Марисс Янсонс: Латыш дирижерінің өмірі мен шығармашылығы
Mariss Jansons
Марисс Янсонс (1943-2019) – латыш дирижері, Малер, Штраус, Чайковский сияқты композиторлардың туындыларын шебер орындаған. Әлемдегі үздік дирижерлердің қатарында.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латыш дирижері (1943–2019)
Latvian conductor (1943–2019)
Марисс Иварс Георгс Янсонс (14 қаңтар 1943 – 1 желтоқсан 2019) – латыш дирижері, Малер, Штраус және Чайковский, Рахманинов, Шостакович сияқты ресей композиторларының туындыларын орындауымен әйгілі болды. 2015 жылғы Bachtrack сауалнамасында музыка сыншылары оны әлемдегі үшінші үздік дирижер деп таныды. Янсонс Бавария радиосының симфониялық оркестрімен (BRSO; 2003–2019) және Корольдік концерттік оркестрмен (RCO; 2004–2015) ұзақ жылдар бойы музыкалық жетекші ретінде жұмыс істеді. Ригада (Латвия) дүниеге келген Янсонс 1956 жылы Ленинградқа (қазіргі Санкт-Петербург) көшіп, дирижерлік өнерді оқыды және Австрияда оқуын жалғастырды. Осло филармониясымен 1979 жылдан 2000 жылға дейін музыкалық жетекші болып қызмет еткен кезде алғаш рет танылды. BRSO және RCO-дан басқа, 1997 жылдан 2004 жылға дейін Питтсбург симфониялық оркестріне жетекшілік етті; Лондон филармониясы және Лондон симфониялық оркестрінің тұрақты қонақ дирижері болды. Янсонс көптеген жазбаларды жасады және көптеген сыйлықтарға ие болды.
Mariss Ivars Georgs Jansons (14 January 1943 – 1 December 2019) was a Latvian conductor, best known for his interpretations of Mahler, Strauss, and Russian composers such as Tchaikovsky, Rachmaninoff, and Shostakovich. in a 2015 Bachtrack poll, he was ranked by music critics as the world's third best living conductor. Jansons was long associated with the Bavarian Radio Symphony Orchestra (BRSO; 2003–2019) and Royal Concertgebouw Orchestra (RCO; 2004–2015) as music director. Born in Riga, Latvia, Jansons moved to Leningrad (now Saint Petersburg) in 1956, where he studied conducting, and he received further training in Austria. He first achieved prominence with the Oslo Philharmonic, where he served as music director from 1979 to 2000. Besides the BRSO and RCO, he also directed the Pittsburgh Symphony Orchestra from 1997 to 2004; he was a frequent guest conductor with the London Philharmonic Orchestra and London Symphony Orchestra. Jansons recorded prolifically, and was the recipient of numerous awards.
Ерте өмір
Янсонс Ригада, Латвияда дүниеге келді – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияның оккупациясы астында болған кезде. Оның анасы Ирайда Янсонс Рига операсының дивасы, әкесі Арвидс Янсонс опера оркестрінің дирижері болды. Ирайда, еврей болғандықтан, баласын жасырын жерде дүниеге келтірді, Рига геттосынан контрабанда арқылы шығарылғаннан кейін, оның әкесі мен ағасы нацистер тарапынан өлтірілді. Бала кезінде Янсонс әкесінен скрипка ойнауды үйренді. 1956 жылы Арвидс Ленинград филармониясында Евгений Мравинскийтің көмекшісі болып тағайындалды. Янсонс Ленинградта әкесіне қосылды, онда дирижерлік өнерді оқыды және көп ұзамай Ленинград консерваториясына түсті. Караян Янсонсты Берлин филармониясында өзінің көмекшісі болуға шақырды, бірақ Кеңес билігі Янсонсқа бұл ұсыныс туралы естіртпеді. 