Кіріспе

Күн жүйесі астрономиясы тарихының кестесі. Бұл Күн жүйесі астрономиясы мен ғылымының даму кезеңдерін көрсетеді, соның ішінде планеталық масштабтағы Жер туралы білімнің жетістіктерін де қамтиды.

Ежелгі дәуір

2-мыңжылдық б.з.д. – Аммасадуканың Вавилондық Венера тақташасының 7-ғасыр б.з.д. көшірмесі, Венера планетасының қозғалысын бақылау тізімі және қазіргі кезде белгілі ең көне планеталық кесте. 2-мыңжылдық б.з.д. – Вавилон астрономдары ішкі планеталар Меркурий мен Венераны, сондай-ақ сыртқы планеталар Марс, Юпитер және Сатурнды анықтады, олар телескоптың қазіргі заманда пайда болуына дейін жалғыз белгілі планеталар болып қала берді. 2-мыңжылдықтың соңы – Қытай астрономдары Чжун Канның билігі кезінде Күннің тұтылуын тіркеді, бұл "Документтер кітабындағы Иннің жазалау экспедициясы" құжатының бөлігі ретінде сипатталған. 2-мыңжылдықтың соңы – Қытайлар 12 Жерлік тармақтың уақыт циклын құрды, ол Юпитердің аспанда толық айналым жасауына кеткен шамамен жыл санына (11.86) негізделген. 1200 ж.б.з.д. – Вавилонның ең ерте жұлдыз каталогтары. 1100 ж.б.з.д. – Қытайлар көктемгі күн мен түн теңелуін бірінші рет анықтады. 750 ж.б.з.д. – Набонасардың (747–733 ж.б.з.д.) билігі кезінде Вавилон астрономиялық күнделіктеріндегі қауіпті құбылыстардың жүйелі жазбалары осы уақытта басталды, бұл 18 жылдық ай тұтылу циклының қайталануын анықтауға мүмкіндік берді. 776 ж. – Қытайлар күн тұтылуы туралы ең алғашқы сенімді деректі жасады. 687 ж. – Қытайлар метеор жауынының алғашқы жазбасын жасады. 7 ғасыр б.з.д. – Мысыр астрономдары Күн тұтылуын болжады деген мәлімдеме бар. 613 ж. – Қытайлықтар Күн және Ай жылнамаларында, мүмкін Галлей кометасы туралы жазды. 586 ж.б.з.д. – Талес Милеттік Күн тұтылуын болжады. 560 ж.б.з.д. – Анаксимандр әлемнің механикалық моделін тұжырымдаған алғашқы адам деп саналады, бірақ ол өте дәл емес: цилиндр тәрізді Жер кеңістікте әртүрлі қашықтықта айналатын үш концентрлі дөңгелекпен қоршалған. Ең жақын дөңгелек жұлдыздар мен планеталар үшін, екіншісі – Ай үшін, ал ең алысы – Күн үшін, барлығы денелер ретінде емес, әр дөңгелектің ішіндегі "тозау арқылы көрінетін" от ретінде қарастырылған. Бірақ ол аспан механикасы идеясын планеталардың көктегі құдайлар екенінен өзгеше етіп, мифологияны ұмыттырды. 475 ж.б.з.д. – Парменид Жердің шар тәрізді және ғаламның ортасында орналасқандығын алғаш айтқан грек деп есептеледі, ол кешкі жұлдыз Геспер мен таңғы жұлдыз (Венера) Фосфордың бір екенін алғаш анықтады, ал кейбіреулер ай жарығы күн сәулесінің шағылысы екенін алғаш мәлімдеді. 450 ж.б.з.д. – Анаксагор Айдың күн сәулесінің шағылысуымен жарқырайтынын көрсетті: Айдың фазалары оның сферасының Күннің ай бойы әртүрлі бұрыштарда жарықтандыруынан туындайды. Ол сондай-ақ Айдың жартасты, сондықтан тұйық екенін және Жерге Күннен жақын екенін мәлімдеп, тұтылудың дұрыс түсіндірмесін берген алғашқы адам болды. 400 ж. – Филолай және басқа да пифагоршылар Жер мен Күннің көзге көрінбейтін "Орталық от" (күн емес) айналасында айналатын, ал Ай мен планеталар Жерді айналатын модель ұсынды. Философиялық 10 санына қатысты алаңдаушылықтарға байланысты олар оныншы "жасырын дене" немесе қарсы Жерді (Антихтон) қосты, ол әрқашан көзге көрінбейтін Орталық оттың қарама-қарсы жағында және сондықтан Жерден көрінбейді. 360 ж. – Платон өзінің "Тимей" еңбегінде шеңберлер мен сфералар ғаламның ең жақсы пішіні екенін, ал Жер оның ортасында орналасқандығын мәлімдеді. Бұл шеңберлер әрқайсысының мөлшері әртүрлі болатын аспан денелерінің орбиталары. Ол осы аспан шарларын Жерден бастап, өсу ретімен орналастырды: Ай, Күн, Венера, Меркурий, Марс, Юпитер, Сатурн және аспан сферасында орналасқан тұрақты жұлдыздар сыртқы қабықты құрайды. 360 ж. – Евдокс Книдтігі алғаш рет планеталардың қозғалысының геометриялық математикалық, геоцентрикалық моделін ұсынды, оның ішінде Күн мен Айдың қозғалысы да бар. 350 ж. – Аристотель Ай тұтылуы және басқа да бақылауларды пайдаланып, Жердің шар тәрізді екенін дәлелдеді. Сонымен қатар ол аспан сфералары және эфирмен толтырылған сыртқы кеңістік туралы өз түсінігін бекітті. 330 ж. – Гераклид Понтийский Аристотельдің ілімдеріне қайшы келетін, Жер өзінің осі бойынша батыстан шығысқа қарай тәулігіне бір рет айналады деген тұжырым жасаған алғашқы грек деп айтылады. Симплиций Гераклид планеталардың ретсіз қозғалысын Жер Күн қозғалмағанда қозғалса түсіндіруге болатынын айтты, бірақ бұл мәлімдемелер күмәнді. 280 ж. – Самос Арристархы гелиоцентрикалық ғаламның мүмкіндігін алғашқы рет нақты талқылады және Айдың орбиталық радиусын 60 Жер радиусынан және оның физикалық радиусын Жердің үштен бір бөлігі ретінде бағалау үшін Айдағы Жер көлеңкесінің мөлшерін пайдаланды. Ол сондай-ақ Күнге дейінгі қашықтықты өлшеуге сәтті болмады. 250 ж. – Арристархтың гелиоцентрикалық идеяларын ұстанған Архимед өзінің "Санды есептеуі" атты еңбегінде Күн орталықта орналасқан ғаламның диаметрін шамамен 1014 стадияға (қазіргі өлшемдерде шамамен 2 жарық жылы) тең деп есептеді. 210 ж.б.з.д. – Пергалық Аполлоний планеталардың көзге көрінетін кері қозғалысын сипаттаудың екі әдісінің (геоцентрикалық модельді ескере отырып) эквивалентті екенін көрсетті, бірі эксцентрлік, екіншісі – деференциялық және эпициклдік. 200 ж.б.з.д. – Эратосфен Жердің радиусын шамамен есептеді. 150 ж.б.з.д. – Страбонның (1.1.9) мәліметінше, Селевкиялық Селевк Жердің толқындарына Айдың тартылысы себеп екенін және толқындардың биіктігі Айдың Күнге қатысты орнына байланысты екенін алғаш айтқан. 150 ж.б.з.д. – Гиппарх Айға дейінгі қашықтықты анықтау үшін параллаксты пайдаланды. 134 ж.б.з.д. – Гиппарх күн мен түн теңелуінің прецессиясын ашты. 87 ж.б.з.д. – Антикитера механизмі, ең ерте белгілі компьютер салынды. Бұл Күн және Ай тұтылуын дәл болжауға және планеталар мен Күннің қозғалысын қадағалауға арналған өте күрделі астрономиялық компьютер. Ол сондай-ақ аспан денелерінің апсидалдық және осьтік прецессиясының айырмашылықтарын өте дәл есептеуге қабілетті болды. 28 ж.б.з.д. – Қытай тарихының "Хань кітабында" күн дағы туралы ең ерте белгілі жазба жасалған. 150 ж. – Клавдий Птолемей өзінің "Альмагест" еңбегін аяқтады, ол оның заманының астрономиялық білімдерін жинақтады және Батыста геоцентрикалық модельді бекітті, ол 1500 жылдан астам уақыт бойы астрономия бойынша ең авторитетті мәтін болып қала берді. "Альмагест" планеталардың, жұлдыздардың (соның ішінде тумандықтар, жарықшақтар және галактикалар да жұлдыздар ретінде қарастырылған) және аспан денелерінің орнын және құрылымын анықтау үшін өте күрделі және дәл әдістерді ұсынды. Ол 1022 жұлдыздың каталогын (көбінесе Гиппархтың шамамен 850 жазбасынан жасалған) және көптеген шоқжұлдыздар, кометалар және басқа да астрономиялық құбылыстарды қамтиды. Ұзақ астрологиялық дәстүрді ұстанған ол аспан шарларын Жерден бастап реттеп орналастырды: Ай, Меркурий, Венера, Күн, Марс, Юпитер, Сатурн және сыртқы қабықты құрайтын аспан сферасында орналасқан тұрақты жұлдыздар.

