Ирландия Президентінің лауазымы

Кіріспе

Ирландияның мемлекет басшысы, қазіргі Ирландияның мемлекет басшысы – Ирландия Президенті (Uachtarán na hÉireann) – Ирландияның мемлекет басшысы және Ирландия Қорғаныс күштерінің жоғарғы қолбасшысы. Президент жеті жылға қызмет етеді және ең көп дегенде екі мерзімге сайлана алады. Президент халықпен тікелей сайланады, бірақ егер бір ғана кандидат ұсынылса, сайлау өткізілмейді, мұндай жағдай алты рет болды, соңғысы 2004 жылы. Президенттік лауазым көбінесе рәсімдік болып табылады, бірақ Президент конституциялық маңызы бар белгілі бір шектеулі өкілеттіктерді толық дискрециялық түрде пайдаланады. Президент Ирландия мемлекетінің өкілі және Конституцияның сақшысы болып табылады. Президенттің ресми резиденциясы – Дублин қаласындағы Феникс паркінде орналасқан Арас ан Уахтарáйн. Бұл лауазым 1937 жылы Ирландия Конституциясымен құрылған. Алғашқы Президент 1938 жылы қызметке кірісті және 1949 жылы Ирландия Республикасы туралы заң күшіне енгеннен кейін халықаралық жағынан мемлекет басшысы ретінде мойындалды. Қазіргі Президент – Майкл Д. Хиггинс, ол алғаш рет 2011 жылдың 29 қазанында сайланды және 2011 жылдың 11 қарашасында қызметке кірді. 2018 жылдың 26 қазанында ол екінші мерзімге қайта сайланды.

Әдеттегі міндеттері мен функциялары

Ирландия Конституциясы парламенттік басқару жүйесін көздейді, онда мемлекет басшысының рөлі көбінесе рәсімдік сипатта болады. Президент ресми түрде Oireachtas (ұлттық парламент) құрамындағы үш бөліктің бірі болып табылады, оған Dáil Éireann (Ирландия Ассамблеясы немесе төменгі палата) және Seanad Éireann (Ирландия Сенаты немесе жоғарғы палата) кіреді. Көптеген парламенттік республикалардан өзгеше, президент номиналды бас атқарушы ретінде белгіленбеген. Керісінше, Ирландияда атқарушы билік тікелей үкіметке (кабинетке) жүктеледі. Дегенмен, үкімет президентті сыртқы және ішкі саясат мәселелері туралы ақпараттандыруға міндетті. Президенттің көптеген функцияларын Конституцияның қатаң талаптарына немесе үкіметтің міндетті "ұсыныстарына" сәйкес ғана орындауға болады. Алайда, президент дискрециялық түрде қолданылатын белгілі бір жеке өкілеттіктерге ие.

Арнайы шектеулер

Президент үкіметтің келісімінсіз мемлекеттен шығуға құқығы жоқ. "Ұлтқа" немесе Оирехтас парламентінің бірінші немесе екінші палатасына, немесе екі палатасына да арналған кез келген ресми үнқатысу немесе хабарламаны үкімет бұрыннан мақұлдауы тиіс. Осы екі (өте сирек кездесетін) жағдайдан басқа, президенттің сөйлеу құқығына ешқандай шектеу қойылмайды. Бұрынғы президенттер сөздерін жеткізіп беруде ерекше сақтық танытып, оларды дерлік әр мәрте қарауға жіберген, ал Мэри Робинсон мен Мэри МакАлиз үкіметтің мақұлдауысыз сөйлеу құқығын жиі пайдаланды, соның ішінде МакАлиз көптеген тікелей теледидар мен радио сұхбаттарына қатысты. Дегенмен, дәстүр бойынша президенттер үкіметті тікелей сынаудан және пікір білдіруден аулақ тұрады.

Қалыс таңдау құқығы

Конституцияның ағылшын тіліндегі нұсқасына сәйкес, президент "өз қалауынша толық еркіндікпен" жүзеге асырылатын келесі өкілеттіктерге ие. Ирланд тіліндегі нұсқада бұл өкілеттіктер chomhairle féin ретінде жүзеге асырылады, бұл көбінесе "өз кеңесімен" деп аударылады. Заңгерлер бұл жағдайда конституцияның екі нұсқасы арасында қақтығыс болуы мүмкін екенін айтты. Егер конституцияның ирланд және ағылшын нұсқалары арасында қайшылық туындаса, ирланд нұсқасы басымдыққа ие. "Толық еркіндік" президентке оппозициямен байланыс орнату туралы шешім қабылдауда белгілі бір мүмкіндік беретін болса, "өз кеңесімен" кейбір заңгерлердің пікірінше, ешқандай байланысқа баруға болмайды. Осы себепті, президенттің дискрециялық өкілеттіктерді пайдалана отырып қабылданған шешімге ықпал ету мақсатымен кез келген саяси партия басшыларымен байланысуы даулы болып саналады. Президенттің кейбір резервтік өкілеттіктерді жүзеге асыру алдында Мемлекеттік кеңеспен кеңесуі қажет. Алайда, президент кеңестің кеңесіне сәйкес әрекет етуге міндетті емес.

