Кіріспе

Американдық автор (1928–2020)

Роберт Ньютон Пек (17 ақпан 1928 – 23 маусым 2020) – балалар мен жасөспірімдер әдебиеті саласында маманданған американдық жазушы. Оның ең белгілі шығармалары: «Шошқалар өлмейтін күн», «Миллидің ұлы» және «Шорпа» сериясы.

Ерте өмір

Роберт Ньютон Пек өзінің жас өмірі туралы әңгімелеуден жинақы болды, мүмкін, себебі шындық оның айтқандарынан және романдарының кейіпкерлерінен бірнеше жағынан өзгеше еді. Пек өзінің туған күнін 1928 жылдың 17 ақпаны деп атады, бірақ қай жерде дүниеге келгенін нақты айтудан бас тартты. Оның туған жері – Нью-Йорк штатының Тикондерога қаласы, бұл туралы мәліметтер мемлекеттік архивтерде сақталған және жергілікті газетте жарияланған. Пектің әкесі Фрэнк Хэвен Пек, жесір, және анасы Люсиль Дорнбург, екеуі де Тикондерога тұрғындары, 1923 жылы Нью-Йорктің Гленс-Фоллс қаласында неке қиып, үйленді. Пек дүниеге келген кезде оған екі қайтыс болған әкесінің әкелерінің есімдері берілді – атақты заңгер Роберт Дорнбург және медициналық білімі бар, бірақ кейін киім сатумен айналысқан Ньютон Пек. Пек туған кезде отбасында Пек, оның ата-анасы және Роберттен бірнеше жас үлкен екі жартылай қарындасы – Мариан мен Молли болды. (Роберт туғанға дейін екі үлкен қарындасы тұрмысқа шыққан еді.) Алайда, 1930 жылдың күзінде анасы ажырасуға өтініш берді, бірақ екеуі де Тикондерогада тұруын жалғастырды; 1933 жылдың басында ажырасу ресмиланды. Шамамен екі жасынан бастап Пек және анасы қайтыс болған ата-анасының үйінде, анасының қарындасы Каролина ("Кэрри") Дорнбургпен бірге тұрды. Люсиль үй шаруасын жүргізді, ал Кэрри кеңседе хатшы және стенограф болып жұмыс істеді. Ұлы депрессия жылдарында Люсиль мен Каролина отбасылық үйді сатуға тырысты – бұл ферма емес, екі жартылай учаскесі бар қалалық жер (шамамен бір акрдың үштен бірі). Бірақ олар сәттілікке жете алмады, алты жылдан кейін, Роберт тоғыз жасқа толғанда, Тикондерога Ұлттық банкі мүлікті иемденіп алды. Дегенмен, отбасы тағы төрт жылға соңғы үйдің арендаторлары болып қалды. Пек он үш жасқа келгенде, анасымен бірге Нью-Йорктің Гленс-Фоллс қаласына екі жылға көшіп, содан кейін Тикондерогаға оралды. Пек өзінің жартылай автобиографиялық романдарының кейіпкерлері сияқты Вермонт штатында туып өскенін айтты. Шынында, Пек пен оның анасы әскери қызметке шақырылғанға дейін Вермонт штатының Беннингтон қаласында қысқа уақыт тұрды, бірақ Вермонтқа байланысты тек әкесінің әжесі мен атасының әжесі туралы мәліметтер бар. Әкесінің әкесі Ньютон Пек бастапқыда Вермонт штатының Корнуолл қаласынан шыққан, Тикондерогаға көшіп, 1875 жылы Пектің әкесі туғанға дейін үйленген. Ньютон Пектің әйелі Мэри Хэйвеннің отбасылық байланыстары Корнуоллға жақын және Тикондерогадан Шамплейн көлі арқылы орналасқан Шорхэм қаласында болды. Пек тек әкесін ғана емес, шешесінің үйі де Ұлы депрессия кезінде банк ипотекасына түскенін айтты. Пектің отбасында Шейкерлік дінге қатысы бар ма, жоқ па деген мәселе, "Шошқалар өлмейтін күн" романында көрсетілгендей, күмәнді. Вермонтта да, Тикондерогада да Шейкер қауымдастығы болған жоқ, сонымен қатар Пек Шейкерлердің нанымдары мен әдет-ғұрыптарын дұрыс емес бейнелегені үшін сынға ұшырады (мысалы, Шейкерлер некеде тұрмайтын, мүлкін ортақ пайдалануға ұстанып, үй жануарларын ұстамайтын еді). Оның ата-анасы мен ата-бабаларының некрологтары олардың конгрегациялық және методисттік дінге байланысты екенін көрсетеді.