Орта ғасырлар

420 – Мартиан Капелла өзгертілген геоцентрикалық модельді сипаттайды, онда Жер ғаламның ортасында қозгалмай тұрады және Ай, Күн, үш планета және жұлдыздар оны айналып өтеді, ал Меркурий мен Венера Күнді айналады. 500 – Үнді математигі және астрономы Арьябхата Күн және Ай тұтылуын, сондай-ақ Жердің Күнді айналу мерзімін дәл есептейді. 500 – Арьябхата Күннің апсидиалды прецессиясының көлбеу қозғалысын ашады және оның жұлдыздар мен Жердің қозғалысына қатысты өзгеретінін көрсетеді. 500 – Арьябхата эксперименттер жүргізу арқылы Жердің айналуын анықтайды және өз теорияларын дәлелдеу үшін эмпирикалық мысалдар келтіреді. Ол сондай-ақ Жердің тәуліктік айналысы арқылы күн мен түннің пайда болуын түсіндіреді. Ол Ай, Меркурий және Марстың орбиталық қозғалысы үшін өте дәл модельдерді де жасады. Сонымен қатар ол ғаламның геоцентрикалық моделін ұсынады. 620 – Үнді математигі және астрономы Брахмагупта ауырлықты тартымды күш ретінде «гуруваткаршан» терминімен сипаттайды. 628 – Брахмагупта әртүрлі планеталардың қозғалысын және орналасуын, олардың туып және бату уақытын, қосылуларын, сондай-ақ Күн мен Ай тұтылуын есептеу әдістерін келтіреді. 820 – Парсы астрономы Мұхаммед ибн Мұса әл-Хорезми араб цифрларын және индус-араб сандық жүйесін пайдаланып, өзінің «Зиж» астрономиялық кестелерін жасайды. Ол сондай-ақ Арьябхатаның астрономиялық және математикалық еңбектерін араб тіліне аударады. 850 – Аль-Фарғани (Альфраган) Птолемейдің «Алмагест» кітабын аударып, түсіндірме жазады және Птолемей мен Гиппархтың берген мәліметтеріне сүйене отырып, эклиптиканың қозғалысына және аспан денелерінің прецессиялық қозғалысына баға береді. 1019 – Әл-Бируни 17 қыркүйекте болған Ай тұтылуын бақылап, егжей-тегжейлі сипаттайды және оның кезінде жұлдыздардың нақты ендіктерін көрсетеді. 1030 – Өзінің маңызды астрономиялық еңбегі «Масуд Канонында» Әл-Бируни Птолемейге қарсы, Күннің апогейі (аспандағы ең биік нүкте) жылжымалы, тұрақты емес екенін анықтайды. 1031 – Қытай астрономы және ғалымы Шэнь Куо өзінің математикалық еңбектерінде Жер мен Күн арасындағы қашықтықты есептейді. 1054 – Қытай астрономдары Жаратушы жұлдызды «қонақ жұлдыз» ретінде байқайды және 10-11 ғасырларда бірнеше суперноваларды тіркеді. 1060 – Андалусиялық астроном Әл-Зарқали Птолемей мен Әл-Хорезмидің географиялық деректерін түзетулер енгізеді, атап айтқанда Птолемейдің Жерорта теңізінің ұзындығын 62 градустан 42 градусқа түзету арқылы. Ол алғаш рет Күннің апогейінің жылдыздардың тұрақты фонына қатысты қозғалысын көрсетті, оның жылдық қозғалысын 12,9 секунд деп өлшеді, бұл қазіргі есептеулерге 11,77 секундқа өте жақын. Әл-Зарқали Толедоның атақты кестелеріне де үлес қосты. 1175 – Кремоналық Жерар Птолемейдің «Алмагест» кітабын араб тілінен латын тіліне аударады. 1180-жылдар (онжылдық) – Роберт Гросетест Ғаламның жарылыста пайда болуын және материяның кристалдануын сипаттайды. Ол сондай-ақ Жердің өзінің осі айналуы және күн мен түннің пайда болуы сияқты бірнеше жаңа идеяларды ұсынады. Оның «De Luce» трактаты – аспан мен Жерді сипаттауға арналған алғашқы әрекет, онда физикалық заңдардың бір жиынтығы қолданылады. 1200 – Фахр әл-Дин әл-Рази физика және физикалық әлем туралы түсінігін қарастыра отырып, Аристотель мен Авиценнаның бір ғана әлем туралы көзқарасын қабылдамайды, керісінше, «осы әлемнен тыс мыңдаған әлемдер (альфа альфи 'авалим) бар екенін ұсынады, олардың әрқайсысы осы әлемнен үлкен және ауыррақ, сондай-ақ осы әлемдегідей нәрселерге ие». 1252 – Кастилияның Альфонсо X патшасы Испанияның Толедо қаласындағы Толедо аудармашылар мектебінде жиналған ғалымдардың Альфонсо кестесін жасауға қаржылай көмек көрсетеді. Бұл астрономиялық кестелер келесі үш ғасыр бойы астрономиялық деректердің негізгі көзі ретінде қолданылып, жаңартылды, негізінен эфемеридтерді есептеу үшін (олар өз кезегінде астрологтардың гороскоптарды құруына пайдаланылды). 