1992 жылы Янсонс Лондон филармониялық оркестрінің бас қонақ дирижері болып тағайындалды. Ол Лондон симфониялық оркестрімен қонақ дирижер ретінде жұмыс істеді және олармен бірге Малердің 6-шы симфониясын LSO Live лейблі үшін жазды. 1997 жылы Янсонс Питтсбург симфониялық оркестрінің музыкалық директоры болды. Оның алғашқы келісімшарты үш жылға жасалды, ал келесі келісімшарттарды жаңару жыл сайын жаңаруды талап ететін «мәңгі жасыл» келісімшарттар ретінде жасалды. 2002 жылдың маусым айында ол 2004 жылы күшіне енетін отставкаға кетуін жариялады. 1996 жылдың сәуірінде Янсонс Ослода «La bohème» операсының соңғы беттерін дирижерлік етіп жатқанда ауыр жүрек шабуына ұшырады. Ол Швейцарияда емделді. Кейін Питтсбургтегі хирургтар оның кеудесіне имплантациялық дефибриллятор орнатты, жүрегі тоқтаған жағдайда электр импульсын беру үшін. (Янсонстың әкесі 1984 жылы концертте қайтыс болды, ол Hallé Orchestra оркестріне дирижерлік етіп жатқанда.) Янсонс ұшақ сапарларынан туындаған шаршаңқылықтан зардап шегетінін айтты, және осы себепті ол американдық лауазымынан кеткенін мәлімдеді. 2003-2004 жылғы маусымның басында Янсонс Бавария радиосының симфониялық оркестрінің (BRSO) бас дирижері болып тағайындалды, алғашқы келісімшарт үш жылға жасалды. Оның BRSO-мен жұмысы маусым сайын он аптаға созылды. 2006 жылдың қыркүйегінде Янсонс өзінің алғашқы BRSO келісімшартын 2009 жылдың тамызына дейін ұзартты. 2007 жылдың шілдесінде ол BRSO-мен келісімшартын 2012 жылдың тамызына дейін ұзартты. 2011 жылдың сәуірінде ол Мюнхенде BRSO келісімшартын 2015 жылдың тамызына дейін ұзартты. 2013 жылдың маусым айында BRSO Янсонстың келісімшартын 2018 жылдың тамызына дейін ұзартты. 2015 жылдың мамырында BRSO Янсонстың келісімшартын 2021 жылға дейін тағы да ұзартты. 2018 жылдың шілдесінде оркестр оның келісімшартын 2024 жылға дейін ұзартқандығын жариялады. Ол оркестр үшін жаңа концерт залының құрылысын үнемі қолдады. 2002 жылдың қазан айында Янсонс Амстердамның Royal Concertgebouw Orchestra (RCO) оркестрінің алтыншы бас дирижері болып тағайындалды, ол 2004 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Риккардо Чайллидің орнын басты. Оның Амстердамдағы алғашқы келісімшарты үш жылға жасалды, ал Амстердамдағы міндеттемесі маусым сайын он екі аптаға созылды. 2014 жылдың сәуірінде оркестр Янсонстың 2014-2015 жылдар аралығындағы маусымнан кейін бас дирижер қызметінен кететінін мәлімдеді. Ол өзінің соңғы концертін 2015 жылдың 20 наурызында Король Виллем Александр мен Королева Максиманың қатысуымен өткізді. Кейін ол қайтыс болғанға дейін KCO-ның құрметті дирижері атағын иеленді. Янсонс Бавария радиосының симфониялық оркестрімен Бетховеннің 9-шы симфониясын Папа Бенедикт XVI және 7000 тыңдаушыға Папаның аудитория залында (Аудитория Пауыл VI) орындады. Янсонс 2012 жылы Венадағы Жаңа жылдық концертті екінші рет, ал 2016 жылы үшінші және соңғы рет дирижерлік етті.
