера жылдар бұрын айқындап, ол кең қолдауға ие болды. Джеймс Диллон соғыс кезінде Дэйл Эйреннің осы позицияға қарсы шыққан жалғыз мүшесі болды, 1942 жылы Fine Gael қатарынан шығып, Ирландияның одақтастарға көмектесуін талап етті (бірақ Осіне соғыс жариялау міндетті емес). Дегенмен, заң бойынша британдық азаматтар болған ондаған мың ирланд азаматы нацистерге қарсы одақтас әскерлерінде, көбінесе британдық армияда соғысты. Сенаторлар Джон Кин және Фрэнк МакДермот та одақтастарды қолдауды жақтады. Де Валера соғыс кезіндегі сөздерінде шағын мемлекеттер үлкен державалардың қақтығыстарына араласпауы керек екенін айтты, сондықтан Ирландияның саясаты ресми түрде «бейтарап» болды және ел екі тараптың бірін ашық түрде қолдамады. Іс жүзінде, Ирландияға құлаған Люфтваффе ұшқыштары мен неміс теңізшілері тұтқындалса, Корольдік әуе күштері (RAF), Корольдік Канада әуе күштері (RCAF) және АҚШ әуе күштері (USAAF) ұшқыштары жеке кепілдіктер бойынша босатылып, көбінесе британдық аумаққа өтуге рұқсат алды (бірақ кейбір одақтас қызметкерлері де тұтқындалды). Тұтқындалғандар «ұлттың қонақтары» деп аталды. Германия елшілігі олардың күтімін төледі. Егер олар жауынгерлік емес тапсырмада болса, олар елге қайтарылды. Одақтас ұшқыштар үшін бұл талапты қою оңай болса да, Люфтваффе ұшқыштары үшін осыған ұқсас талап қою мүмкін емес еді. Соғыс соңына қарай Германия елшілігі төлей алмады, сондықтан тұтқындалғандар жергілікті шаруа қожалықтарында жұмыс істеуге мәжбүр болды. Соғыс кезіндегі қатаң баспасөз цензурасы соғыс оқиғаларына моральдық реакцияны бақылауға мүмкіндік берді және Ирландияның бейтараптығы кез келген жауынгерлердің позициясынан моральдық жағынан жоғары екенін жариялады. Донегал графтығының үстінен Ферманаг графтығындағы базаларға одақтас ұшақтарына ұшуға рұқсат берілді. Бұл ұшақтардың көпшілігі АҚШ-та жасалып, RAF ұшқыштарымен басқарылды. Бұл «Донегал дәлізі» деп белгілі болды. Слив Лигасы сияқты тауларда навигациялық белгілер әлі де көрінеді. Бұл тауларда көптеген апаттар болды. Құлаған одақтас ұшқыштардың денелерін Ирландия армиясы шекарада қайтарып берді, онда оларды одақтас офицерлері қарсы алды. Ирландиялықтар мәйіттерді жабық жүк көліктерімен жеткізіп берді, табуттар Юнион Джекпен жабылды және әскерлер марқұмның құрметіне күзетке тұрды. Діни қызметкер қайтыс болғандарға бата беру үшін келді. Кем дегенде бір рет одақтас әуе күштерінің офицері елге оралған ұшқыштарға көрсеткен құрметі үшін ирландтық әріптесіне алғыс айтты. Ирландиялық капитан: «Біздің мәртебеміз осы, бірақ даңқ сікікі». Солтүстік Африкаға бара жатқан АҚШ әуе күштерінің ұшақтары Шаннон әуежайында жанармай құйды, ал жақын маңдағы Фойнсте ұшатын қайықтар. Соғыс жылдарында Фойнс әуежайы арқылы 1400 ұшақ және 15000 жолаушы өтті. Соғыс барысында бейтарап Ирландияның шамамен 70 000 азаматы британдық қарулы күштерінде еріктілер ретінде қызмет етті (және тағы 50 000 Солтүстік Ирландиядан). Құжаттары жоқтар әскерге шақырылу қаупіне тап болды. Ирландияның әскери барлау қызметі (G2) британдық әскерилермен ақпарат бөлісті және тіпті Германия Ирландияға шабуыл жасап, Ұлыбританияға шабуыл жасаса не істеу керектігін шешу үшін құпия кездесулер өткізді, нәтижесінде W жоспары жасалды – егер немістер шабуыл жасаса, Ирландия мен Ұлыбританияның бірлескен әскери әрекеттерінің жоспары. Алайда Солтүстік Ирландия шекарасында орналасқан Ирландияның екінші дивизиясының қолбасшысы генерал Хьюго МакНилл неміс елшісі Эдуард Хемпельмен солтүстіктен британдықтардың шабуыл жасауы жағдайында Германиядан әскери көмек алу туралы жеке әңгімелесті. Де Валера Германияның британдық қару-жарақтарды ұсынуын қабылдамады. Немістердің «Грин» операциясы деп аталатын Ирландияға шабуыл жасау жоспары болды, ол одақтастардың «Телекөз» операциясына ұқсас, бірақ ол тек Ұлыбританияны жаулап алу жоспары «Теңіз арысы» операциясымен іске асырылатын болды. Ирландияның ауа райы туралы хабарлары D күні қону уақытын анықтау үшін маңызды болды. 