1300 – Еврей астрономы Леви бен Гершон (Герсонид) жұлдыздардың планеталардан әлдеқайда үлкен екенін мойындайды. Герсонидтер Аристоркпен бірге тұрақты жұлдыздар планеталардан әлдеқайда алыс екенін болжаған аз сандағы астрономдардың бірі болып көрінеді. Басқа астрономдар тұрақты жұлдыздарды сыртқы планеталардан сәл ары қарай айналатын сфераға орналастырған кезде, Герсонид тұрақты жұлдыздарға дейінгі қашықтықты 159 651 513 380 944 Жер радиусынан кем емес деп есептеген, яғни қазіргі бірліктерде шамамен 100 000 жарық жылы. 1350 – Ибн әл-Шатир планеталардың қозғалысын есептеуде Птолемейдің эквантын жоққа шығарады және ай қозғалысының прото-эмпирикалық моделін ұсынады, ол байқаулармен дәл сәйкес келеді. 1350 – Николь Орем планеталар орбитасының орнын және пішінін есептеуде, Ай және Күн орбитасының апсидиалды және осьтік прецессиясын өлшеуде, эклиптика арасындағы бұрыштар мен қашықтықты есептеуде және жұлдыздар мен планеталар арасындағы қашықтықты анықтауда қолданған орташа жылдамдық теоремасы сияқты бірнеше революциялық теориялар ұсынады. Оның «Livre du Ciel et du Monde» кітабында Орем Жердің өзінің осі бойынша тәуліктік айналуына дәлелдерді талқылайды. 1440 – Николас Куза өзінің «Білімді Надандық туралы» кітабында Жердің өзінің осі бойынша айналатынын ұсынады. Орем сияқты, ол әлемдердің көптігі мүмкін екені туралы да жазады.

XVI ғасыр

1501 жылы үнді астрономы Нилаканта Сомаяджи планеталар Күнді айналып жүрген, ал Күн Жерді айналып жүрген ғаламды ұсынды. 1514 жылы Николаус Коперник өзінің гелиоцентрлік теориясын Commentariolus атты еңбегінде жариялады. 1522 жылы Магеллан-Элькано экспедициясының әлемді айналып өтуі Жердің шар екенін көрсетті. 1543 жылы Коперник өзінің гелиоцентрлік теориясын De revolutionibus orbium coelestium еңбегінде жариялады. 1576 жылы Тихо Браге қазіргі Еуропадағы алғашқы заманауи астрономиялық обсерваторияны – Ураниборгты құрды. 1577 жылы Тихо Браге сол жылы Ураниборгтан (Копенгагенге жақын Хвен аралынан) көретін Ұлы кометаның орнын жазып алды және оны Прагадан Тадей Хагецийдің сол уақытта байқағанмен салыстырды, Айдың қозғалысына ерекше назар аударды. Кометаның екеуі үшін де шамамен бірдей жерде болғаны, ал Айдың орны басқаша болғаны анықталды. Бұл кометаның бұрын атмосфералық құбылыс деп есептелгеннен өте алыс екенін көрсетті. 1582 жылы папа Григорий XIII Грегориан күнтізбесін енгізді, ол бұрынғы римдік Юлиан күнтізбесінен гөрі дәл күн күнтізбесі болды. Басты өзгеріс – Жердің Күнді айналуымен анықталатын орташа күнтізбелік жылды 365,2425 күнге дейін ұзарту үшін бос жылды басқаша орналастыру болды, бұл 365,2422 күндік «тропикалық» немесе «күндік» жылға жақын мән болды. Реформа күнді 10 күнге жылжытты: 1582 жылғы 4 қазан, бейсенбі, 1582 жылғы 15 қазан, жұма күніне ауыстырылды. Грегориан күнтізбесі бүгінге дейін қолданылуда. 1584 жылы Джордано Бруно екі маңызды философиялық диалогты жариялады (La Cena de le Ceneri және De l'infinito universo et mondi), онда ол планеталық сфераларға қарсы пікір білдірді және Коперник принципін растады. Бруноның шексіз ғаламында аспан денелеріне кедеріс келтірмейтін «таза ауа», эфир немесе спиритус болды. Бруноның пікірінше, олар тұрақты емес, өздерінің импульсімен (момент) қозғалады. Ең бастысы, ол иерархиялық ғалам идеясынан толығымен бас тартты. Бруноның космологиясы өздерінің жарығы мен жылуын шығаратын және айналасында басқа денелер айналатын «күндерді» және күннің айналасында айналып, олардан жарық пен жылу алатын «жерлерді» ажыратады. Бруно классикалық тұрақты жұлдыздар деп аталатын нысандардың кейбіреуінің, тіпті барлығының да шын мәнінде күн екенін айтты, сондықтан ол «жұлдыздар өздерінің планеталары бар басқа күндер» екенін түсінген алғашқы адам болды деуге болады. Бруно басқа әлемдердің «қасиеттері де, табиғаты да Жерден кем емес» екенін және Жер сияқты «жануарлар мен адамдар бар» екенін жазды. 1588 жылы Тихо Браге өзінің Тихоникалық жүйесін жариялады, ол Птолемейдің классикалық геоцентрлік моделі мен Коперниктің гелиоцентрлік моделінің аралас нұсқасы болды. Онда Күн мен Ай Жерді айналып өтеді, ал Жер ғаламның ортасында орналасқан, ал қалған барлық планеталар Күнді айналып өтеді.