Далдың таратылуын бас тарту

"Dáil Eireann көпшілігінің қолдауын жойған" Taoiseach, егер Taoiseach президенттен Dáil-ді таратуды сұрамаса, отставкаға кетуге міндетті. Президент мұндай өтінішті қабылдамауға құқылы, онда Taoiseach дереу отставкаға кетуі керек. Бұл құқық ешқашан қолданылмаған. Дегенмен, қажетті жағдайлар 1944, 1982 және 1994 жылдары туындаған. Жоғарыда айтылғандай, Конституцияның ирланд және ағылшын тілдеріндегі нұсқалары арасындағы көзге көрінетін айырмашылық президенттерді осы құқықты қолдану туралы ойлаудан сақтандырды. Қажетті жағдайлар болған үш ретте де президенттер оппозициямен байланыс жасамаудың ең қатаң саясатын ұстанды. Бұған ең айқын мысал – 1982 жылғы қаңтарда Патрик Хиллеридің көмекшісі капитан Энтони Барберге оппозициядан келетін телефон қоңырауларын өзіне жеткізбеуді тапсыруы. Бірақ, үш оппозициялық саясаткер, оның ішінде Fianna Fáil жетекшісі Чарльз Хоуги, Хиллеримен байланысуды талап етті, ал Хоуги қоңыраулар қабылданбаса Барбердің мансабын тоқтатумен қорқытты. Хиллери, Қорғаныс күштерінің Бас қолбасшысы ретінде, Барбердің әскери ісіндегі тізіміне бұл қауіпті жазып, Барбердің оның нұсқауы бойынша қоңырауға жауап бермегенін көрсетті. Бұл жағдайды ескермесе де, мұндай өтінішті қабылдамау конституциялық дағдарыс тудыруы мүмкін, себебі мемлекет басшысы парламентті таратуға әрқашан рұқсат беретіні конституциялық дәстүр ретінде қабылданады.

Заң жобаларын халыққа жолдау

Егер Сенат мүшелерінің көпшілігі және Дэйл мүшелерінің үштен бірі қол қойған петиция арқылы талап етілсе, президент Мемлекеттік кеңеспен кеңескеннен кейін, олардың пікірінше, зор "ұлттық маңызы бар" заң жобасына (конституцияға түзетулер енгізу туралы заң жобаларынан басқа) қол қоймауға құқылы. Бұл заң жобасы халықтың референдумда немесе он сегіз ай ішінде өткізілген жалпы сайлаудан кейін қайта жиналған Дэйлмен бекітілгенге дейін күшіне енбейді. Бұл өкілеттік ешқашан қолданылмаған, және мұндай петиция ешқашан жасырылмаған. 60 сенатордың 11-ін Taoiseach тағайындайды, сондықтан үкіметтік заң жобасына қарсы көпшілік кездесуі сирек.

