Кіріспе

Өсімдіктер мен жануарлардың ыдырайтын қалдықтарымен, сондай-ақ нәжіспен қоректенетін жануарлар. Детритофагтар (сонымен қатар детриворы, детритофагтар, детрит жегіштер немесе детрит қоректенушілер деп те аталады) – бұл ыдырайтын қалдықтарды (өсімдіктер мен жануарлардың ыдырайтын бөліктері, сондай-ақ нәжіс) тұтыну арқылы қоректік заттарды алатын гетеротрофтар. Копрофагиямен айналысатын көптеген омыртқасыз, омыртқалы және өсімдік түрлері бар. Осылайша, барлық детритофагтар ыдырау және зат айналымы процесіне үлес қосады. Детритофагтарды бактериялар, саңырауқұлақтар және протозоалар сияқты дискретті материалды сіңіре алмайтын басқа декомпозиторлардан ажырату керек. Олардың орнына, бұл декомпозиторлар молекулалық деңгейде сіңіру және метаболизм арқылы тіршілік етеді (сапротрофтық тамақтану). «Детритофаг» және «декомпозитор» терминдері көбінесе бірін-бірі алмастырып қолданылады, бірақ олар әртүрлі организмдерді сипаттайды. Детритофагтар көбінесе буынтық аяқтылар болып табылады және реминералдану процесіне көмектеседі. Детритофагтар өлген өсімдік материалдарын бөліп, реминералданудың бірінші кезеңін жүзеге асырады, бұл декомпозиторларға реминералданудың екінші кезеңін орындауға мүмкіндік береді. Өсімдік тіндері, басқа органикалық молекулаларға қарағанда нашар ыдырайтын, берік молекулалардан (мысалы, целлюлоза, лигнин, ксилан) тұрады. Детритофагтардың қызметі табиғатта өсімдік қалдықтарының жиналмауының себебі болып табылады. Детритофагтар көптеген экожүйелердің маңызды бөлігі болып табылады. Олар органикалық компоненттері бар кез келген топырақта тіршілік ете алады, соның ішінде теңіз экожүйелерінде де, онда олар теңіз түбіндегі қоректенушілер деп те аталады. Типик детритофагтарға мыңжаяулар, көктемқұйрықтар, ағаш құрттары, көкпарлар, жұмырқұрттар, көптеген құрлық құрттары, теңіз жұлдыздары, теңіз қияндары, скрипка крабтары және Terebellidae тұқымдасына жататын полихеттер сияқты кейбір тұрақсыз теңіз құрттары жатады. Детритофагтарды олардың мөлшері мен биомдарына қарай нақтырақ топтарға бөлуге болады. Макродетиритофагтар – мыңжаяулар, көктемқұйрықтар және ағаш құрттары сияқты ірі организмдер, ал микродетиритофагтар – бактериялар сияқты ұсақ организмдер. Көбінесе қапсырмалар детритофагтарға жатпайды, өйткені олар әдетте көп мөлшерде органикалық заттарды жейді, бірақ детритофагтар мен қапсырмалар – тұтынушы-ресурс жүйелерінің бір түрі. Ағашпен қоректену, тірі немесе өлі болсын, ксилофагия деп аталады. Өлі ағашпен ғана қоректенетін жануарлардың әрекеті сапроксилофагия деп аталады, ал олар сапроксилофагтар деп аталады.

Экология

Детритжегіштер экожүйенің энергия ағыны мен биогеохимиялық циклдерінде маңызды қайта өңдеушілер рөлін атқарады. Олар ыдыратушылармен бірге көміртек, азот, фосфор, кальций және калий сияқты өте қажетті элементтерді топыраққа қайта енгізеді, бұл өсімдіктерге осы элементтерді сіңіруге және оларды өсу үшін пайдалануға мүмкіндік береді. Шөлде тіршілік ететін детритжегіштер мен ыдыратушылар ыстық беткейден сақтану үшін жер астындағы қуыстарда өмір сүреді, себебі жер асты жағдайлары олар үшін қолайлы тұру ортасын қамтамасыз етеді. Детритжегіштер шөлдегі өсімдік қалдықтарын тазалау және қоректік заттарды қайта айналымға қоюдағы басты организмдер болып табылады. Шөлдегі өсімдік жамылғысының шектеулі болуына байланысты, шөл детритжегіштері шөлдің қатал жағдайларында тамақтану үшін бейімделіп, дамыған жолдарға ие болды. Кейбір детритжегіштер органикалық заттарды алу үшін шөгінділерді тікелей жей отырып, кездейсоқ түрде зиянды ластағыштарды шоғырландырады.