Кіріспе

New Norcia – Батыс Австралиядағы қала, Перт қаласының солтүстігінде, Ұлы Солтүстік тас жолының жанында орналасқан. Ол Мур өзенінің жағасында, Виктория жазығында жатыр. Жаңа Норсия – Австралиядағы жалғыз монастырь қаласы, оның бенедиктин аббаттығы 1848 жылы негісталған. Кейіннен монахтар абориген балалары үшін миссия және мектептер ашты. Бірнеше католик колледждері құрылды, ал 1965 жылы Санкт-Бенедикт колледжіне айналған мектеп 1960-жылдар мен 1970-жылдардың соңында болған сексуалдық зорлық-зомбылық ошағы болғандығы үшін әйгілі болды. Қаланың көптеген тарихи ескерткіштері мен қызықты орындары бар. Еуропалық ғарыш агенттігінің жер станциясы – Жаңа Норсия станциясы қаланың оңтүстігінде орналасқан. 2017 жылы айналма жол аяқталғаннан бері қаланың басынан ауыр көлік ағыны өтіп жатыр.

Тарих

1846 жылдың 1 наурызында испандық бенедиктин монахтары Джузеппе Серра мен Росендо Сальвадо басқарып, жергілікті Юед тайпасына бағытталған бенедиктин миссиясы солтүстікке қарай басталды. Бір жыл ішінде миссия қазіргі қала орналасқан жерге көшірілді және 1847 жылдың 1 наурызында монастырьдің негізі қаланды. Бұл жер Италиядағы Сент-Бенедикттің туған жері – Норсия қаласының атымен Новая Норсия деп аталды, сондай-ақ Сент-Бенедикт монастырының да мекені. Италиядағы қаладан айырмашылығы, ол "NOR-ча" деп айтылса, Жаңа Норсия "Nor-sia" деп айтылады. 2017 жылы аяқталған және Жаңа Норсия айналма жолы деп аталған Ұлы Солтүстік тас жолының маңызды бөлігі, ауыр көліктерді ғимараттар мен қаладан алыс жүргізіп өтті.

Жаңа Норсия миссиясы

Сондай-ақ, абориген балаларына арналған екі мекеме болды: Сент-Мэри (ұлдар үшін) және Сент-Жозеф (қыздар үшін), олар бірлесіп Нью-Норсия Миссиясы деп аталды. Балалар негізінен қолданбалы дағдыларға үйретілді, мектепті бітіргеннен кейін көптегендері Миссияда жұмыс істеді. Жаңа Норсия Миссиясы 1874 жылғы Индустриалдық мектептер заңы бойынша тіркелген, яғни абат онда тұратын балалардың үстінен "толық бақылауға" ие болды. Екі мектеп те 1974 жылы жабылды. Сент-Мэри Миссиясы, сондай-ақ Сент-Мэри колледжі деп те аталады, 1848 жылы абориген ұлдарына арналған пансион ретінде құрылды. Кейбір ұлдар, соның ішінде 1960 жылдары мемлекеттік қамқорлыққа алынғандар, мемлекеттік билік тарапынан онда орналастырылды. Альф Тейлор (1945–2023) 2021 жылы жарық көрген «God, the Devil and Me» атты автобиографиялық кітабында 1950 және 1960 жылдары миссияда тұрған абориген ұлдарына бауырлар мен қарындастар тарапынан көрсетілген қатыгез зорлық-зомбылықты еске алады. Кітап 2022 жылғы Жаңа Оңтүстік Уэльс премьерінің әдеби сыйлығының «Түпкі халықтардың жазушылары» номинациясына іліккен. Сент-Жозефтің аборигендер мектебі мен жетімдер үйі 1861 жылы монахтар құрған. Абориген қыздары мен жас әйелдер онда тұрып, оқыды, кейде оларды отбасылары жіберсе, ал кейде жалғыз аналардың балалары болған жағдайда, мемлекеттік саясат бойынша онда орналастырылды. Мектеп пен жетімдер үйі 1909 жылы қайта жаңартылды.

Жаңа Норсия қонақ үйі

Бастапқыда New Norcia Hostel деп аталған, неоклассикалық сәулет үлгісін көрсететін көп қыры бар New Norcia қонақ үйі 1927 жылы ашылды және қаладағы колледждерде оқитын балаларының ата-аналарына арналған. Кейін ол жалпы жұртқа ашылды, ал 20-шы ғасырдың соңында New Norcia қонақ үйі паб ретінде қызмет етті. Ол 2020 жылдың қаңтар айында жабылды.