Басқа

Президент Мемлекеттік кеңестің жеті мүшесін тағайындауға және тағайындалған мүшелерді қызметтен алуға немесе ауыстыруға құқылы. (Президенттің Мемлекеттік кеңеске тағайындағандарының тізімін қараңыз.) Төмендегі өкілеттіктерді жүзеге асыру үшін Мемлекеттік кеңеспен алдын ала кеңесу қажет, бірақ президент оның кеңесін міндетті түрде қабылдауы керек емес: Заң жобаларын Жоғарғы Сотқа жіберу. Президент заң жобасын толығымен немесе ішінара конституциялықтығын тексеру үшін Жоғарғы Сотқа жіберуге құқылы. Егер Жоғарғы Сот жіберілген бөліктің конституцияға қайшы екенін анықтаса, бүкіл заң жобасы күшін жояды. Бұл өкілеттік ақша заңдарына, Конституцияға түзетулер енгізу туралы заң жобаларына немесе Сенатта қаралу мерзімі шектелген шұғыл заң жобаларына қолданылмайды. Бұл ең көп қолданылатын резервтік өкілеттік; толық тізім Мемлекеттік кеңес (Ирландия) # Заң жобаларын жіберу бөлімінде келтірілген. 1982 жылы осындай жіберу бойынша шығарылған шешімде Бас судья Том О’Хиггинс белгіленген процедураның қатаң шектеулеріне наразылық білдірді, әсіресе сот заң жобасы Конституцияны бұзбайтынын анықтаса, бұл шешімді кейіннен шаруалау мүмкін болмайды. Сенатта заң жобаларын қарау мерзімін қысқарту. Президент Дальдің өтініші бойынша Сенат заң жобасын қарауға белгіленген мерзімді қысқарта алады. Бұл өкілеттіктің нәтижесі Сенаттың үкімет шұғыл деп санайтын заң жобасын кешіктіру мүмкіндігін шектеу болып табылады. Артықшылықтар жөніндегі комитетті тағайындау. Сенаттың өтініші бойынша президент Артықшылықтар жөніндегі комитетті құрып, Оирехтас палаталары арасында заң жобасы ақша заң жобасы болып табылатынына қатысты дауды шеше алады. Оирехтасқа жолдаған үндеуі. Президент Оирехтастың бір немесе екі палатасына үндеу жасауға немесе хабарлама жіберуге құқылы. Мұндай үндеулер төрт рет жасалды: де Валера бір рет, Робинсон екі рет және МакАлиз бір рет. Ұлтқа жолдаған үндеуі. Президент "Ұлтқа жолдаған үндеуін" Оирехтасқа жолдаған үндеумен бірдей шарттарда жүзеге асыра алады. Бұл өкілеттік ешқашан қолданылмаған. 1993 жылғы Президент сайлауы туралы заңға сәйкес, кандидаттың сайлануы ресми түрде сайлау комиссарының "жариялануы" арқылы жүзеге асырылады. Егер бірнеше кандидат ұсынылса, сайлау "кейінге шегеріледі", сонда сайлаушылар кандидаттардың арасынан таңдау жасауға мүмкіндік алады. Президент сайлауы жеңімпаздың бұрынғы президенттің жеті жылдық мерзімі аяқталғаннан кейін бір күннен кейін қызметке кіруіне уақыт болатындай етіп өткізіледі. Егер мерзімінен бұрын бос орын туса, сайлау 60 күн ішінде өткізілуі тиіс. Кандидаттар ирланд азаматы және 35 жастан асқан болуы керек. 12.4.1°-баптың ағылшын және ирланд тілдеріндегі мәтіндері арасында қарама-қайшылық бар. Ағылшын мәтініне сәйкес, үміткер "отыз бес жасқа жеткен", ал ирланд мәтінінде "ag a bhfuil cúig bliana tríochad slán (отыз бес жасын толықтырған)" деп көрсетілген. Адамның отыз бесінші жасы оның отыз төртінші туған күнінен басталады, демек екі мәтінде көрсетілген ең төменгі жас аралығы бір жылды құрайды. Алайда, 25.5.4°-бапта көрсетілген ережеге сәйкес, бөлімнің ирланд тіліндегі нұсқасы басым болады. Осы қарама-қайшылықты жою үшін Конституцияға түзетулер енгізу туралы бірнеше ұсыныстар жасалды. 29-шы үкімет Конституцияға отыз бесінші түзету (Президент лауазымына сайлануға жарамдылық жасы) жобасын 2015 жылы кандидаттық жасты 35-тен 21-ге дейін төмендету үшін ұсынды, ол 2015 жылдың мамыр айында референдумға шығарылды; бұл заң жобасы сайлаушылардың шамамен 73% қарсы дауыс бергенімен жеңіліске ұшырады. Президенттер ең көп дегенде екі мерзімге, қатарынан немесе басқа тәртіппен қызмет ете алады. Кем дегенде 20 Оирехтас мүшесі; Сондықтан түн ортасынан кейін, келесі күні инаугурацияға дейін президенттік міндеттер мен функцияларды президенттік комиссия атқарады. Конституция сондай-ақ Мемлекеттік кеңеске оның мүшелерінің көпшілігімен "конституцияда көзделмеген жағдайларда президенттің міндеттерін орындау үшін" оларға қажет деп санаған шараларды қабылдауға құқық береді. Алайда, бүгінгі күнге дейін кеңеске бұл рөлді атқару қажет болған жоқ. Бұқаралық ақпарат құралдарында қайта сайланған президентті "президент" деп сипаттағанмен, бұл техникалық тұрғыдан дұрыс емес. Техникалық тұрғыдан алғанда, бұрынғы президент – бұрынғы президент, ал қайта сайланса – президент болып сайланады. Президенттікте үш рет бос орын туды: 1974 жылы Эрскин Хамильтон Чайлдерстің қайтыс болуынан, 1976 жылы Сэрбхолл О Далайдың және 1997 жылы Мэри Робинсонның отставкасынан.

The president may appoint up to seven members of the Council of State, and remove or replace such appointed members. (See list of presidential appointees to the Council of State.) The following powers all require prior consultation with the Council of State, although the president need not take its advice:
Referral of bills to the Supreme Court The president may refer a bill, in whole or part, to the Supreme Court to test its constitutionality. If the Supreme Court finds any referred part unconstitutional, the entire bill falls. This power may not be applied to a money bill, a bill to amend the Constitution, or an urgent bill the time for the consideration of which has been abridged in the Seanad. This is the most widely used reserve power; a full list is at Council of State (Ireland)#Referring of bills. In a 1982 judgment delivered under such a referral, Chief Justice Tom O'Higgins bemoaned the crude strictures of the prescribed process; especially the fact that, if the court finds that a bill does not violate the Constitution, this judgment can never subsequently be challenged. Abridgement of the time for bills in the Seanad The president may, at the request of the Dáil, impose a time limit on the period during which the Seanad may consider a bill. The effect of this power is to restrict the power of the Seanad to delay a bill that the government considers urgent. Appointment of a Committee of Privileges The president may, if requested to do so by the Seanad, establish a Committee of Privileges to solve a dispute between the two Houses of the Oireachtas as to whether or not a bill is a money bill. Address to the Oireachtas The president may address, or send a message to, either or both Houses of the Oireachtas. Four such addresses have been made: one by de Valera, two by Robinson, and one by McAleese. Address to the Nation The president may "address a message to the Nation" subject to the same conditions as an address to the Oireachtas. This power has never been used. Under the Presidential Elections Act, 1993 a candidate's election formally takes place in the form of a 'declaration' by the returning officer. Where more than one candidate is nominated, the election is 'adjourned' so that a ballot can take place, allowing the electors to choose between candidates. A presidential election is held in time for the winner to take office the day after the end of the incumbent's seven year term. In the event of premature vacancy, an election must be held within sixty days. Candidates must be Irish citizens and over 35 years old. There is a discrepancy between the English and Irish language texts of Article 12.4.1°. According to the English text, an eligible candidate "has reached his thirty fifth year of age", whereas the Irish text states "ag a bhfuil cúig bliana tríochad slán (has completed his thirty five years)". Because a person's thirty fifth year of life begins on their thirty fourth birthday, this means there is a year's difference between the minimum ages as stated in the two texts. However, the Irish version of the subsection prevails in accordance with the rule stated in Article 25.5.4°. Various proposals have been made to amend the Constitution so as to eliminate this discrepancy. The 29th government introduced the Thirty fifth Amendment of the Constitution (Age of Eligibility for Election to the Office of President) Bill 2015 to reduce the age of candidacy from 35 to 21, which was put to referendum in May 2015; the bill was heavily defeated, with approximately 73% of voters voting against. Presidents can serve a maximum of two terms, consecutive or otherwise. At least 20 members of the Oireachtas; Therefore, between midnight and the inauguration the following day the presidential duties and functions are carried out by the presidential commission. The constitution also empowers the Council of State, acting by a majority of its members, to "make such provision as to them may seem meet" for the exercise of the duties of the president in any contingency the constitution does not foresee. However, to date, it has never been necessary for the council to take up this role. Although an outgoing president who has been re elected is usually described in the media as "president" before the taking of the Declaration of Office, that is actually incorrect. Technically, the outgoing president is a former president and, if re elected, president elect. Vacancies in the presidency have occurred three times: on the death in office of Erskine Hamilton Childers in 1974, and on the resignations of Cearbhall Ó Dálaigh in 1976 and Mary Robinson in 1997.

