Кіріспе
Дэвид Бриннің 1980 жылғы ғылыми-фантастикалық романы, Күнге ғарыш зондын құлаттыру миссиясы туралы ұсыныс. «Sundiver» – оның алғашқы Uplift трилогиясының бірінші кітабы, одан кейін 1983 жылы «Startide Rising» және 1987 жылы «The Uplift War» жарық көрді.
the proposed mission to crash a space probe into the Sun
Sundiver is a 1980 science fiction novel by American writer David Brin. It is the first book of his first Uplift trilogy, followed by Startide Rising in 1983 and The Uplift War in 1987.
Өмірбаян
Кітапта оқиғалар бір галактикада өрбітеді, онда шетелдік нәсілдердің барлығы басқа бір нәсілдің бағытталған селекциясы арқылы санаға ие болған. Саналы болғандары үшін "төлем" ретінде, көтерілген нәсілдер белгілі бір уақытқа өз көтерушілеріне бағынышты болады. Қазіргі барлық нәсілдер осы процестен өтіп саналылыққа жеткен, және олардың барлығы көтерушілерінен азат болып, тәуелсіздік кезеңіне еніп, содан кейін әлсіреп, ақырында жоғалатын ортақ эволюцияны бастан кешіреді. Адам кемесінің мекенделген жұлдызға келгені бұл жердегі орныққан нәсілдерді алаңдатады, себебі адамзат өздігінен саналылыққа жеткен. Бұрын мұндай нәрсе мүмкін емес деп есептелген, және мыңдаған жылдар бойы сақталған галактикалық кітапханада осыған ұқсас ештеңе табылған емес. Бұл шетелдік державалар арасында үлкен пікір талас тудырады. Адамзат Жердегі басқа да түрлерді, оның ішінде шимпанзелер мен дельфиндерді көтеруге кіріседі, бірақ олардан бағынуды талап етпейді.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Роман басталады, негізгі кейіпкер Джейкоб Демва Жердегі өрлеу орталығында жұмыс істейді. Ол Ваниль ғарыш тірегінде болған қайғыдан қалпына келеді, онда ол ғарыш лифтісін жоюдан сақтап қалды, бірақ осы процесте жақынынан айырылды. Демваның шетелдік досы Фагин (кантен) Демвамен байланысып, оған жұмыс ұсынады. Ғылыми зерттеуші ретінде бұрынғы өміріне оралуға бастапқыда құлшынбаса да, Демва құпия кездесуге келіседі. Ол Күннің хромосферасында пайда болатын «көлеңкелер» бар екенін біледі. Бұл көлеңкелер галактикалық кітапханада бұрын-соңды кездеспеген, және олар Күн жүйесінде пайда болған тағы бір саналы түр сияқты көрінеді. Демва күн көлеңкелерінің пайда болуын және мақсатын зерттеуге келіседі және күн сүңгір жобасы орналасқан Меркурийге саяхаттайды. Меркурийде онымен бірге Хелен де Сильва, кітап барысында Джейкоппен қарым-қатынас дамытатын тартымды станция командирі; Фагин; Пила Буббакаб, кітапхана өкілі; оның көмекшісі Кулла (Принг); Доктор Дуэйн Кеплер (Күн сүңгір экспедициясының басшысы); Доктор Милдред Мартин (психиатр); және құштар журналист Питер ЛаРок болады. «Күн сүңгір» – бір жағында тұрғын үйлер, екінші жағында үлкен құралдар бөлімі бар, Күнге өте жақын орналасу үшін жасалған шар тәрізді кеме. Демва Күнге барады және күн көлеңкелерін бақылайды. Олардың үш түрі бар. «Тороидтар» малға ұқсас көрінеді және хромосферадағы магниттік өрістермен тіршілік етеді. Тағы бір түрі – зиялы түрлер, олар тороидтарды бағып жүреді. Соңында кемеге жақындап келе жатқан, бірақ құралдар орналасқан жақтан аулақ жүретін және қорқынышты көрінетін антропоморфты бейне бар. Нео-шимпанзе ғалымы доктор Джеффри Күнге жеке миссия барысында қаза тапқанда, күн көлеңкелерінің қастандық ниеті расталғандай көрінеді. Тергеу журналист ЛаРокты кінәлі деп көрсетті. ЛаРок адам өлтіруге қабілетті ме, жоқ па, соны анықтау үшін тестілеуден өтеді. Тест нәтижелері ЛаРок зорлыққа бейім екенін көрсетті және ол қамауға алынды. Күнге