1941 жылдың 15 сәуірінде, Пасха сейсенбісі күні, Люфтваффедің 180 бомбардировщигі Белфастқа шабуыл жасады. Де Валера Солтүстік Ирландияның премьер-министрі Базиль Бруктан көмек сұрауына дереу жауап берді. Екі сағат ішінде Дублин, Дрогеда, Дундалк және Дун Лаогхайр қалаларынан 13 өрт сөндіру машинасы Белфаст әріптестеріне көмекке аттанды. Де Валера «Олар біздің халқымыз» деген сөздерімен жауап берді және Берлинге ресми наразылық білдірді. Йозеф Геббельс неміс радиосына шабуыл туралы хабарды қайталамауды бұйырды, өйткені Адольф Гитлер ирландтықтардың реакциясына таң қалды, бұл ирландтық американдықтардың АҚШ-ты соғысқа тартуына ықпал етуі мүмкін еді. 4 мамырда тағы бір шабуыл болды, бірақ ол доктар мен кеме құрылыс алаңдарымен шектелді (Белфаст бомбалауын қараңыз). Ирландия бейтараптықтың қоғамдық позициясын сақтағысы келді және неміс және жапон елшіліктерін жабудан бас тартты. Көптеген басқа бейтарап мемлекеттерден айырмашылығы, Ирландия жеңіліске ұшыраған Германияға соғыс жарияламады және неміс активтерін тартып алмады. Швеция және Швейцария сияқты басқа бейтарап елдер соғыс соңында неміс елшілік қызметкерлерін қуды, өйткені олар енді мемлекетті ұсынбайтын, бірақ Дублиндегі неміс өкілдігіне ашық қалуға рұқсат берілді. Ирландияның соғыс кезіндегі бейтараптығы Ирландия Республикалық Армиясы (IRA) тарапынан іштен бұзылу қаупіне тап болды, ол Ұлыбритания мен Ирландия арасында қақтығыс тудыруға тырысты. Алайда, IRA штаб-квартирасының бастығы Шон Рассел Ирландия жағалауындағы U қайығындағы операция Dove аясында қайтыс болғаннан кейін бұл жоспар құлады, сонымен қатар немістер IRA-ның қабілеттерін шамадан тыс бағалағанын түсінді. АҚШ елшісі Дэвид Грей де Валерадан соғыстың басында неміс парашютистері Дерриді «азат етсе» не істейтінін сұрағанын айтты. Грейдің сөзінше, де Валера біраз уақыт үнсіз отырып, содан кейін «Мен білмеймін» деді. Де Валера мемлекеттік билікке IRA-ның қаупін осылай бағалап, соғыс бойында 5000 IRA мүшесін сотсыз Кураг лагерінде ұстады. 1966 жылы Эмон де Валераның құрметіне Израильдегі Кфар Канада, Назарет маңында орман отырғызылды. Көптеген неміс шпиондары Ирландияға жіберілді, бірақ барлығы жақсы барлау және кейде олардың нашарлығының нәтижесінде тез ұсталды. Басты Абвер шпионы Герман Гертц болды. 1983 жылы RTÉ Гертц және оның әріптес шпиондары туралы «Caught in a Free State» атты драмалық телесериал жасады. Мемлекет бейтарап болғандықтан, ирландтық жүк кемелері толық навигациялық шамдарымен жүріп тұрды. Олардың бүкіл жағында үлкен үш түсті тулар және «EIRE» деген жазу болды. Сол кезде одақтас кемелер U қайықтарынан қорғану үшін конвойде жүрді. Кеме торпедаланған жағдайда, қалғандары нысанаға айналмау үшін тоқтамайтындықтан, ол қалып қойылды. Ирланд кемелері көбінесе тоқтады және көптеген ұлттардан келген 500-ден астам теңізшілерді және кейбір әуешілерді құтқарып алды. Алайда, көптеген ирланд кемелері екі тараптың да соғыс жүргізушілерінен шабуылға ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ирланд сауда флотындағы 20%-дан астам теңізшілер, бейтарап кемелерде анық белгіленген, қаза тапты. Басқа елдердегі азаматтық ұшақтар көбінесе әскери мақсаттар үшін тартылса, Aer Lingus Дублин мен Ливерпуль арасындағы рейстерді соғыс бойында жалғастырды. Ұлыбританияның соғыс кезіндегі премьер-министрі Уинстон Черчилль VE күні радиода жасаған сөйлесінде Ирландия үкіметіне, әсіресе Эмон де Валераға шабуыл жасады. Черчилль британдық үкімет Ирландия мемлекетіне шек қойғанын, ал де Валера үкіметіне «немістермен ойнауға» рұқсат бергенін айтты. Черчилль британдықтар Ирландия мемлекетін басып ала алатын, бірақ олай істемеуде «үлкен шек қойғанын» мәлімдеді. Де Валера Черчилльге радиодағы жауабында:

Ireland remained neutral during World War II. The Fianna Fáil government's position was flagged years in advance by Taoiseach Éamon de Valera and had broad support. James Dillon was the only member of Dáil Éireann to oppose it during the war, resigning from Fine Gael in 1942 and demanding that Ireland assist the Allies (while not necessarily declaring war on the Axis). However, tens of thousands of Irish citizens, who were by law British subjects, fought in the Allied armies against the Nazis, mostly in the British army. Senators John Keane and Frank MacDermot also favoured Allied support. De Valera stated in his wartime speeches that small states should stay out of the conflicts of big powers; hence Ireland's policy was officially "neutral", and the country did not publicly declare its support for either side. In practice, while Luftwaffe pilots who crash landed in Ireland and German sailors were interned, Royal Air Force (RAF), Royal Canadian Air Force (RCAF), and United States Army Air Forces (USAAF) pilots who crashed were released on personal assurances and usually allowed to cross the border into British territory (although some Allied personnel were also interned). The internees were referred to as "guests of the nation". The German embassy had to pay for their keep. If they were on a non combative mission they were repatriated. While it was easy for Allied pilots to make that claim, it was not realistic for Luftwaffe pilots to make a similar claim. Towards the end of the war, the German embassy was unable to pay, so the internees had to work on local farms. Strict wartime press censorship had the effect of controlling a moral reaction to the war's unfolding events and reiterated the public position that Irish neutrality was morally superior to the stance of any of the combatants. Allied aircraft were allowed to overfly County Donegal to bases in County Fermanagh. Many of these aircraft were manufactured in the United States, to be flown by the RAF. This was known as the Donegal Corridor. Navigational markings are still, faintly, visible on mountains, such as Slieve League. There were many unfortunate crashes into these mountains. The bodies of crashed allied airmen were repatriated by the Irish Army at the border, where they would be met by an Allied officer. The Irish delivered the bodies in covered trucks, the coffins draped with the Union Jack and the soldiers serving as an honour guard for the deceased. A chaplain was on hand to deliver a benediction. On at least one occasion, an Allied Air Force officer thanked his Irish counterpart for the honour they bestowed upon the repatriated airmen. The Irish captain was said to reply, "Ours may be the honour, but yours is the glory." USAAF aircraft en route to North Africa refuelled at Shannon Airport, flying boats at nearby Foynes. A total of 1,400 aircraft and 15,000 passengers passed through Foynes airport during the war years. In the course of the war, an estimated 70,000 citizens of neutral Ireland served as volunteers in the British Armed Forces (and another estimated 50,000 from Northern Ireland, Some 200,000 Irish migrated to England to work in the war economy— most of them stayed after the war. Those who went without proper papers were liable to be conscripted. Irish military intelligence (G2) shared information with the British military and even held secret meetings to decide what to do if Germany invaded Ireland to attack Britain, which resulted in Plan W, a plan for joint Irish and British military action should the Germans invade. However General Hugo McNeill, the commander of the Irish Second Division based on the Northern Ireland border, had private discussions with the German ambassador, Edouard Hempel, about German military assistance in the event of a British invasion from the north. De Valera declined Germany's offer of captured British weapons. The Germans did have a plan to simulate an invasion of Ireland called Operation