Ресми резиденциясы, салюті, стилі және мекенжайы

Президенттің ресми резиденциясы – Дублиндегі Феникс паркінде орналасқан Áras an Uachtaráin. Тоқсан екі бөлмелі бұл ғимарат бұрын Ирландияның Лорд-лейтенантының маусымдық емес резиденциясы және үш ирландиялық генерал-губернатордың екеуі – Тим Хили мен Джеймс МакНиллдің резиденциясы болып қызмет еткен. Президентті әдетте «Президент» немесе «Uachtarán» деп атайды, «Мырза/Ханым Президент» немесе осыған ұқсас формалар қолданбайды. Көбінесе «Оның Ең Көкемі»/«Оның Ең Көкемі» (A Shoilse/A Soilse) деген мәртебелік стиль қолданылады; кейде адамдар президентке ауызша «Сіздің Ең Көкеміңіз» (A Shoilse) деп немесе жай ғана «Президент» (A Uachtaráin (шақыру райы)) деп де обращаются. Президенттік салют – «Amhrán na bhFiann» ұлттық әнұранынан алынған. Ол алғашқы төрт тактыдан және соңғы бес тактыдан тұрады, сөздерізсіз.

Сауықтыру

Ингаугурация рәсімі өткен президенттің өкілеттігі аяқталғаннан кейінгі күні өтеді. Конституцияда нақты орын көрсетілмеген, бірақ барлық ингаугурациялар Дублин сарайындағы Мемлекеттік пәтерлердегі Сент-Патрик залында өткен. Рәсімді RTÉ ұлттық телерадиокомпаниясы өзінің негізгі телеарналары мен радио арналарында тікелей эфирде, әдетте сағат 11-ден бастап көрсетеді. Оқиғаның маңыздылығын көрсету үшін, Ирландия үкіметінің, Оирехтастың және сот жүйесінің барлық маңызды өкілдері, сондай-ақ дипломатиялық корпустың мүшелері мен шақырылған басқа да қонақтар қатысады. Ирландия еркін мемлекеті (1922-1937) кезеңінде генерал-губернатор, Корольдің өкілі ретінде, Лейнстер үйінде (Оирехтастың орны) екі рет ресми түрде қызметке тағайындалған, бірақ соңғы генерал-губернатор Домхналл Уа Буачалла болса, ол ағасының тұрғын бөлмесінде тағайындалған. Ал 1937 жылы қабылданған Ирландия Конституциясы президенттің қызметке кірісу анттысының көпшілік алдында өтуін талап етеді.