Jansons was born in Riga, Latvia—then under German occupation during the Second World War—to Iraida Jansons, the diva of the Riga Opera, and Arvīds Jansons, conductor of the opera orchestra. Iraida, who was Jewish, gave birth to her son in hiding after being smuggled out of the Riga Ghetto, where her father and brother were murdered by the Nazis. As a child, Jansons first studied violin with his father. In 1956, Arvīds was appointed assistant conductor to Yevgeny Mravinsky at the Leningrad Philharmonic. Jansons joined his father in Leningrad, where he began to study conducting, and soon entered the Leningrad Conservatory. Karajan invited Jansons to be his assistant with the Berlin Philharmonic, but the Soviet authorities blocked Jansons from ever hearing about the offer. In 1992, Jansons was named Principal Guest Conductor of the London Philharmonic Orchestra. He worked as a guest conductor with the London Symphony Orchestra and recorded Mahler's Symphony No. 6 with them for the LSO Live label. In 1997, Jansons became the Music Director of the Pittsburgh Symphony Orchestra. His initial contract was for three years, but his subsequent contract renewals were evergreen contracts that required yearly renewal. In June 2002, he announced his resignation, which would become effective in 2004. In April 1996, Jansons nearly died from a severe heart attack while conducting the final pages of La bohème in Oslo. He recuperated in Switzerland. Later, surgeons in Pittsburgh fitted an implanted defibrillator in his chest to give his heart an electric jolt if it failed. (Jansons's father had died at a 1984 concert, conducting the Hallé Orchestra.) Jansons stated that he suffered from jet lag, and this was one reason that he left his American position. At the start of the 2003 2004 season, Jansons began his tenure as Chief Conductor of the Bavarian Radio Symphony Orchestra (BRSO), for an initial contract of three years. His commitment with the BRSO was for ten weeks per season. In September 2006, Jansons extended his initial BRSO contract to August 2009. In July 2007, he further extended his contract with the BRSO to August 2012. In April 2011, he extended his BRSO contract to August 2015 in Munich. In June 2013, the BRSO further extended Jansons's contract through August 2018. In May 2015, the BRSO announced another extension of Jansons's contract through 2021. In July 2018, the orchestra announced a further extension of his contract through 2024. He regularly campaigned for the construction of a new concert hall for the orchestra. In October 2002, Jansons was named the sixth Chief Conductor of the Royal Concertgebouw Orchestra (RCO) of Amsterdam, effective 1 September 2004, succeeding Riccardo Chailly. His initial Amsterdam contract was for three years, and his commitment in Amsterdam was for twelve weeks per season. In April 2014, the orchestra announced that Jansons was to stand down as chief conductor after the 2014–2015 season. He conducted his final concert as chief conductor of the RCO on 20 March 2015, in the presence of King Willem Alexander and Queen Maxima. He subsequently held the title of conductor emeritus of the KCO until his death.) conducted Beethoven's Ninth Symphony with the Bavarian Radio Symphony Orchestra for Pope Benedict XVI and 7,000 other listeners in the papal audience hall (Auditorio Paul VI). Jansons conducted the Vienna New Year's Concert for the second time in 2012, and for the third and final time in 2016.
Жеке өмір
Дженсон екі рет үйленген. Бірінші әйелі Айрадан Илона есімді қызы болды, ол Мариинский театрында пианист болды. Ослодағы қызмет мерзімінде олардың некесі ажырасты. Дженсон екінші әйелі Иринамен (толық аты – Аутчитель) үйленді. Ол латвиялық және ресейлік азаматтығын алған.
Jansons was married twice. He and his first wife, Ira, had a daughter, Ilona, who became a pianist at the Mariinsky Theatre. The marriage ended during his tenure in Oslo. Jansons and his second wife Irina (née Outchitel), He held both Latvian and Russian citizenship.