Green, similar to the Allies' Operation Bodyguard, but it was only to be put into operation with Operation Sea Lion, the plan to conquer Britain. Irish weather reports were crucial to the timing of the D Day landings. On Easter Tuesday, 15 April 1941, 180 Luftwaffe bombers attacked Belfast. De Valera responded immediately to a request for assistance from Basil Brooke, Prime Minister of Northern Ireland. Within two hours, 13 fire tenders from Dublin, Drogheda, Dundalk and Dún Laoghaire were on their way to assist their Belfast colleagues. De Valera followed up with his "they are our people" speech and formally protested to Berlin. Joseph Goebbels instructed German radio not to repeat their report of the raid, as Adolf Hitler was surprised at the Irish reaction, which might influence Irish Americans to bring the United States into the war. Although there was a later raid on 4 May, it was confined to the docks and shipyards (see Belfast blitz). Ireland wanted to maintain a public stance of neutrality and refused to close the German and Japanese embassies. Unlike many other non combatant states, Ireland did not declare war on the near defeated Germany, and therefore did not seize any German assets. Other neutral countries like Sweden and Switzerland expelled German embassy staff at the end of the war, as they no longer represented a state, but the German legation in Dublin was allowed to remain open. Irish neutrality during the war was threatened from within by the Irish Republican Army (IRA), which sought to provoke a confrontation between Britain and Ireland. This plan collapsed, however, when IRA chief of staff Seán Russell died in a U boat off the Irish coast as part of Operation Dove; the Germans also later came to realise they had overestimated the capabilities of the IRA. The American ambassador, David Gray, stated that he once asked de Valera, early in the war, what he would do if German paratroopers "liberated" Derry. According to Gray, de Valera was silent for a time and then replied "I don't know." De Valera viewed the IRA threat to the authority of the state as sufficiently significant to intern 5,000 IRA members without trial at the Curragh Camp for the duration of the war. In 1966, a forest in Israel was planted in Éamon de Valera's honour at Kfar Kana near Nazareth. Many German spies were sent to Ireland, but all were captured quickly as a result of good intelligence and sometimes their ineptitude. The chief Abwehr spy was Hermann Görtz. In 1983, RTÉ made Caught in a Free State, a dramatised television series about Görtz and his fellow spies. As the state was neutral, Irish cargo ships continued to sail with full navigation lights. They had large tricolours and the word "EIRE" painted large on their sides and decks. At that time, Allied ships travelled in convoy for protection from the U boat wolfpacks. If a ship was torpedoed, it was left behind since the other ships could not stop for fear of becoming a target themselves. Irish ships often stopped, and they rescued more than 500 seamen, and some airmen, from many nations. However, many Irish ships were attacked by belligerents on both sides. Over 20% of Irish seamen, on clearly marked neutral vessels, died, in the Irish Mercantile Marine during World War II. While civilian aircraft in other countries were frequently requisitioned for military purposes, Aer Lingus continued to fly a service between Dublin and Liverpool throughout the war. Winston Churchill, the British wartime Prime Minister, made an attack on the Irish Government and in particular Éamon de Valera in his radio broadcast on VE Day. Churchill maintained that the British government displayed restraint on the Irish state while the de Valera government were allowed to "frolic with the Germans". Churchill maintained that the British could have invaded the Irish state, but displayed "considerable restraint" in not doing so. De Valera replied to Churchill in a radio broadcast:

«Мырза Черчилльтің белгілі бір…» деді.

Салқын соғыс

Салқын соғыс кезінде Ирландия бейтараптық саясатын сақтады. Ол НАТО-ға немесе Варшава шартына ресми түрде қосылмады. НАТО мүшесі Ұлыбритания басқарып отырған Солтүстік Ирландияға қатысты егемендік талаптарына байланысты НАТО-ға қосылудан бас тартты. Ирландия АҚШ-пен жеке одақ құруды ұсынды, бірақ бұл ұсыныс қабылданбады. Бұл ұсыныс Маршалл жоспары бойынша алған 133 миллион долларға байланысты болды. Дегенмен, 1955 жылы үкіметтен ЦРУ-ға құпия түрде ақпарат жіберілуі басталды. Бұл байланысты Лиам Косгрейв мырза Крам және Лондондағы Ирландия елшілігі арқылы орнатты, және ол 2007 жылдың желтоқсанына дейін жарияланбады. 1962-1963 жылдары Куба зымыран дағдарысы кезінде Шон Лемас Варшава шарты елдері мен Куба арасында Шеннон әуежайында тоқтаған ұшақтарды "соғысқа қатысты материалдар" іздеуге рұқсат берді. 1952 жылы үкімет Ұлыбритания үкіметімен әуе қорғанысы жөнінде құпия меморандумға қол қойды, оған сәйкес Корольдік әуе күштері Ирландия әуе кеңістігіндегі жау ұшақтарын ұстауға өтініш бере алады, Ирландия әуе күштерінің мүмкіндігінің жетіспеуін ескере отырып. Келісімге күмән келтіргеніне қарамастан, оны келесі үкіметтер де жаңартты. 2023 жылы сенатор Жерард Крауэлл оның конституциялықтығын сот арқылы тексеру үшін Жоғарғы сотқа өтініш білдірді.

Еуропалық Одақ

Ирландия 1963 жылы сол кездегі Еуропалық қауымдастыққа қосылуға өтініш білдірді және 1973 жылы оған қосылды. 1973-1977 жылдары Сыртқы істер министрі, ал 1981-1982 және 1982-1987 жылдары Taoiseach болған Гарет Фицджеральд, 1960-1970 жылдары Fianna Fáil және Fine Gael екеуі де Еуропалық интеграцияның соңында Ирландия қорғаныс саласындағы ынтымақтастыққа қатысуға мәжбүр болатын жағдайға жететінін мойындады деп мәлімдейді. Ол сондай-ақ Хауги 1981 жылы оппозицияға өткеннен кейін бейтараптыққа көшкенін, сондай-ақ 1982 жылы Фолкленд аралдарына шабуыл жасағанда Аргентинаға қарсы санкцияларға қарсы шыққанын айтады.

Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақтау қызметі

Ирландия қорғаныс күштері Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақтау операцияларына қатысып, 1960 жылдардың басында Конго дағдарысында, содан кейін Кипрде (UNFICYP) және Ливанда (UNIFIL) активті қызмет атқарды.