Импичмент және қызметтен алу

Президентті қызметтен екі жолмен шеттетуге болады, бірақ екеуі де ешқашан қолданылмаған. Жоғарғы Сот кемінде бес судьядан тұратын отырыста президентті «мүшелікке қабілетсіз» деп тағайындауы мүмкін. Оирехтас палатасының кез келгені, кемінде отыз мүше ұсынып, кемінде үштен екісі қолдаған жағдайда, импичмент туралы резолюция қабылдап, осы процесті бастауы мүмкін. Содан кейін екінші палата айтылған айыптамаларды тергейді немесе оны жүргізу үшін орган құрады; одан кейін мүшелердің кемінде үштен екісі президент кінәлі екеніне және айыптамалар шеттетуді талап ететініне келісуі керек. Сонымен қатар, сол жылы қабылданған Сыртқы қатынастар заңына сәйкес, осы король мемлекеттің сыртқы істерінде өкілдік етті. Сондықтан келісімдер Ирландия королінің атынан жасалды, ол елшілерді аккредиттеді және шетелдік дипломаттардың сенімхаттарын алды. Бұл рөлдің мәнісі, қандай жағдайда болса да, Георг VI шетелдік мемлекеттердің көзінде Ирландияның мемлекет басшысы болды. 1948 жылғы Ирландия Республикасы заңы, 1949 жылғы сәуірде күшіне еніп, республика жариялады және мемлекеттің шетелдегі өкілдігін монархтан президентке ауыстырды. Конституцияға ешқандай өзгеріс енгізілмеді. Десмонд Оултонның (Клонтарф қамалының иесі) айтуынша, оның әкесі Джон Джордж Оултон Ирландия еркін мемлекетінің соңында Эмон де Валераға Ирландияның қайтадан өз королі болуы керектігін ұсынған, өйткені ол Гелл Ирландиясы кезінде болған. Ол оған О'Брайен тайпасының мүшесі, Брайан Борудан шыққан әкелік желі бойынша Ирландияның бұрынғы Жоғары королі: сол кездегі ең жоғары өкіл Доно О'Брайен, 16-шы барон Инчикин болды. Экономикалық қиындыққа тап болған кеңсе іздеушілер көбінесе кеңселерді жоюды ақша үнемдеу шарасы ретінде ұсынды. Алайда, президенттіктің тарихи қарапайымдылығына қарамастан, ол кейбір даулы мәселелердің ортасында болды. Атап айтқанда, бесінші президент, Сербхалл О Далай 1976 жылы төтенше жағдай жариялаған заңға қол қою туралы үкіметпен келіспеушілікке тап болды, бұл О Далайдың отставкасына әкелді. Оның ізбасары Патрик Хиллери де 1982 жылы дауға түсіп, сол кездегі Таоишиг Гаррет Фитцджеральд Дэйл Эранды таратуды сұрады. Хиллериге оппозиция мүшелері телефон арқылы өтінішті қабылдамауды талап етті, бұл Хиллери президенттің конституциялық рөліне орынсыз араласу деп қарады және саяси қысымға қарсы тұрды. Президенттік 1990 жылдары өзгеріске ұшырай бастады. Хиллеридің 1982 жылғы тарату ісіне қатысты мінез-құлқы 1990 жылы жарияланды, бұл кеңсеге жаңа бедел мен тұрақтылық сезімін берді. Алайда, Хиллеридің орнын басушы жетінші президент Мэри Робинсон президенттікке революция жасады. 1990 жылғы өте даулы сайлауда жеңіске жеткен Робинсон Лейбористік партияның үміткері, сайлауда Фианна Фейлді жеңген алғашқы президент және тұңғыш әйел президент болды. Алайда, сайлаудан кейін Робинсон кеңседі саясаттан айыруға кірісті. Ол сондай-ақ президенттіктің ауқымын кеңейтуге тырысты, мемлекет пен басқа елдер мен мәдениеттер арасындағы жаңа экономикалық, саяси және мәдени байланыстарды дамытты, әсіресе ирланд диаспорасымен. Робинсон кеңсесінің беделін белсенді мақсаттарға пайдаланды, президенттігінің кезеңінде дамушы елдердің қажеттіліктеріне баса назар аударды, Ұлы Ирландия ашаршылығының тарихын бүгінгі тамақтану, кедейлік және саясат мәселелерімен байланыстырды, дамыған және дамушы елдер арасындағы серіктестік көпірін құруға тырысты. Қазіргі президент Майкл Д. Хиггинс 325 507 евроға дейін жоғарылатуға құқылы болса да, бұрынғы жалақысын алуды таңдайды. 2017 жылға арналған Президент кеңсесінің жалпы бюджеті 3,9 миллион евроны құрады, оның 2,6 миллионы жалақы мен жұмыс шығындарына, ал қалғаны жүз жасқа толғандарға төленетін «Президенттік сыйлыққа» жұмсалды. 1938 жылдан 1973 жылға дейін жалақы 5000 ИРЛ құрады, содан бері ол Бас судьядан 10% жоғары есептеледі. 2008 жылғы экономикалық төңкерістен кейін Ирландияның көптеген мемлекеттік сектор қызметкерлерінің жалақысы айтарлықтай төмендетілді, бірақ Конституция президенттің және сот органдарының жалақысын төмендетуге тыйым салды, бұл төмендетуді үкімет оларға саяси қысым жасау үшін пайдаланбау үшін. 2011 жылғы Конституциялық түзету судьялардың жалақысын төмендетуге мүмкіндік берсе де, ол президентке қолданылмайды, бірақ Мэри МакАлиз ынтымақтастықпен жалақыны төмендетуді ұсынды.