Жерді сату

2021 жылдың басында Эндрю Форресттің «Таттаранг» компаниясы, өзінің еншілес компаниясы «Харвест Роуд» арқылы, 1949 жылы үкімет монахтарға сатқан жерді сатып алды, оған бұл жолы 1 миллионнан астам доллар төленді. Жаңа иелері жердің дәстүрлі иелері – юед халқымен кездесіп, оларға оқыту және жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін талқылауды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Әйет Ильдефонс колледжі 1913 жылы ашылды. 1964 жылға дейін ол Марст ағайындары ордены басқаруымен «Әйет Ильдефонс» деп аталды. 1965 жылдан бастап Бенедиктиндер ордены оны «Әйет Бенедикт» колледжі ретінде басқарды. 1972 жылы «Әйет Бенедикт» және «Әйет Гертруда» колледждері біріктіріліп, орта білім беретін мекеме болды, екі колледждің студенттері бірге сабақтарға қатысты, ал 1974 жылы екеуі «Сальвадо» колледжі деп аталды. Әрбір ғимарат әлі де жеке-жеке «Әйет Бенедикт» және «Әйет Гертруда» деп атала берді. 1986 жылы «Сальвадо» колледжі «Нью-Норсия католик колледжі» болып өзгерді және 1991 жылдың соңында жабылды. Колледждер балаларға қатысты зорлық-зомбылыққа институционалдық жауаптарды зерттеген Корольдік комиссияның тергеуіне ілікті. Австралиядағы басқа католик мекемелерімен салыстырғанда, осы колледждерде балаларға қатысты зорлық-зомбылық туралы тарихи айыптаулар ең көп болды. 1950-2010 жылдар аралығында «Нью-Норсияда» қызмет еткен 53 діни қызметкердің 21,5 пайызы балаларды зорлаған деп айыпталды. Бұл көрсеткіш ұлттық деңгейдегі 7 пайызбен салыстырылады. Бұл деректер 2017 жылдың ақпан айында балаларға қатысты зорлық-зомбылыққа институционалдық жауап беру жөніндегі Корольдік комиссияның баяндамасында жарияланды. 1960 жылдары «Нью-Норсиядағы» діни қызметкерлердің 29 пайызы мансаптары барысында балаларды зорлаған немесе зорлық көрсеткен деген күдік туды. «Нью-Норсияға» қатысты 65 зорлық-зомбылық туралы шағым түсті, оның 26-сы бір қылмыскерге қатысты. Католик шіркеуі зардап шеккендерге 869 000 доллар өтемақы төледі. 2016 жылы Батыс Австралияның аудандық сотында «Әйет Бенедикт» колледжіндегі монахтардың 1960-шы және 1970-ші жылдардағы әдепсіз мінез-құлқы туралы айтылды. «Доминик» ағасы, «Гуфи» Бенедикт деп те аталған, жігіттердің әдепсіз суреттерін түсірген және бір оқушының мүшесін өлшеген деген айып тағылды. Ал төреші алқасы айыпсыз деп тапқан епископ Макс Дэвис, Дом ағасы жігіттерді ұрып-соғып, кірпіш қабырғаға тірегенін айтты.

Қазіргі қала

Нью-Норсия қаласында испан стиліндегі ғимараттар мен басқа да тарихи орындар бар. Олардың ішінде екі ескі мектеп-интернат – Илдефонс және Гертруда (қазіргі уақытта тұруға және түрлі әлеуметтік шаралар өткізуге пайдаланылады), аббат шіркеуі (Росендо Сальвадоның қабірі орналасқан), ескі диірмен, шарап қысу қондырғысы және монастырь бар. Қаланың көп бөлігінде қызығушылық тудырып, туристерді тартқандықтан, көптеген нұсқаулықтар мен тарихтар жазылған. Келушілер мен ақпараттық орталық Мұражай мен Көркемсурет галереясында орналасқан. Бенедикт монахтары монастырьде тұруын жалғастырып, қаладағы көптеген кәсіпорындардың жұмысына қатысады. Олар зәйтүн майы өндірісін де сақтап, жергілікті шарап, порт және сыраны қоғамдық орындарда немесе арнайы дүкендерде сатып алуға болады. Нью-Норсия шаруашылығының көп бөлігі Бенедикт монахтарының интернаттағы балаларға жасаған сексуалдық зорлық-зомбылықтан туған залалдың құнын өтеу үшін сатылды.

Жаңа Норсия мұражайы мен көркемсурет галереясы

Жаңа Норсия мұражайы мен өнер галереясы Сент-Джозефтің туған оқу орнының қайта жаңартылған ғимараттарында орналасқан. Галерея көптеген христиандық реликвиялар мен тарихи суреттерді көрсететін болса, сонымен қатар Мандорла өнер сыйлығының финалистерінің көрмесін де ұйымдастырады. Бұл сыйлық – жалғыз австралиялық жүлде, ол тек қана Киелі кітаптағы сюжеттерге негізделген христиан діни өнер туындыларына ғана беріледі. 1985 жылы Тео Конинг «Жаратылыс» туындысымен (Аян кітабы, 15:3) алғашқы жүлдені жеңіп алды. 1986 жылы 26 картина ұрланды. Бірнеше аптадан кейін ұрланған суреттердің барлығы, біреуін қоспағанда, қайтарылып алынды. Олар ауыр зақымдалған, бірақ кейін жөнделіп, қалпына келтірілді. Марк Феннеллдің 2023 жылы SBS телеарнасы үшін түсірген үш бөлімді «Миссия» атты деректі фильмінде ұрлыққа қатысты тергеу қайта қарастырылып, бұл оқу орындарында оқыған бұрынғы студенттермен сұхбаттастырылды.

Мұралық орындар

Белсенді колледждердің саны азайып, қаланың ұйымдастырылуы өзгергендіктен, кейбір ғимараттар мен орындар қалпына келтіріліп, қала ішіндегі тарихи жолға енгізілді. Төмендегі ғимараттар – ұлттық мұра тізіліміне енгізілген және Австралия Ұлттық Сенімі WA (National Trust of Australia WA) жіктеген монастырь орналасқан жердегі тарихи ғимараттардың арасында:

Құбырлы мүшелер

Аббатхана ғимаратында екі құбырлы орган орналасқан. Қасиетті Үштік шіркеуінде 1922 жылы Мюнхен қаласынан Альберт Мёсер жасаған 34 дауыстық тізімі бар үлкен неміс органы орналасқан. Орган аббатхананың органшысы Дом Стивен Мореномен бірлесіп жобаланды. Екінші құбырлы орган, 11 дауыстық тізімімен және әлдеқайда заманауи стильде, ораториялық капеллада орналасқан. Бұл орган 1983 жылы Bellsham Pipe Organs компаниясымен салынған.

Ғарыш станциясы

Жаңа Норсия станциясы, Еуропалық ғарыш агенттігіне қарасты жер үсті станциясы, қаланың оңтүстігінде орналасқан.