Қазіргі саясат

1994 жылғы коалициялық үкіметтің бағдарламасы референдумсыз әскери бейтараптық саясатын өзгертуге міндеттеме бермеді. Ирландия халқының көпшілігі Ирландияның әскери бейтараптығын қадір тұтып, оған негіз болатын оң құндылықтарды бейбіт уақытта да, соғыс уақытында да мойындайды. Бейтараптық – қарулы қақтығыс кезінде мемлекеттің саясаты болып табылады және Ирландияның халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті нығайту жөніндегі кең ауқымды күш-жігерінің негізін құрайды. Ол НАТО-ның «Бейбітшілік үшін серіктестік» бағдарламасына қосылуды және Батыс Еуропалық Одақтың (БЭО) гуманитарлық миссияларына қатысуды ұсынды, бірақ әскери бейтараптықпен қақтығысатын НАТО немесе БЭО-ға мүше болуға қарсы болды. Энда Кенни басшылығымен «Fine Gael» партиясы Ирландияның бейтараптығына күмән келтірді, Кенни «шын мәнінде, Ирландия бейтарап емес. Біз жай ғана жаққа қосылмағанбыз» деді. 2012 жылы «Oireachtas» жұртшылықтан түскен өтініштерді қарау үшін бірлескен комитет құрды. Алғашқы өтініште үкіметтен шетелдік әскери ұшақтардың Ирландия әуе кеңістігін пайдалануына қатысты саясатын нақтылау сұралды. 2013–2016 жылдары комитет өтініш берушілермен, үкімет мүшелерімен, Сыртқы істер және сауда министрлігінің бас хатшысымен және ғалымдармен талқылаулар жүргізіп, есеп жариялады, онда мынадай мәлімдеме жасалды:
Бірлескен комитет азаматтардың бейтараптықты қалай түсінетіні мен нақты жағдай арасындағы айырмашылықты атап өтті. Осыған сәйкес, Бірлескен комитет халықтың еркі анықталуы үшін референдум өткізу мақсатында бейтараптық мәселесін «Dáil» және «Seanad» талқылауына ұсынады. 2011–2016 жылдардағы «Fine Gael – Labour» коалициялық үкіметі 2015 жылғы сыртқы саясатты қарастыру туралы есеп жариялады, онда «Біздің әскери бейтараптық саясатымыз Ирландияның сыртқы саясатының маңызды бөлігі болып қала береді» делінген. 2015 жылғы қорғаныс саясатының ақ кітабында «әскери одақтарға мүше болмау және ортақ немесе өзара қорғаныс шараларына қатыспаумен сипатталатын әскери бейтараптық саясаты» болғаны, сонымен бірге ЕО және НАТО аясындағы бейбітшілік сақтау операцияларына қатысуы көзделген. Курраг лагерінде «Бейбітшілікті қолдау және көшбасшылықты даярлау институты» құрылмақ; қорғаныс министрі Саймон Ковени «бейтарап емес» елдерден келген оқушылардың оқуға қабылданатынын мәлімдеді. Ирландия 2017 жылдың желтоқсанында құрылған Еуропалық Одақтың тұрақты құрылымдалған ынтымақтастығына (PESCO) қосылды. «Fine Gael» басшылығындағы үкімет жағдайға қарай қатысатынын және мүшелік бейтараптыққа нұқсан келтірмейтінін айтты. «Fianna Fáil» мүшелікті қолдады; «Sinn Féin», «Жасылдар», «Solidarity» және «People Before Profit» партиялары оған қарсы болды; «Labour» партиясы бұл мәселеде ескертулер жасады. 2018 жылдың наурыз айында Ирландия Ұлыбританияда Сергей және Юлия Скрипальдарға жасалған улануға наразылық білдіріп, ресейлік дипломатты елден шығарып салды. Бұл шешімді «Fianna Fáil» және «Labour» партиялары қолдады, ал басқа оппозициялық партиялар бұл шешімнің бейтараптыққа зиян келтіретінін айтып қарсылық білдірді.