The president can be removed from office in two ways, neither of which has ever been invoked. The Supreme Court, in a sitting of at least five judges, may find the president "permanently incapacitated", Either house of the Oireachtas may instigate the latter process by passing an impeachment resolution, provided at least thirty members move it and at least two thirds support it. The other house will then either investigate the stated charges or commission a body to do so; following which at least two thirds of members must agree both that the president is guilty and that the charges warrant removal. and, under the External Relations Act of the same year, it was this king who represented the state in its foreign affairs. Treaties, therefore, were signed in the name of the King of Ireland, who also accredited ambassadors and received the letters of credence of foreign diplomats. This role meant, in any case, that George VI was the Irish head of state in the eyes of foreign nations. The Republic of Ireland Act 1948, which came into force in April 1949, proclaimed a republic and transferred the role of representing the state abroad from the monarch to the president. No change was made to the constitution. According to Desmond Oulton (owner of Clontarf Castle), his father John George Oulton had suggested to Éamon de Valera towards the end of the Irish Free State, that Ireland should have its own king again, as it was in the times of Gaelic Ireland. He suggested to him, a member of the O'Brien Clan, descended in the paternal line from Brian Boru, a previous High King of Ireland: the most senior representative at the time was Donough O'Brien, 16th Baron Inchiquin. and office seekers facing economic austerity would often suggest the elimination of the office as a money saving measure. Despite the historical meekness of the presidency, however, it has been at the centre of some high profile controversies. In particular, the fifth president, Cearbhall Ó Dálaigh, faced a contentious dispute with the government in 1976 over the signing of a bill declaring a state of emergency, which ended in Ó Dálaigh's resignation. His successor, Patrick Hillery, was also involved in a controversy in 1982, when then Taoiseach Garret FitzGerald requested a dissolution of the Dáil Éireann. Hillery was bombarded with phone calls from opposition members urging him to refuse the request, an action that Hillery saw as highly inappropriate interference with the president's constitutional role and resisted the political pressure. The presidency began to be transformed in the 1990s. Hillery's conduct regarding the dissolution affair in 1982 came to light in 1990, imbuing the office with a new sense of dignity and stability. However, it was Hillery's successor, seventh president Mary Robinson, who ultimately revolutionized the presidency. The winner of an upset victory in the highly controversial election of 1990, Robinson was the Labour nominee, the first president to defeat Fianna Fáil in an election and the first female president. Upon election, however, Robinson took steps to de politicize the office. She also sought to widen the scope of the presidency, developing new economic, political and cultural links between the state and other countries and cultures, especially those of the Irish diaspora. Robinson used the prestige of the office to activist ends, placing emphasis during her presidency on the needs of developing countries, linking the history of the Great Irish Famine to today's nutrition, poverty and policy issues, attempting to create a bridge of partnership between developed and developing countries. The incumbent, Michael D. Higgins, chooses to receive the same salary although he is entitled to a higher figure of €325,507. The Office of the President's total budget estimate for 2017 was €3.9 million, of which €2.6 million was for pay and running costs, and the balance for the "President's Bounty" paid to centenarians on their hundredth birthday. The salary was fixed at IR£5000 from 1938 to 1973, since when it has been calculated as 10% greater than that of the Chief Justice. After the post 2008 Irish economic downturn most public sector workers took significant pay cuts, but the Constitution prohibited a reduction in the salary of the president and the judiciary during their terms of office, in order to prevent such a reduction being used by the government to apply political pressure on them. While a 2011 Constitutional amendment allows judges' pay to be cut, it did not extend to the president, although incumbent Mary McAleese offered to take a voluntary cut in solidarity.

Президенттің Солтүстік Ирландияға қатысты рөлі

Ирландия Конституциясының мәтіні, 1937 жылы бастапқыда қабылданғанда, 2- және 3-баптарында екі геосаяси бірлікке сілтеме жасады: отыз екі округтен тұратын «ұлттық аумақ» (яғни, Ирландия аралы) және жиырма алты округтен тұратын «мемлекет», бұрын Ирландия еркін мемлекеті деп белгілі болған. «Ирландия Президенті» деген атаудың мағынасы, Президенттің бүкіл Ирландияның басшысы ретінде жұмыс істейтіні болды. Алайда, бұл түсінік Ольстер одағы және Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігі тарапынан сынға алынды, олар Солтүстік Ирландияға егемендік құқығы бар мемлекет деп халықаралық жағынан танылды. 1998 жылғы Ұлы Жұма келісімінің нәтижесінде 2- және 3-баптар маңызды өзгерістерге ұшырады. Ирландия, өз кезегінде, 1952 жылы Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландияның Королевасы Елизавета II-нің «Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландия Королевасы» ретінде жариялануын даулады. Осы себепті Ирландия үкіметі корольдік шараларға қатысудан бас тартты; мысалы, Патрик Хиллери, Елизавета Королева шақырған 1981 жылғы Уэльс принці мен Леди Диана Спенсердің үйлену тойына үкімет кеңесі бойынша қатысудан бас тартты, дәл сол сияқты Сеан Т. О’Келли 1953 жылғы Корольдік бақ партиясына қатысудан үкімет кеңесі бойынша бас тартқан болатын. Ұлыбритания өз кезегінде Президентті «Ирландия Республикасының Президенті» немесе «Ирландия Республикасының Президенті» деп атауға талап етті. Королева Елизаветаның, британ үкіметінің кеңесі бойынша, Ирландиядағы Ұлыбритания елшілерін тағайындаған сенімхаттары «Ирландия Президентіне» емес, Президенттің өзіне (мысалы: «Президент Хиллери») жолданды. Атау дауы мен одан туындаған мемлекет басшылары арасындағы байланыстың жоқтығы 1990 жылдан бастап біртіндеп азайды. Президент Робинсон (1990–1997) бұл табуды бұзуды өз еркімен шешті, Ұлыбританияға мемлекеттік шараларға, көбінесе ағылшын-ирланд қарым-қатынастарына байланысты немесе Ұлыбританиядағы ирланд эмигранттарын аралау үшін тұрақты түрде барып тұрды. Одан әрі, ол Елизавета II-нің Букингем сарайына шақыруын қабылдады. Журналистерге берілген аккредитацияда «Ирландия Президентінің сапары» деп көрсетілді. 1990 мен 2010 жылдар аралығында Робинсон мен оның ізбасары Президент МакАлиз (1997–2011) сарайға бірнеше рет барды, ал британдық корольдік отбасының жоғары лауазымды мүшелері – Уэльс принці (қазіргі Карл III); Йорк герцогы; Принц Эдвард, кейін Уэссекс графы; және Эдинбург герцогы принц Филипп – екеуі де Ирландия Президенттеріне Арас ан Уахтарайнға барып қонақ болды. Президенттер сонымен қатар Патшалық әулет өкілдерімен бірге шараларға қатысты. Президент Робинсон 1995 жылы Лондонның Сент-Джеймс сарайында Королевамен бірге 1845 жылы құрылған Корольдік колледждерінің құрылғанына 150 жыл толуын атап өту үшін қабылдау өткізді (Корольдік колледждер қазір Белфаст Королева университеті, Корк университеті және Галвей университеті деп аталады). Бұл байланыстардың нәтижесінде 2011 жылы Елизавета II-нің Ирландияға мемлекеттік сапары жүзеге асты. Президенттің лауазымы Солтүстік Ирландиядағы биліктің болуын білдіргенімен, шындығында Ирландия Президентіне сол жерге бару үшін үкіметтің рұқсаты қажет болды. (Ирландия Конституциясының 3-бабында «ұлттық аумақтың қайта біріктірілуіне» дейін Ирландия мемлекетінің өкілеттігі Солтүстік Ирландияға таратылмайды деп нақты айтылған. Мэри Робинсонның президенттігіне дейінгі Президенттерге Ирландия үкіметі Солтүстік Ирландияға баруға рұқсат беруден үнемі бас тартқан.) Алайда, 1990 жылдардан бастап, әсіресе 1998 жылғы Ұлы Жұма келісімінен кейін, Президент Солтүстік Ирландияға үнемі баруда. Солтүстік Ирландияда туған алғашқы Президент болған Президент МакАлиз бұл бағытта Президент Робинсонның жұмысын жалғастырды. Британ-ирланд қарым-қатынастарының қазіргі жылылығының белгісі ретінде, оны көптеген жетекші одақтастар жылы қарсы алды. Омагада «Нағыз ИРА» жасаған қастандықтан қаза тапқан баланың жерлеу рәсімінде ол шіркеудің басты дәлізімен, Ольстер Юнионист партиясының жетекшісі және сол кездегі Солтүстік Ирландияның бірінші министрі Дэвид Тримблмен қол ұстасып жүрді. Бірақ басқа жағдайларда Мэри МакАлиз кейбір пікірлері үшін сынға ұшырады, мысалы, 27 қаңтар 2005 жылы Аушвиц концлагерінің азат етілуінің 60 жылдығына арналған рәсімге қатысқаннан кейін, Солтүстік Ирландиядағы протестант балалары католиктерді жек көруге тәрбиеленгендей, неміс балалары нацистік режим кезінде еврейлерді жек көруге тәрбиеленгені туралы айтқан сөздері. Бұл пікірлер Солтүстік Ирландияның одақтас саясаткерлерінің наразылығын тудырды, және МакАлиз кейіннен өзінің мәлімдемесі тепе-теңдіксіз болғанын мойындап, кешірім сұрады.