17 ғасыр

1600 жылы Уильям Гилберт өзінің terrella деп аталатын моделімен Жердің өзінің магнит өрісі бар үлкен, бірақ төмен қарқынды магнит сияқты әрекет ететінін көрсетті, бұл магнит полюстеріне бағытталатын компастың мінез-құлқын түсіндіреді. 1604 жылы Галилео Галилей құлайтын дененің қашықтығы өткен уақыт квадратына пропорционалды екенін дұрыс болжады. 1609 жылы Иоганн Кеплер планеталардың қозғалысы туралы алғашқы екі эмпирикалық заңын жариялады, онда Күнді айналатын планеталардың орбиталары шеңбер емес, эллипстік екенін және осылайша планеталық модельдермен көптеген ежелгі проблемаларды эпициклдің қажеті болмастан шешеді деп мәлімдеді. 1609 жылы Галилео Галилей 3x-тен 30x-қа дейінгі ұлғайтумен телескоптар жасауды бастады, бұл тек алғашқы практикалық телескоптың сипаттамаларына негізделген, оны Ханс Липпершей 1608 жылы Нидерландыда патенттеуге тырысты. Галилей телескопы арқылы бақылаушы Жердің кеңейтілген, тік кескіндерін көре алады, бұл көбінесе көруші көзілдірік деп аталады, бірақ оны аспанды бақылау үшін де қолдануға болады, бұл астрономиялық жаңалықтар жасаудың негізгі құралы. 1609 жылы Галилео Галилей телескобын Айға бағыттады. Айды телескоп арқылы бақылаған алғашқы адам болмағанмен (ағылшын математигі Томас Харриот мұны төрт ай бұрын жасаған, бірақ тек "жайсыз дақтарды" көрген), Галилей Ай таулары мен кратерлерінен жарық тұйықталу ретінде тепе-тең емес кемудің себебін тұңғыш рет анықтады. Ол сондай-ақ таулардың биіктігін де есептеп шығарды. Аристотельдің айтуынша, Ай ұзақ уақыт бойы мөлдір және кемелді сфера деп саналмаған, ол алғашқы "планета" да емес. 1610 жылы Галилео Галилей Юпитердің төрт негізгі серігін: Каллисто, Европа, Ганимед және Ионы бақылады; Сатурнның планеталық сақиналарын көреді (бірақ олардың сақина екенін мойындамайды) және Венераның фазаларын бақылайды, Птолемей жүйесін жоққа шығарады, бірақ геоцентрлік модельді емес. 1619 жылы Иоганн Кеплер планеталардың орбиталарының арақашықтығы мен кезеңін байланыстыратын үшінші эмпирикалық заңын жариялады. 1631 жылы Пьер Гассенди Меркурийдің транзитін алғаш рет бақылайды. Ол планетаның Күнмен салыстырғанда кішкентай екеніне таңғалды. 1632 жылы Галилео Галилейге кейде Айдың кеңістіктегі либрациясын ашқандықтарымен есеп беріледі, бірақ Томас Харриот немесе Уильям Гилберт бұдан бұрын жасаған болуы мүмкін. 1639 жылы Еремия Хоррокс және оның досы және тілшісі Уильям Крэбтри Венераның транзитін байқап, тіркеген алғашқы астрономдар болды. 1643 жылы Галилейдің шәкірті Эвангелиста Торричелли ауаның салмағын көрсететін элементар барометрді жасап, зертханада алғашқы жасанды вакуумды жасайды. 1648 жылы Иоганн Хевелиус Айдың бойлық либрациясын тапты. 1648 жылы Блез Паскаль, оның күйеу ағасы Флорин Периердің көмегімен Пю-де-Дом тауында, биік таудағы ауа қысымы төменгі биіктіктегіге қарағанда аз екенін көрсетеді, бұл ауаның шекті салмағы бар, Жер атмосферасының ең жоғары биіктігі болуы керек деген идеясын дәлелдейді. 1655 жылы Джованни Доменико Кассини мен Роберт Хук Юпитердегі Ұлы қызыл дақты жеке-жеке ашқан. 1656 жылы Кристиан Гюйгенс Сатурнның сақиналарын сақиналар ретінде анықтап, оның серігі Титанды ашты. 1659 жылы Гюйгенс Жерден Күнге дейінгі қашықтықты шамамен 24000 Жер радиусы шамасында бағалады, бұл қазіргі заманғы мәндерге өте жақын, бірақ ол көптеген дәлелденбеген (және дұрыс емес) болжамдарға негізделген; оның құндылығының дәлдігі жақсы өлшеуден гөрі сәттілікке көбірек негізделген сияқты, оның әртүрлі қателері бір-бірін жояды. 1665 жылы Кассини Юпитер, Марс және Венераның айналу жылдамдығын анықтайды. 1668 жылы Исаак Ньютон өзінің жеке шағылыстыратын телескобын құрды, ол осы түрдегі алғашқы толық жұмыс істейтін және болашақ даму үшін маңызды оқиға, өйткені ол хроматикалық аберрациясыз сфералық аберрацияны азайтады. 