Кіріспе
Rhinanthus minor – Orobanchaceae (ораулар) тұқымдасына жататын Rhinanthus туысына жататын шөптесін жабайы гүл. Ол Еуропа, Ресей, Батыс Азия және Солтүстік Американың солтүстігінде кең таралған. Бір жылдық өсімдік, сары саңырауқұлақ тік сабақты болып, биіктігіне жетеді, және қарама-қарсы, қарапайым жапырақтары бар. Жемісі құрғақ қапшық, ішінде еркін қозғалатын, сыбдырлайтын тұқымдары болады. Rhinanthus minor құрғақ далалар мен шабындықтарда өседі, түрлі топырақтарға төзімді. Ол мамырдан қыркүйекке дейін жазда гүлдейді. Бұл өсімдік жартылай паразит, әсіресе астық тұқымдас (Poaceae) және бұршақ тұқымдас (Fabaceae) өсімдіктеріне сіңіп қоректенеді. Фермерлер оны зиянды деп есептейді, себебі ол шөп өсуін тежейді. Сары саңырауқұлақ жабайы гүлдердің жайылымдарын құруға немесе қалпына келтіруге қолданылады, ол өте жақсы дамыған астық шөптерін басып, топырақтағы қоректік заттардың айналымын қамтамасыз ету арқылы түрлердің әртүрлілігін сақтайды. Тұқымдары тамыздан қарашаға дейін жайылымға себіледі, ал көктемде өнуі үшін қыс бойы топырақта қалуы керек.
Rhinanthus minor, known as yellow rattle, is a herbaceous wildflower in the genus Rhinanthus in the family Orobanchaceae (the broomrapes). It has circumpolar distribution in Europe, Russia, western Asia, and northern North America. An annual plant, yellow rattle grows up to tall, with upright stems and opposite, simple leaves. The fruit is a dry capsule, with loose, rattling seeds. The preferred habitat of Rhinanthus minor is dry fields or meadows; it tolerates a wide range of soil types. It flowers in the summer between May and September. It is hemiparasitic, notably on Poaceae (grasses) and Fabaceae (legumes), and farmers consider it to be a pest, as it reduces grass growth. Yellow rattle is used to create or restore wildflower meadows, where it maintains species diversity by suppressing dominant grasses and the recycling of soil nutrients. The seed is sown thinly onto grassland from August to November—to germinate the following spring, the seeds need to remain in the soil throughout the winter months.
Сипаттама
Сары шатырша – үлкен сары шатыршаға (Rhinanthus angustifolius) ұқсас, бір жылдық шөптесін өсімдік. Түрдің атауы ежелгі грек тілінен алынған және «мұрын гүлі» дегенді білдіреді, бұл гүлдің жоғарғы жапырағының пішініне сілтеме. «Кіші» дегені – «кішкентай». Синонимдер: Euro+Med Plantbase тізімінде Rhinanthus crista galli L., Alectorolophus borealis және Rhinanthus rusticulus синонимдері келтірілген. Бірақ ол факультативті паразит, яғни тамырмен жанасқанда мүмкіндікті пайдаланады. Сары шатыршаның жартылай паразит табиғаты жеке өсімдіктердің өсуінің тоқтауына және бұтақталмауына себеп болуы мүмкін. Өсімдік көптеген түрлі шөптермен, әсіресе Poaceae (астық тұқымдас) және Fabaceae (көкбұршақ тұқымдас) өсімдіктерімен байланыса алады. Ирландия мен Шотландияда сары шатырша көбінесе жағалау шөптесін жерлерден құралған Мачер жағдайымен байланысты. Тұқымдар дәстүрлі шөп шабу кезінде тиімді таралады. 2021 жылға дейін жүргізілген зерттеулердің көпшілігі Rhinanthus spp. енгізудің шөптесін өсімдіктердің түрлік құрамы мен әртүрлілігіне оң немесе бейтарап әсерін көрсетті, ал көпшілігі астықтарға кері әсерін анықтады.
Қорғау мәртебесі
Rhinanthus minor төмен жатқан, топырағы нашарлау келген далаларда кездеседі. Қазіргі уақытта оған ешқандай қауіп жоқ; осы себепті ол «Ең аз қызығушылық тудыратын» (LC) санатына жатады. Сары діңгек өсімдігінің тұқымдары шығып, жетілгеннен кейін, жемістері тұқымдарын төгеді. Дала шөбін кесіп алып, шығарып тастау арқылы жаңадан егілген жабайы гүлдердің өсуіне көмектеседі. Ұзақ сақталмайтын тұқымдар күзде, сол жылы жиналған тұқымдардан себіледі. Тұқымдардың көктемде өнуі үшін қыс айларында топырақта немесе топырақ астында қалуы қажет.