The text of the Constitution of Ireland, as originally enacted in 1937, made reference in its Articles 2 and 3 to two geopolitical entities: a thirty two county 'national territory' (i. e., the island of Ireland), and a twenty six county 'state' formerly known as the Irish Free State. The implication behind the title 'president of Ireland' was that the president would function as the head of all Ireland. However, this implication was challenged by the Ulster Unionists and the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland which was the state internationally acknowledged as having sovereignty over Northern Ireland. Articles 2 and 3 were substantially amended in consequence of the 1998 Good Friday Agreement. Ireland in turn challenged the proclamation in the United Kingdom of Queen Elizabeth II in 1952 as '[Queen] of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'. The Irish government refused to attend royal functions as a result; for example, Patrick Hillery declined on government advice to attend the wedding of the Prince of Wales to Lady Diana Spencer in 1981, to which he had been invited by Queen Elizabeth, just as Seán T. O'Kelly had declined on government advice to attend the 1953 Coronation Garden Party at the British Embassy in Dublin. Britain in turn insisted on referring to the president as 'president of the Republic of Ireland' or 'president of the Irish Republic'. Letters of Credence from Queen Elizabeth, on the British government's advice, appointing United Kingdom ambassadors to Ireland were not addressed to the 'president of Ireland' but to the president personally (for example: 'President Hillery'). The naming dispute and consequent avoidance of contact at head of state level has gradually thawed since 1990. President Robinson (1990–97) chose unilaterally to break the taboo by regularly visiting the United Kingdom for public functions, frequently in connection with Anglo Irish Relations or to visit the Irish emigrant community in Great Britain. In another breaking of precedent, she accepted an invitation to Buckingham Palace by Queen Elizabeth II. Palace accreditation supplied to journalists referred to the "visit of the president of Ireland". Between 1990 and 2010, both Robinson and her successor President McAleese (1997–2011) visited the Palace on numerous occasions, while senior members of the British royal family – the then Prince of Wales (now Charles III); the Duke of York; Prince Edward, then Earl of Wessex; and Prince Philip, Duke of Edinburgh – all visited both presidents of Ireland at Áras an Uachtaráin. The presidents also attended functions with the Princess Royal. President Robinson jointly hosted a reception with the queen at St. James's Palace, London, in 1995, to commemorate the one hundred and fiftieth anniversary of the foundation of the Queen's Colleges in 1845 (the Queen's Colleges are now known as Queen's University Belfast, University College Cork, and the University of Galway). These contacts eventually led to a state visit of Elizabeth II to Ireland in 2011. Though the president's title implicitly asserted authority in Northern Ireland, in reality the Irish president needed government permission to visit there. (The Constitution of Ireland in Article 3 explicitly stated that "[p]ending the re integration of the national territory" the authority of the Irish state did not extend to Northern Ireland. Presidents prior to the presidency of Mary Robinson were regularly refused permission by the Irish government to visit Northern Ireland.) However, since the 1990s and in particular since the Good Friday Agreement of 1998, the president has regularly visited Northern Ireland. President McAleese, who was the first president to have been born in Northern Ireland, continued on from President Robinson in this regard. In a sign of the warmth of modern British Irish relations, she has even been warmly welcomed by most leading unionists. At the funeral for a child murdered by the Real IRA in Omagh she symbolically walked up the main aisle of the church hand in hand with the Ulster Unionist Party leader and then First Minister of Northern Ireland, David Trimble. But in other instances, Mary McAleese had been criticised for certain comments, such as a reference to the way in which Protestant children in Northern Ireland had been brought up to hate Catholics just as German children had been encouraged to hate Jews under the Nazi regime, on 27 January 2005, following her attendance at the ceremony commemorating the sixtieth anniversary of the liberation of Auschwitz concentration camp. These remarks caused outrage among Northern Ireland's unionist politicians, and McAleese later apologised and conceded that her statement had been unbalanced.