үшінші сапар жасалды, Пила Буббакаб күн көлеңкелерімен байланыс орната алады деген үмітте. Ол сәттілікке жетпеді, бірақ күн көлеңкелері ренжігенін және ЛаРоктың әрекеттерін бақылау үшін пси қолданғанын мәлімдеді. Ол кеме сенсорларын бұғаттайтын ұнтақ қолданады, өйткені ол күн көлеңкелерін жойғандай көрінуге тырысады, себебі кітапхананың көлеңкелер туралы деректерінің жетіспеуінен ұялады. Меркурийге оралғанда Джейкоб оның алдауын ашады, осылайша Буббакабты ұятқа қалдырып, Пиланың да ыңғайсыз жағдайда қалуына себеп болады. Кейіпкерлер тағы бір күнге миссияға шығады, бұл жолы күн көлеңкелерімен байланыс орнату үшін лазерді пайдаланады. Олар бір көлеңкемен қысқа уақыт байланысқа түседі, бірақ кейін антропоморфты көлеңке пайда болып, оларды Күнді одан әрі зерттеуден сақтайды. Кетіп бара жатқанда, олар Кулланың тамақтануға арналған қосымшаларының бірінің лазерлерде қолданылатын бояу екенін біледі. Бұл ақпаратты Кулланың көру қабілеті туралы бұрынғы әңгімемен байланыстыра отырып, Демва Кулланың көзінен лазерлік сәуле шығара алатынын анықтайды: ол антропоморфты көлеңкелерді жасауға тырысқан. Кулла өзін ашқандарын білгенде, кемедегі құралдар бөлігіне қашып, күн кемесін қозғалтатын жабдықты өшіре бастайды, сонда ол фотосфераға құлап түседі, ал оның алдауының барлық дәлелдерін өзімен бірге алып кетеді. Күн көлеңкелері кеме құлауын тоқтату үшін тороидтарды пайдаланады, бірақ ақырында олар беріліп, кеме құлайды. Демва мен экипаждың бір мүшесі Кулланы тоқтатуға тырысқанда, Хелен галактикалық технология ғана саботажға ұшырағанын біледі және кемеден Күннен алыстату үшін суытқыштың лазерін қозғалтқыш ретінде пайдаланады. Кулла қаза табады, ал кеме Күннен құтылады, бірақ Фагиннен басқа барлығы уақытша гипотермиядан және суытқыш лазерінен мұзданудан зардап шегеді. Кеме жазбалары табылды, онда Кулла лазерлік көзін Буббакабты беделсіз ету үшін қолданды, бұл оның түрін клиенттік мәртебесінен босату науқанының бөлігі болды, содан кейін ол Пиланың білгенін болдырмау үшін кемеге саботаж жасады. Бұл кітап басқа Өрлеу кітаптарының ғаламда орналасқанмен, ол басқа кітаптардан бұрын көп уақытқа орналасқан және Том Орли мен Джиллиан Баскиннің кеңесшісі ретінде айтылатын Джейкоб Демвадан және Startide Rising-те Кредеикидің бұрынғы капитаны ретінде айтылған және The Uplift War-те Теннанинмен келісімшартқа қол қою үшін пайда болған Хелен Альварес (туған күні де Сильва) есімді кейіпкерлерден басқа ешқандай ортақ кейіпкерлері жоқ.
Жалғастығы
Галактикалық технология бұзылған кезде күннен аман қалу үшін қолданылатын, кемеден күннің жылуын сығарып алуға арналған суыту лазерін пайдалану әдісі Heaven's Reach-те тағы да қолданылады.
Қабылдау
Грег Костикян "Арес" журналының 3-шы санында "Сандиверді" қарап шығып, "Сандивер ой қозғап, мұқият құрылған және оқуға жеңіл. Бриннің адам кейіпкерлері көбінесе жапсарған сияқты болғанымен, оқиға олардың қарым-қатынасына және дамуына емес, көбінесе оқиға орыны мен ғылымына байланысты. Дегенмен, ол бұл жағынан [жазушы Джеймс П. Хоганның "Үш рет уақыттан"] сәл жақсырақ. Жалпы алғанда, бұл керемет алғашқы тәжірибе" деп бағалады. Дейв Лэнгфорд "Сандиверді" "Ақ жұлдыз" журналының 68-ші санында қарап шығып, "Кейбір кейіпкерлердің түсініксіз әрекеттері тек Бриннің сюжетін дамыту үшін жасалған: бірақ бұл авторының тұңғыш романы. Ал екінші туындысы Хьюго сыйлығын жеңіп алды" деді.
Марапаттар мен ұсыныстар
1981 жылы «Сандивер» «Locus» сыйлығының «Алғашқы роман» номинациясына ие болды.