1672 жылы Кассини Сатурнның серіктері Япет пен Реяны табады. 1675 жылы Оле Рёмер Юпитердің серіктерінің орбиталық механикасын пайдаланып, жарық жылдамдығы шамамен 227 000 км/с деп есептейді. 1675 жылы Кассини Сатурнның сақиналарындағы негізгі бөліністі тауып, оның есімімен Кассини бөлінісі деп аталды. 1686 жылы Кассини Сатурнның серіктері Тетис және Дионаны ашқан. 1690 жылы Кассини Юпитер атмосферасының дифференциалдық айналуын бақылайды. 1705 жылы Эдмонд Галлей 1682 жылы кометаның кезеңділігін алдын ала болжап, 1757 жылы оның қайта оралу жолын есептейді. 1715 жылы Эдмонд Галли Күн тұтылуының көлеңке жолын есептейді. 1716 жылы Эдмонд Галлей Күннің Жерден қашықтығын Венераның транзитінің уақытын есептеу арқылы жоғары дәлдікпен өлшеуді ұсынады. 1718 жылы Эдмонд Галлей жұлдыздардың өзіндік қозғалысын ашады, "тұрақты жұлдыздар" концепциясын жоққа шығарады. 1729 жылы Джеймс Брэдли жұлдыздардың аберрациясының себебін анықтайды, бұл Жердің қозғалысының алғашқы тікелей дәлелі және жарық жылдамдығын есептеудің дәлірек әдісі. 1735–1739 жылдары Франция Ғылым академиясы Жердің эллипстігін анықтау үшін екі экспедиция жібереді, бұл ендік градусының ұзындығын екі жерде өлшеу арқылы жүзеге асырылады: біреуі Арктика шеңберіне жақын Лапландияда, екіншісі Экваторда, француз геодезиялық миссиясы. Олардың өлшеулері Жердің полюстерде жалпақталған эллипсоид екенін көрсетеді. 1749 жылы Пьер Бугер, француз геодезиялық миссиясының бір бөлігі, олар мен Шарль Мари де Ла Кондамин Чиборзо жанартауының жанында маятниктің пламбирінің 8 секундтық доғамен ауытқуын анықтай алғанын жариялайды. Бұл гравитациялық тұрақтының мәнін дәл өлшеуге жеткіліксіз болғанымен, эксперимент Жердің іші қуыс қабық емес екенін дәлелдеді, кейбір замандастардың ұсынғандай. 1750 жылы Леонхард Эйлер үш сызықты Лагранж нүктелерін (L1, L2, L3) ашты, ал қалған екеуін Жозеф Луи Лагранж бір онжылдықтан кейін ашты. 1752 жылы Бенджамин Франклин өзінің ұшқыш экспериментін жүргізіп, бұлттан сұраныстарды сәтті шығарып алады, молнияның үлкен табиғи электр разряды екенін көрсетеді. 1755 жылы Иммануил Кант алғаш рет Күн жүйесінің пайда болуының тұмандық гипотезасын қалыптастырады. 1758 жылы Иоганн Палицш Эдмонд Галлей 1705 жылы болжаған кометаның қайтысын байқайды. Юпитердің гравитациялық тартылысы оның қайтысын 618 күнге баяулатқан. Париждегі астроном Лакайль оған "Галлей кометасы" деп атауды ұсынады. 1761 жылы Михаил Ломоносов Венераның атмосферасын Венера транзитін бақылау кезінде алғаш рет ашып, бағалайды. 1766 жылы Иоганн Тициус планеталық қашықтықтар үшін Тициус-Боде ережесін табады. 1772 жылы Иоганн Боде планеталық қашықтықтар үшін Тициус-Боде ережесін жариялайды. 1775 жылы Чарльз Хаттон, Шихаллион экспериментінің талдауына негізделген, Жердің тығыздығы кемінде 4500 кг·м−3 екенін көрсетеді және оның металлдан жасалған планеталық ядросы бар екенін ұсынады. (Қазіргі қабылданған 5515 кг·м−3 көрсеткішімен салыстырғанда, Жердің тығыздығы 20% қатемен есептелген.) 1781 жылы Уильям Гершель телескоптық зерттеу кезінде жетінші планетаны, Уранды ашады. 1781 жылы Шарль Мессье және оның ассистенті Пьер Мешен 110 тұмандықтар мен жұлдыздар шоғырының алғашқы каталогын жариялайды, олар Жердің Солтүстік жартышарынан оңай байқалатын ең көрнекті терең аспан денелері, оларды әдеттегі Күн жүйесінің кометаларымен шатастырмау үшін. 1787 жылы Гершель Уранның серіктері Титания мен Оберонды ашады. 1789 жылы Гершель Сатурнның серіктері Энцелад пен Мимасды ашады. 1796 жылы Пьер Лаплас газ және шаңнан тұратын айналатын тұмандықтан Күн жүйесінің пайда болуы туралы тұмандық гипотезасын қайта айтады. 1798 жылы Генри Кавендиш зертханада гравитациялық тұрақтыны дәл өлшейді, бұл Жердің массасын алуға және осылайша Күн жүйесіндегі барлық денелердің массасын анықтауға мүмкіндік береді.