Реформа бойынша ұсыныстар

Президенттің кеңсесін реформалау бойынша жылдар бойы көптеген ұсыныстар жасалды. 1996 жылы Конституциялық тексеру тобы президенттің кеңсесін көбінесе өзгеріссіз қалдыруды ұсынды. Бірақ, ол Конституцияға толықтырулар енгізуді ұсынды, атап айтқанда, президентті мемлекет басшысы деп нақты айқындау керек (қазіргі таңда бұл термин мәтінде кездеспейді), сондай-ақ Германиядағыдай конструктивті сенімсіздік дауыс беру жүйесін енгізуді қарастыру қажет. Егер бұл жүйе енгізілсе, президенттің Дэйлді таратуға бас тарту өкілеттігі көбінесе қажетсіз болып, алынып тасталуы мүмкін. Конституция жөніндегі Орайхаттың барлық партиялық комитетінің 1998 жылғы баяндамасы да ұқсас ұсыныстар жасады. 2011 жылғы президенттік сайлаудағы әртүрлі үміткерлерге қолдау көрсетуге қатысты 2009 жылдың қазан айында "Sunday Independent" газеті жүргізген сауалнамада "көптеген" адамдар президенттік лауазым ақшаның ысырабы екенін және оны тарату керек деп санайтыны айтылды.

Ирландия президенттерінің тізімі

Президенттік функциялар Конституция күшіне енгеннен бастап 1937 жылғы 29 желтоқсанда 1938 жылы Дуглас Хайд сайланғанға дейін, сондай-ақ 1974, 1976 және 1997 жылдардағы лауазымдар бос тұрған кезде Президенттік комиссия тарапынан жүзеге асырылды. № (Нөмір) Портрет Аты Бұрынғы қызметі Қызмет мерзімі Сайлау арқылы тағайындалды Қызметке кірді Қызметтен кетті Қызметте болған уақыты 1 Дуглас Хайд Сенатор 25 маусым 1938 24 маусым 1945 Фианна Файл 1938 Файн Гейл 2 Сеан Т. О'Келли Танаист 25 маусым 1945 24 маусым 1959 Фианна Файл 1945 Өзі 1952 3 Эмон де Валера Таоич 25 маусым 1959 24 маусым 1973 Фианна Файл 1959 Фианна Файл 1966 4 Эрскин Хамильтон Чилдерс Танаист 25 маусым 1973 17 қараша 1974 Фианна Файл 1973 5 Сеарбхолл О'Дигала Ирландияның Бас судьясы 19 желтоқсан 1974 22 қазан 1976 Барлық партиялық ұсыныс 1974 6 Патрик Гиллери Еуропалық әлеуметтік істер жөніндегі комиссар 3 желтоқсан 1976 2 желтоқсан 1990 Фианна Файл 1976 Фианна Файл 1983 7 Мэри Робинсон Сенатор 3 желтоқсан 1990 12 қыркүйек 1997 Лейбористтік партия 1990 Жұмысшы партиясы Тәуелсіз 8 Мэри Макалис Рид профессор, қылмыстық құқық, криминология және пенология Тринити колледжі Дублин 11 қараша 1997 10 қараша 2011 Фианна Файл 1997 Прогрессивтік демократтар Өзі 2004 9 Майкл Д. Хиггинс Өнер, мәдениет және Гаэлтахт министрі 11 қараша 2011 Қазіргі уақытта Лейбористтік партия 2011 Өзі 2018

Қызмет ете алатын және ниет білдіретін бұрынғы президенттер Мемлекеттік кеңестің мүшелері болып табылады.

Статистика

Дуглас Хайд 78 жасында президенттік лауазымға кірген ең үлкен президент болды. Эмон де Валера 90 жасында президенттік лауазымнан кеткен ең үлкен президент болды. Мэри МакАлиз 46 жасында президенттік лауазымға кірген ең жас президент болды. Мэри Робинсон 53 жасында президенттік лауазымнан кеткен ең жас президент және президенттік лауазымда қызмет еткен алғашқы әйел болды. Өз қызметі кезінде қайтыс болған Эрскин Чайлдерстің президенттігі ең қысқасы – 511 күнге созылды. Сеарбалл О Далай лауазымынан кеткен, ол 674 күн қызмет етті. Төрт президент екі мерзімге, яғни барлығы он төрт жылға қызмет етті: Сеан Т. О'Келли, Эмон де Валера, Патрик Хиллери және Мэри МакАлиз.