Марапаттар мен мойындау
Янсон өзінің жетістіктері үшін түрлі халықаралық марапаттарға ие болды, соның ішінде Норвегия королі Харальдтан Норвегия Корольдік Орденінің командирі, Лондондағы Корольдік музыка академиясының және Венадағы Музыка достарының қоғамының (Gesellschaft der Musikfreunde) мүшелігі. 1986 жылы ол қасиетті Халлвард медалімен марапатталды. 2006 жылдың мамыр айында Латвияның ең жоғары мемлекеттік наградасы – Үш жұлдыз орденінің (2-дәрежелі немесе Ұлы командир) орденімен марапатталды. 2007 жылы Баварияның Еңбегі орденімен, ал 2010 жылы Баварияның ғылым және өнерге арналған Максимилиан орденімен марапатталды. 2008 жылы Янсон ғылым мен өнерге арналған Австрияның Құрмет крестін алды. Янсонның Сергей Алексашкинмен (бас) және Бавария радиосының симфониялық оркестрі мен хорымен Шостаковичтің 13-ші симфониясын жазған нұсқасы 2006 жылғы Грэмми сыйлығында «Үздік оркестрлік орындау» номинациясында Грэмми сыйлығын жеңіп алды. 2006 жылдың қаңтарында ол Канн классикалық сыйлығы – Midem сыйлығын «Жылдың әртісі» ретінде алды. 2007 жылы ол неміс фоно академиясынан «Echo Klassik» сыйлығын «Жылдың дирижері» атағымен жеңіп алды. 2011 жылы неміс журналы Opernwelt оған осы атақты тағы да берді. Янсон 2013 жылы Эрнст фон Сименс музыкалық сыйлығын жеңіп алды. 2013 жылдың 31 наурызында Янсон «Санкт-Петербург алдындағы қызметтері үшін» құрмет медалімен марапатталды. 2013 жылдың 4 қазанында ол Германия Федеративтік Республикасының Жұлдызды Ұлы Мерит кресімен марапатталды. 2013 жылдың 1 қарашасында Янсон Нидерланды Арыстанының орденінің рыцарі атағын алды және оны Нидерландының білім, мәдениет және ғылым министрі Джет Бусмейкерден алды. 2017 жылдың қарашасында Корольдік филармониялық қоғам Янсонға RPS алтын медалін табыс етті, ал Мицуко Учида 24 қарашада Барбикан залында Бавария радиосының симфониялық оркестрімен (Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks) өткен концертте медальді Янсонға тапсырды. Янсон RPS алтын медалін алған 104-ші адам болды. 2018 жылы Янсон Берлин филармониясының құрметті мүшесі, ал 2018 жылдың маусымында Вена филармониясының құрметті мүшесі атанды. 2019 жылдың 14 сәуірінде Янсон Салцбургтағы Пасха фестивалінде Герберт фон Караян сыйлығын алды. 2019 жылы ол «Өмір бойы жеткен жетістіктері» санатында Opus Klassik сыйлығын жеңіп алды. 2020 жылы BRSO Янсонға өзінің Карл Амадей Хартман медалін қайтыс болғаннан кейін табыс етті.
Jansons was awarded various international honours for his achievements, including Commander of the Royal Norwegian Order of Merit from King Harald of Norway and memberships in the Royal Academy of Music in London and the Gesellschaft der Musikfreunde (Society of Music Friends) in Vienna. He was awarded the St. Hallvard Medal in 1986. In May 2006, he was awarded the Order of the Three Stars (2nd class or Grand Commander), Latvia's highest state honour. He was awarded the Bavarian Order of Merit in 2007 and in 2010, the Bavarian Maximilian Order for Science and Art. In 2008, Jansons received the Austrian Cross of Honour for Science and Art. Jansons' recording of Shostakovich's Symphony No. 13 with Sergey Aleksashkin (bass) and the Bavarian Radio Symphony Orchestra and Chorus won the Grammy Award for Best Orchestral Performance at the 2006 Grammy Awards. In January 2006 he was awarded a Midem, a Cannes Classical Award as Artist of the Year. In 2007 he was honoured by the German Phono Academy with the Echo Klassik as Conductor of the Year. In 2011, he was awarded the same title by the German journal Opernwelt. Jansons won the Ernst von Siemens Music Prize in 2013. On 31 March 2013 Jansons was awarded a medal of honour "For the Merits before St. Petersburg". On 4 October 2013, Jansons received the Grand Merit Cross with Star of the Federal Republic of Germany. On 1 November 2013, Jansons was awarded Knight of the Order of the Netherlands Lion and received it from Dutch Minister of Education, Culture and Science Jet Bussemaker. In November 2017, the Royal Philharmonic Society awarded Jansons the RPS Gold Medal, with Mitsuko Uchida presenting the medal to Jansons during a concert with the Bavarian Radio Symphony Orchestra (Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks) on 24 November 2017 at the Barbican Hall. Jansons was the 104th recipient of the RPS Gold Medal. In 2018, Jansons was awarded Honorary Membership of the Berlin Philharmonic Orchestra, and in June 2018 of the Vienna Philharmonic. On 14 April 2019, Jansons received the Herbert von Karajan Prize at the Salzburg Easter Festival. In 2019, he received the Opus Klassik award in the category "Lifetime Achievement”. In 2020, the BRSO posthumously awarded its Karl Amadeus Hartmann Medal to Jansons.