19 ғасыр

1801 жылы Джузеппе Пиацци Титиус-Боде ережесіне сәйкес, Марс пен Юпитер арасындағы бос кеңістікті толтырған Церераны ашты. Бастапқыда ол жаңа планета деп есептелді. 1802 жылы Генрих Вильгельм Олберс Күнге шамамен Церерамен бірдей қашықтықта Палласты ашты. Ол бұл екі денені жойылған планетаның қалдықтары деп санай отырып, осындай фрагменттердің тағы табылатынын болжады. 1802 жылы Уильям Гершель Церера мен Палластың, сондай-ақ болашақта табылса, осындай денелердің барлығын жұлдызға ұқсас көрінісіне байланысты «астероидтер» деп аталатын жеке категорияға жатқызуды ұсынды. Дегенмен, олар көптеген ондаған жылдар бойы планеталар тізімінде сақталды. 1804 жылы Карл Людвиг Хардинг Юно астероидін ашты. 1807 жылы Ольберс Веста астероидін ашты. 1821 жылы Алексис Бувар Уранның орбитасындағы белгісіздіктерді анықтады. 1825 жылы Пьер Лаплас өзінің «Аспан механикасы» атты еңбегінде гравитация, Күн жүйесінің тұрақтылығы, толқындар, күн мен түннің теңелуінің прецессиясы, Айдың либрациясы және Сатурн сақиналары туралы зерттеулерін аяқтады. 1833 жылы Томас Хендерсон Альфа Центаврдың жұлдыздық параллаксын сәтті өлшеді, ол сол кезде Күнге ең жақын жұлдыз деп есептелді, бірақ нәтижелерді 1839 жылға дейін жарияламайды. 1838 жылы Фридрих Вильгельм Бессел 61 Сигни жұлдызының параллаксын өлшеді, бұл гелиоцентризмге қарсы ең көне аргументтердің бірін жоққа шығарды. 1840 жылы Джон У. Дрейпер Айдың дагерротипін түсірді, бұл алғашқы астрономиялық фотосурет болды. 1845 жылы Джон Адамс Уранның орбитасындағы бұзылыстарға байланысты сегізінші планетаның бар екендігін және орналасқан жерін болжады. 1845 жылы Карл Людвиг Хенке Марс пен Юпитер арасындағы бесінші дене, Астраеяны ашты, одан кейін көп ұзамай осы аймақта жаңа денелердің табылуы үдеді. Оларды планеталар қатарына қосу күрделеніп, ақырында олар планеталар тізімінен алынып тасталды (бұл идеяны алғаш рет 1850-ші жылдардың басында Александр фон Гумбольдт ұсынған), ал Гершельдің «астероидтер» деген атауы кеңінен қолданысқа енді. Сол кезден бастап Марс пен Юпитер арасындағы аймақ астероидтар белдеуі деп аталады. 1846 жылы Урбен Ле Верьер Уранның орбитасындағы бұзылыстарға байланысты сегізінші планетаның бар екендігін және орналасқан жерін болжады. 1848 жылы Ласселл, Уильям Кранч Бонд және Джордж Филлипс Бонд Сатурнның Гиперион серігін ашты. 1849 жылы Эдуард Рош денелердің өз гравитациясымен байланысқан жағдайдағы толқындық бұзылу мен құрылуының шекті радиусын анықтады, оны Рош шегі деп атады, және осы арқылы Сатурн сақиналарының спутникке конденсацияланбауының себебін түсіндірді. 1849 жылы Аннибале де Гаспарис Күн жүйесіндегі көлемі мен массасы бойынша төртінші ең үлкен астероид – Гигеяны ашты. 1851 жылы Ласселл Уранның Ариэль және Умбриэль серіктерін ашты. 1856 жылы Джеймс Клерк Максвелл Сатурн айналасындағы қатты сақинаның гравитациялық күштердің әсерінен ыдырап кететінін көрсетті және Сатурн сақиналарының көптеген ұсақ спутниктерден тұратынын дәлелдеді. 1859 жылы Роберт Бунсен мен Густав Кирхофф спектроскопты жасады, оны Күндегі химиялық элементтерді анықтау үшін пайдаланды, нәтижесінде Күннің құрамында негізінен сутек және сонымен қатар натрий бар екені анықталды. 1862 жылы Анжело Секчи священник Күннің спектроскопиялық белгісін талдап, оны басқа жұлдыздармен салыстырып, Күннің өзі жұлдыз екенін анықтады. 1866 жылы Джованни Шиапарелли метеор ағындарының Жер кометаның қалдықтар қалдырған орбитасынан өтетін кезде пайда болатынын түсіндірді. 1868 жылы Жюль Янссен Үндістандағы Гунтурда толық күн тұтылуы кезінде Күннің хромосферасының спектрінде 587,49 нанометр толқын ұзындығы бар жарқын сары сызықты байқады. Сол жылы Норман Локкьер осы сызықты Күн спектрінде де байқап, оның Жерде белгісіз Күн элементінің салдары екенін қорытындылады. Бұл элемент – гелий, ол қазіргі уақытта Күн фотосферасының массасының 23,8% құрайды. 1877 жылы Асаф Холл Марстың Деймос және Фобос серіктерін ашты. 1887 жылы Майклсон-Морли эксперименті (тұрақты люминифер эфир арқылы Жердің салыстырмалы қозғалысын өлшеуге бағытталған) нәтиже бермеді. Бұл Аристотельге дейінгі ғасырлар бойы қалыптасқан эфир туралы идеяға, сондай-ақ осымен байланысты барлық қазіргі эфир теорияларына нүкте қойды. 1892 жылы Эдвард Эмерсон Барнард Юпитердің Амалтея серігін ашты. 1895 жылы Персиваль Лоуэлл Марс бетіндегі ерекшеліктерді бақылаулары бойынша кітаптар жариялай бастады, оларды Марстағы жасанды каналдар деп мәлімдеді (Шиапареллидің осы тақырыптағы бұрынғы еңбегінің дұрыс емес аудармасынан туындаған), бұл Марста ақылды өмір формалары бар деген ұзақ уақыттан бері қалыптасқан сенімді күшейтті. 1897 жылы Уильям Томсон, 1-ші Барон Кельвин, жылу радиациясының жылдамдығы мен гравитациялық жиырылу күштеріне сүйене отырып, Күннің жасы 20 миллион жылдан аспайды деп мәлімдеді, егер белгілі болмаған энергия көзі табылмаса. 1899 жылы Уильям Генри Пикеринг Сатурнның Фиби серігін ашты.

19001957 жылдар

1904 жылы Эрнест Резерфорд Кельвин қатысқан лекцияда радиоактивті ыдырау жылу шығаратынын, Кельвин болжаған белгісіз энергия көзін қамтамасыз ететінін және нәтижесінде Күн жүйесі денелерінің миллиардтаған жылдық жасын анықтайтын тау жыныстарының радиометриялық жасын анықтауға алып келетінін дәлелдеді. 1906 жылы Макс Вольф Троялық Ахилл астероидін ашты. 1908 жылы Ресейдің Сібір аймағындағы Тунгуска маңында метеорлық жарылыс болды. Бұл тарихқа енген ең ірі әсер оқиғасы. 1909 жылы Андрия Мохоровичич Жер қыртысы мен мантия арасындағы шекараны – Мохо үзілісін ашты. 1912 жылы Альфред Вегенер құрлықтардың Жер бетінде бірте-бірте қозғалатындығы туралы гипотеза ұсынды. 1915 жылы Роберт Иннес Күннен кейінгі ең жақын жұлдыз – Proxima Centauri-ді ашты. 1919 жылы Артур Стэнли Эддингтон Альберт Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясын күн тұтылуын пайдаланып сәтті тексерді, бұл Меркурий планетасының орбиталық қозғалысындағы ерекшеліктерді түсіндірді және болжанған Вулкан планетасының бар екенін жоққа шығарды. 1920 жылы Харлоу Шапли мен Хебер Кертистің арасындағы Ұлы пікірталыста галактикалардың Құс жолынан тыс жатқандығы және Құс жолының өзі де галактика екендігі мойндалды. Күн жүйесі оның ішінде орналасқан. 1930 жылы Клайд Томбо Плутонды ашты. Ол көп жыл бойы Күн жүйесінің тоғызыншы планетасы саналды. 1930 жылы Сет Николсон мен Эдисон Петит Айдың беткі температурасын өлшеді. 1932 жылы Карл Гуте Янский ғарыштан келіп түскен радиосигналдардың Күн жүйесінен тыс екенін, олардың көп бөлігі Ақсақал шоқжұлдызынан келіп тұратынын анықтады. Бұл Құс жолының орталығының алғашқы дәлелі және радиоастрономия ғылымының негізін қалауға себеп болған алғашқы тәжірибелердің бірі. 1935 жылы Explorer II атты шары 22,066 метрлік рекордтық биіктікке көтеріліп, оның ішіндегілерге Жердің қисықтығын алғаш рет суретке түсіруге мүмкіндік берді. 1938 жылы Ханс Бете Күнді қуаттандыратын екі негізгі ядролық реакцияның егжей-тегжейін есептеп шығарды. 1944 жылы Жерар Куйпер Титан спутнигінің қалың атмосферасы бар екенін анықтады. 1946 жылы америкалық ғалымдар V-2 зымыранымен камера жабдықтап ұшырып, ғарыштан Жердің алғашқы суретін алды. 1949 жылы Жерар Куйпер Уран планетасының Миранда және Нептун планетасының Нереида спутниктерін ашты. 1951 жылы Жерар Куйпер Күн жүйесінің қалыптасу кезеңінде Күннен 40-100 астрономиялық бірлік қашықтықта кометалардың шоғырланған аймағы болғанын болжады, бірақ ол осындай белдеудің қазір де бар деп ойлаған жоқ. Көп жылдар өткен соң бұл аймақ оның құрметіне Куйпер белдеуі деп аталды.

