Кіріспе
Мелодика – қолмен ұсталатын, еркін тілшелі аспап, ол құмыраға немесе гармоникаға ұқсас. Оның үстінде музыкалық пернетақта орналасқан, ал ойнау үшін аспаптың бүйіріндегі тесікке салынатын мундштук арқылы ауа үрленеді. Пернетақта әдетте екі-үш октаваны қамтиды. Мелодика кішкентай, жеңіл және тасымалдауға ыңғайлы, сонымен қатар олардың көптеген түрлері балаларға ойнау үшін арналған. Олар, әсіресе Азияда, музыкалық білім беру бағдарламаларында кеңінен таралған. Аспаптың қазіргі нұсқасын 1950 жылдардың соңында Hohner ойлап тапты, бірақ осыған ұқсас аспаптар Италияда 19 ғасырдан бері белгілі болған.
The melodica is a handheld free reed instrument similar to a pump organ or harmonica. It features a musical keyboard on top, and is played by blowing air through a mouthpiece that fits into a hole in the side of the instrument. The keyboard usually covers two or three octaves. Melodicas are small, lightweight, and portable, and many are designed for children to play. They are popular in music education programs, especially in Asia. The modern form of the instrument was invented by Hohner in the late 1950s, though similar instruments have been known in Italy since the 19th century.
Сипаттама
Ауызша қысқа, қатаң немесе жартылай икемді пластиктен жасалған бөлік немесе ұзын, икемді пластикалық түтік болуы мүмкін (ойыншыға пернетақтаны ұстап, пернелерді көруге немесе пернетақтаны екі қолмен ойнау үшін жазық бетке көлденең жатқызуға мүмкіндік береді). Аспапқа дем берудің орнына аяқ сорғысын да пайдалануға болады. Мелодика пернетақтасы әдетте төменгі F нотасынан басталады. Пернетақтада көбінесе 32 немесе 37 перне болады, бірақ аспаптарда 13-қа дейін немесе 45-ке дейін пернелер болуы мүмкін. Үлкен модельдерге 44 пернелі Hammond Pro 44 және 45 пернелі Ballone Burini Eolina P45 кіреді. Мелодика – еркін тілшелі аспап, ол әр ойналатын нотаға сәйкес жеке тілшелерге ауа жіберіп дыбыс шығарады. Перне басылғанда, оған сәйкес тілшенің алдындағы клапан ашылып, ауаның өтуіне жол береді. Әрбір дірілдеген тілшенің дыбысы пластик, ағаш немесе металдан жасалған аспап корпусында резонансқа түседі. Ойыншы ауа қысымы арқылы аспаптың дыбысын реттеуге болады. Көптеген үрмелі аспаптардан айырмашылығы, мелодика ауа мөлшерімен шектелген бірнеше нотаны бір уақытта ойната алады. Аспапты күшейту немесе оның дыбысын жазу үшін сыртқы микрофонды пайдалануға болады. Hammond Pro 44 мелодион және Pro 24 B бас мелодиондарында динамикалық микрофондар орнатылған, оларды PA жүйесіне немесе жазба құрылғысына жалғауға болады, бұл үшін бір TRS 1/4" ұясы қолданылады. Мелодиканың бағасы қарапайым пластикалық аспап үшін 20 АҚШ долларынан бастап, сирек кездесетін, тапсырыс бойынша жасалған немесе антикалық модель үшін бірнеше мың долларға дейін жетеді.
Қолдану
Мелодика алғаш рет 1960 жылдары Стив Райх сияқты композиторлардың «Melodica» (1966) атты шығармасында қастерлі музыкалық аспап ретінде қолданылды. Бразилиялық көп құралды музыкант Гермето Паскоал мелодика тартып, ән айтудан тұратын әдіс-тәсілді жасады, оның нәтижесінде кең тоналы және гармониялық палитра пайда болды. Ямайкалық дуб және регги музыканты Август Пабло 1970 жылдары оны танымал етті, ал оның ұлы Аддис Пабло да сол жанрларда оны пайдаланады. Американдық музыкант Джон Батистті «The Late Show with Stephen Colbert» бағдарламасында мелодика тартып ойнағанда көбінесе көруге болады. Фанк клавишашысы Берни Уоррелл Ботси Коллинздің дискографиясындағы көптеген жазбаларда мелодиканы орындады. Бұл аспап сондай-ақ Эквадордың Отавало қаласындағы Инти Райми фестивалімен де байланысты.
Түрлері
Мелодикалар негізінен аспаптың диапазоны бойынша жіктеледі. Әртүрлі диапазонды мелодикалардың пішіні сәл өзгеше болады. Сопрано және альт мелодикалары тенор мелодикаларына қарағанда жоғарырақ дыбысталып, әуені жұмсақ естіледі. Кейбір мелодикаларды екі қолмен бірдей ойнауға болады: сол қол қара түсті клавишаларды, ал оң қол ақ түсті клавишаларды ойнайды. Ал басқаларын тенор мелодикасы сияқты ойнауға болады. Тенор мелодикалары – төменгі диапазонды мелодика түрі. Сол қол төменгі жағындағы тұтқаны ұстаса, оң қол клавишаларды ойнайды. Тенор мелодикаларын ауыз тесігіне түтік енгізіп, тегіс бетке қойып екі қолмен де ойнауға болады. Бас мелодикаларға Hohner Melodica Basso (өндірілімі тоқтатылған), Suzuki B 24 Bass Melodion және Hammond Bass Melodion BB 24 жатады. Accordina, яғни «Chromatic Button Melodica» көбінесе металдан жасалады және дәстүрлі мелодика сияқты механизм мен қамыстарды пайдаланады. Клавиатураның орнына хроматикалық кнопкалы аккордеонның клавиатурасына ұқсас кнопкалар жиынтығы орнатылған.
Басқа атаулар
Мелодика әр түрлі атаулармен белгілі, көбінесе өндірушінің қалауына байланысты. Мелодион (Suzuki), Триола (Seydel), Мелодика (Apollo), Мелодия (Diana), Пианика (Yamaha), Мелодихорн (Samick), Мелодихорн (Angel), Диамоника (Bontempi), Пианетта (Guerrini), беттік фортепиано және Клавиетта (Borel/Beuscher) – бұл оның көптеген түрлерінің бірнешесі ғана. Мелодиканы білмейтін жазба жасаушы оны "қуыс дауыс шығару аспабы" (hooter) деп атағанда, Hooters тобы осы атауды өздеріне қабылдады.