The 1994 coalition government's programme undertook not to change the policy of military neutrality without a referendum. The majority of the Irish people have always cherished Ireland's military neutrality, and recognise the positive values that inspire it, in peace time as well as time of war. Neutrality has been the policy of the State in the event of armed conflict and has provided the basis for Ireland's wider efforts to promote international peace and security. It recommended joining NATO's Partnership for Peace and participating in humanitarian missions of the Western European Union (WEU), but opposed joining NATO or the WEU as incompatible with military neutrality. Under Enda Kenny, the Fine Gael party has questioned Irish neutrality, with Kenny claiming that "the truth is, Ireland is not neutral. We are merely unaligned." In 2012, the Oireachtas established a joint committee to review petitions submitted by the public. An early petition sought clarification of government policy in relation to the use of Irish airspace by foreign military aircraft. In 2013–16 the committee held discussions with the petitioners, government members, the Secretary General of the Department of Foreign Affairs and Trade, and academics, and issued a report, which stated:
The Joint Committee note the lacuna between what is understood by the citizens by neutrality and what is the de facto position. Accordingly, the Joint Committee recommend that the Dáil and Seanad debate the matter of neutrality with a view to the holding of a Referendum so that the will of the people can be determined. The 2011–2016 Fine Gael–Labour government published a 2015 foreign policy review which stated, "Our policy of military neutrality remains a core element of Irish foreign policy." The 2015 defence white paper presupposed "a policy of military neutrality which is characterised by non membership of military alliances and non participation in common or mutual defence arrangements", while engaging for peacekeeping purposes with the EU and NATO. An "Institute for Peace Support and Leadership Training" is to be established at the Curragh Camp; defence minister Simon Coveney said trainees from "non neutral" countries would be permitted to enrol. Ireland joined the EU's Permanent Structured Cooperation (PESCO) at its establishment in December 2017. The Fine Gael led government said it would participate on a case by case basis and membership did not compromise neutrality. Fianna Fáil supported membership; Sinn Féin, the Greens, Solidarity, and People Before Profit opposed it; the Labour Party had reservations. In March 2018, Ireland expelled a Russian diplomat in protest at the poisoning of Sergei and Yulia Skripal in the UK. This decision was supported by Fianna Fáil and Labour and opposed by other opposition parties as compromising neutrality.

2001-2021 Ауғанстан соғысы

Бейтараптық саясатын ұстана тұра, Ирландия 2001–2021 жылдар аралығындағы Ауғанстандағы соғыста НАТО басқаратын ISAF миссиясын 120 ирланд сарбазымен, оқытушылар ретінде қамтамасыз етті. Әскерлер Біріккен Ұлттар Ұйымының мандатымен жіберілді. Соғысқа қарсы белсенді Эдвард Хорган жоғары сотқа шағымданып, үкімет Шеннон арқылы транзиттерге рұқсат беру арқылы бейтарап мемлекет ретіндегі мемлекеттік міндеттемелерін бұзды деген бірнеше талаптарды қойды. Сот халықаралық құқық бойынша, "бейтарап мемлекет бір соғысушы мемлекеттің көптеген әскерлері мен қару-жарағының өзінің аумағы арқылы басқа соғысушы мемлекетке соғыс алаңына өтуіне рұқсат бере алмайды" деген шешім шығарды. Алайда, бұл Ирландияның ішкі заңнамасына жатпайды, себебі Ирландияның бейтараптығы – "тек үкімет саясатының мәселесі" екені анықталды. Сот Дэйлдің қаулысы Шеннонның қолжетімділігі соғысқа "қатысу" дегенді білдірмейтінін және соттардың бұл мәселе бойынша Дэйл шешімін жоюға құқығы жоқ екенін анықтады.

Қару саудасы

Forfás 2004 жылғы баяндамасында Ирландияның бейтарап саясаты қару-жарақ өнеркәсібінің дамымауына және қару-жарақ экспортына қатысты қатаң бақылау шараларына себеп болатыны айтылды. Бұл бақылау шаралары бұрын 1983 жылғы Экспортты бақылау заңына сәйкес шығарылған, Экспортты бақылау (тауарлар мен технология) туралы 2009 жылғы жарлық арқылы жүзеге асырылды. 2009 жылғы жарлық 2012 жылғы Экспортты бақылау (тауарлар мен технология) туралы жарлықпен алмастырылды, ол 2008 жылғы қару-жарақ экспортына қатысты Еуроодақтың біртұтас ұстанымын бейнелейді. 2004 жылғы Forfás баяндамасында химия, телекоммуникациялық жабдықтар, компьютерлік чиптер және бағдарламалық құралдар сияқты ірі ирландиялық экспорт салаларының өнімдерінің қару компоненттері ретінде қолданылуы және екі мақсатта қолданылатын технологияларға қатысты алаңдаушылықтар көтерілді. Мемлекет сондай-ақ Еуроодақтың регламенттері мен халықаралық қару-жарақ бақылау шарттарына да бағынады.