1958-1976 жылдар

1958 жылы Джеймс Ван Алленнің жетекшілігімен Explorer 1 және Explorer 3 ғарыш кемелері Жердің магнитосфералық сәулелену белдеулерінің бар екенін растады, олар оның құрметіне аталды. 1959 ж. Explorer 6 ғарыштан бүкіл Жердің алғашқы суретін жіберді. 1959 ж. Луна 3 ғарыштан басқа аспан денесінің – Айдың – алғашқы суреттерін жіберді, соның ішінде оның көрінбейтін алыс жағын да. 1962 жылы Mariner 2 Венераның жанынан өтіп, басқа планетаны тұңғыш рет жақыннан бақылады. 1964 жылы Mariner 4 ғарыш кемесі Марс бетінің алғашқы егжей-тегжейлі суреттерін түсірді. 1966 ж. Луна 9 Айға қонды және басқа аспан денесінің бетінен алғашқы суреттерді жіберді. 1967 ж. Venera 4 Венераның тығыз атмосферасы туралы алғашқы ақпаратты берді. 1968 жылы Apollo 8 алғашқы адаммен Ай миссиясы болды, бүкіл Жер шарының тарихи суреттерін түсірді. 1969 ж. Apollo 11 миссиясы Айға қонды, алғашқы адамдар оның үстінен жүрді. Олар Жерге алғашқы Ай үлгілерін әкеліп қайтарды. 1970 ж. Venera 7 Венераға қонды және басқа планетаның бетінен сәтті алынған алғашқы ақпаратты жіберді. 1971 жылы Mariner 9 Марс ғарыш кемесі басқа планетаның орбитасына сәтті ұшып шыққан алғашқы ғарыш кемесі болды. Ол Марс бетінің алғашқы егжей-тегжейлі карталарын ұсынды, планетаның топографиясының көп бөлігін, соның ішінде Олимп Монс жанартауын және оның құрметіне аталған Вальс Маринерис каньон жүйесін ашты. 1971 ж. Mars 3 Марсқа қонды және басқа планетаның бетінен алынған алғашқы жарым-жартылай суретті жіберді. 1973 жылы Skylab ғарышкерлері Күннің короналық тесіктерін ашты. 1973 ж. Pioneer 10 Юпитердің жанынан өтіп, планетаның алғашқы жақын суреттерін түсірді және оның қарқынды сәулелену белдеулерін көрсетті. 1973 жылы Mariner 10 Венераның бұлттарының алғашқы суреттерін түсірді. 1976 ж. Viking 1 және 2 Марстың бетінен суреттерді (түсті) жіберген және марстың топырағында биологиялық эксперименттер жүргізген алғашқы ғарыш зондтары болды.

1977 2000 жыл

1977 жылы Джеймс Эллиот Kuiper әуедегі обсерваториясында жұлдызды жасыру эксперименті кезінде Уранның сақиналарын тапты. 1977 жылы Чарльз Коваль алғашқы кентавр Хиронды ашты. 1978 жылы Джеймс Кристи Плутонның үлкен серігі Харонды ашты. 1978 жылы "Пионер Венера" зонды Венераның бетін картаға түсірді. 1978 жылы Питер Голдрейх пен Скотт Тремейн планеталық сақина динамикасының бұзылмайтын сфералық сақина бөлшектері үшін Болцман теңдеу моделін ұсынды және олар сақинаның оптикалық тереңдігі мен бөлшектің қалыпты қалпына келтіру коэффициенті арасындағы тұрақтылық талаптарының байланысын тапты. 1979 жылы "Пионер-11" Сатурнның жанынан ұшып өтіп, планетаның және оның сақиналарының тұңғыш рет жақыннан түсірілген суреттерін түсірді. Ол планетаның F сақинасын тауып, оның айы Титанның қалың атмосферасы бар екенін анықтады. 1979 жылы Голдрейх пен Тремейн Сатурнның F сақинасы қойшы айлармен сақталады деп болжады, бұл болжамды байқаулар растады. 1979 жылы "Вояджер-1" Юпитердің жанынан ұшып өтіп, оның әлсіз сақина жүйесін, сондай-ақ оның Галилейлік серіктерінің ішіндегі Иодағы жанартауларды тапты. 1979 жылы "Вояджер-2" Юпитерден ұшып өтіп, оның айы Еуропаның астында мұхит бар екендігі туралы дәлелдерді тапты. 1980 жылы "Вояджер-1" Сатурнның жанынан ұшып өтіп, Титанның алғашқы суреттерін түсірді. Алайда оның атмосферасы көзге көрінетін жарыққа мөлдір емес, сондықтан оның беті көрінбейді. 1982 жылы "Венера-13" Венераға қонды, оның бетінің алғашқы түсті суреттерін түсіріп, атмосфералық желдің шуын, басқа планетадан естілген алғашқы дыбыстарды тіркеді. 1986 жылы "Вояджер-2" Уранның, оның айлары мен сақиналарының алғашқы толық суреттерін түсірді. 1988 жылы Мартин Дункан, Томас Куинн және Скотт Тремейн қысқа мерзімді кометалардың негізінен Оорт бұлтынан емес, Қайпер белдеуінен келетінін көрсетті. 1989 жылы "Вояджер-2" Нептунның, оның айлары мен сақиналарының алғашқы толық суреттерін берді. Негізінен терең ғарыш нысандарына бағытталған, сонымен қатар Күн жүйесіндегі әлсіз нысандарды байқауға қолданылады. 1990 жылы "Вояджер-1" Жердің көк түсті нүктесі суретімен Жердің бетін түсіру үшін айналды. 1991 жылы "Магеллан" ғарыш кемесі Венераның бетін картаға түсірді. 1991 жылы Юпитерге бара жатқанда "Галилео" ғарыш кемесі Гаспара астероидін кездестірді, ол ғарыш кемесі түсірген алғашқы астероид болды. 1992 жылы Гавайи университетінің Дэвид Джуит және Джейн Лу Альбионды, Қайпер белдеуінің мүшесі деп саналатын алғашқы нысанды тапты. 1993 жылы Ида астероидін Юпитерге барар алдында "Галилео" аралап көреді. Миссия мүшесі Энн Харч ғарыш кемесі жіберген суреттерде оның табиғи серігі Дактилды, алғашқы астероидтің серігін тапты. 1994 жылы Шоумейкер-Леви кометасы Юпитермен соқтығысып, Күн жүйесіндегі ғарыш нысандарының соқтығысуын алғаш рет тікелей байқады. 1995 жылы "Галилео" Юпитер орбитасына шыққан алғашқы ғарыш кемесі болды. Оның атмосфераға кіру зонды планетаның өзінен алынған алғашқы деректерді берді. 2000 жылы NEAR Shoemaker зонды Жерге жақын Эрос астероидінің алғашқы егжей-тегжейлі суреттерін берді.

2001 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2002 жылы Паломар обсерваториясындағы Калтех университетінің Чад Трухильо мен Майкл Браун Kuiper белдеуіндегі Quaoar кіші планетасын тапты. 2003 жылы М. Браун, К. Трухильо және Дэвид Рабиновиц Седнаны, бұрын-соңды болмаған 12 000 жылдық орбитасы бар ірі транснептундық нысанды (ТНО) тапты. 2003 жылы Voyager 1 күн желдің жылдамдығы төмендеуімен терминациялық шоққа енді. 2004 жылы Voyager 1 Күн жүйесінің гелиоқапшасынан алынған алғашқы деректерді жіберді. 2004 жылы М. Браун, К. Трухильо және Д. Рабиновиц TNO Orcus-ты тапты. 2004 жылы М. Браун, К. Трухильо және Д. Рабиновиц Койпер белдеуінің объектісі (KBO) Хаумеяны ашты. Хосе Луис Ортис Морено басқаратын екінші топ та оның ашылуын мәлімдеді. 2004 жылы Cassini–Huygens ғарыш кемесі алғаш рет Сатурн орбитасына енді. Ол сақиналардағы күрделі қозғалыстарды, бірнеше жаңа кішкентай айларды және Энцеладта криовулканизмді ашты, Сатурнның алтыбұрышын зерттеді және Титанның бетінен алғашқы суреттерді берді. 2005 жылы М. Браун, К. Трухильо және Д. Рабиновиц Плутоннан ауыр Эристі, ал кейін Браун басқаратын команда оның айы Дисномияны ашты. Эрис 2003 жылы алғаш рет суретке түсірілген, ол 1846 жылы Нептунның Айсызы Тритоннан бері Күн жүйесінде ашылған ең ірі нысан. 2005 жылы М. Браун, К. Трухильо және Д. Рабиновиц тағы бір маңызды KBO – Макамакені ашты. 2005 жылы Марсты зерттеу роверлері Марстың Фобос айының тұтылуын суретке түсіріп, басқа планетаның бетінен алынған алғашқы астрономиялық бақылауларды жасады. 2005 жылы Hayabusa ғарыш кемесі Итокава астероидына қонды және үлгілер жинады. Ол 2010 жылы Жерге үлгілерді қайтарды. 2006 жылы IAU-ның 26-шы Бас ассамблеясы планетаның жаңартылған анықтамасын қабылдап, Церера, Плутон және Эрис планеталарының кәріз екенін ресми түрде жариялады. 2007 жылы Гонггонг кәріз планетасын, үлкен KBO, Меган Шваб, М. Браун және Д. Рабиновиц ашты. 2008 жылы IAU Макемаке мен Хаумеяны кәріз планеталары деп жариялады. 2011 жылы Dawn ғарыш кемесі үлкен астероид Вестаның орбитасына кірді және егжей-тегжейлі өлшемдер жасады. 2012 жылы Сатурнның Метон айын Cassini ғарыш кемесі жақыннан суретке түсіріп, өте тегіс бетін көрсетті. 2012 жылы Dawn ғарыш кемесі Веста орбитасынан шығып, Церераға бет алды. 2013 жылы Фелипе Брага Рибас басқаратын команда кіші планета және кентавр Харіклоның айналасындағы сақина жүйесін тапты, бұл осыған дейін анықталған алғашқы мысал. 2014 жылы Rosetta ғарыш кемесі алғаш рет комета орбитасына (67P/Чурюмов–Герасименко) енді және оның бетінен деректер жинаған алғашқы кометалық қондырғышы Филаеді орналастырды. 2015 жылы Dawn ғарыш кемесі кәріз планетасы Церераның орбитасына кірді және егжей-тегжейлі өлшемдер жасады. 2015 жылы New Horizons ғарыш кемесі Плутоннан өтіп, оның бетінің және ең үлкен Ай Харонның алғашқы өткір суреттерін берді. 2017 жылы 'Oumuamua, Күн жүйесінен өткен алғашқы жұлдызаралық нысан анықталды. 2019 жылы New Horizons Плутоннан да алыс KBO Арокотқа ең жақын келді. 2019 жылы 2I/Борисов, алғашқы жұлдызаралық комета және екінші жұлдызаралық нысан табылды. 2022 жылы қос астероидты қайта бағыттау сынағы (DART) ғарыш кемесі Диморфос астероидының кіші планетасы Дидимосқа қасақана соқтығысып, Күн жүйесінің денесінің орбитасын алғаш рет (сәл ғана) өзгертті. DART ғылыми құралдары болмаса да, оның камерасы екі нысанның жақын суреттерін түсірді, ал LICIACube екінші ғарыш кемесі де осыған байланысты ғылыми деректерді жинады.