Білім алуы, әскери қызмет және ертедегі мансап

Пек Уидвилл мектебінде (1–4 сынып) және Тикондерога қаласындағы Орталық мектепте (5–7 сынып) оқыды. Орта мектепті Гленс-Фолс, Нью-Йорк және Беннингтон, Вермонт қалаларындағы Тикондерога орта мектебінде 1945 жылдың маусымында бітірді. Беннингтоннан ол мектеп бітіргеннен кейін 17 жасында әскери шақыруға ілікті. Екінші дүниежүзілік соғыс сол кезде әлі де жалғасып жатқан еді, бірақ Пек оқуын аяқтағанға дейін Германия мен Жапония капитуляциялады. Дегенмен, шайқастар тоқтамады, ол 1945 жылдан 1947 жылға дейін АҚШ армиясында қатарлы жауынгер болып қызмет етті, соның ішінде 88-ші жаяу әскер дивизиясында және Италиядағы Морган желісін қорғаған пулеметші ретінде. Әскери міндеті аяқталғаннан кейін үйіне оралған соң Пек түрлі жұмыстар істеді. Ол арақ-шайыр зауытында, фермада, ағаш кесу лагерінде, қағаз целлюлоза зауытында жұмыс істеді және фортепианода ойнау арқылы табыс тапты. Пек 1948 жылдың күзінде Вермонт штатының Плейнфилд қаласындағы Годдард колледжіне түсті. Ол бір жыл оқыды, соның ішінде Олбаниде (Нью-Йорк) жұмыспен үйлестіріп оқу кезеңін өткізді. Келесі жылы ол Флорида штатының Винтер-Парк қаласындағы Роллинс колледжіне ауысты, себебі футбол скауты, Пектің дене бітіміне (193 см бойы) қызығып, оған G.I. заңнамасы бойынша білім беруге өтініш беруге кеңес берді. Роллинсте Пек оқумен қатар спортпен, драма үйірмесімен, фортепианода ойнаумен және жазумен шұғылданды. Ол сыныптағы юморымен және жылқыға деген сүйіспеншілігімен танымал болды. 1953 жылы ағылшын тілінен бакалавр дәрежесін алып, келесі күзде Корнелл құқық мектебіне түсті. Бірақ қаржылық қиындықтарға байланысты оқуын аяқтамады. Корнеллдегі оқуын аяқтағаннан кейін Пек өзінің шығармашылық қабілетін әртүрлі салаларда сынап көрді (әндер мен жарнамалық әуендер жазу, комедия), содан кейін 1954 жылы Нью-Йоркте жарнама саласында жұмыс істеуге бел буды. Ол Нью-Йорктегі Parents Magazine журналында, Огайо штатының Кливленд қаласындағы Curtis Publishing Company баспасында және Нью-Йорктегі American Home Products компаниясында жұмыс істеді, сонымен қатар Коннектикут штатының Дариен қаласынан жұмысына қатынайтын. 1957 жылы оның сатирикалық музыкадан тұратын "Сұр фланель костюмдегі шыбын" атты грампластинкасы шықты. 1974 жылы алғашқы романдарының сәттілігінен кейін жарнамадан кетіп, 1977 жылы Пек отбасымен Флоридаға көшіп, жазуға көбірек уақыт арнады.

Жазу

Пектің жазуға бет бұруына Роллинс колледжіндегі ұстаздарының бірі Эдвин Гранберри көмектесті, оның жазғандарын оқығаннан кейін. Ол өзінің алғашқы романын – «Шошқалар өлмейтін күн» атты туындысын 1972 жылы 44 жасында жариялады. Кітап бестселлерге айналып, Пек Коннектикуттағы үйінен Нью-Йорк қаласындағы жұмысына пойызбен баратын жолда жазды. Одан он жыл бұрын «Бақытты садист» атты, өзі «бір түрлі терең емес автобиография» деп атаған сатирикалық туындысын шығарған. Оның шығармаларына балалар мен жасөспірімдерге арналған шамамен алты десятка кітап, алты ғылыми еңбек, отыз бес ән, үш телеарналық арнайы бағдарлама және жүзден астам өлең кіреді. Оның тағы бір жартылай автобиографиялық туындысы – «Суп» сериясы зор танымал болды, онда жиырмаға жуық жеке кітаптар шықты және 1978 жылы теледидарға бейімделді. 2005 жылы ол «Гүлдеген шөптер: қарапайым адамның өмірбаяны» атты ерекше автобиографиясын жариялады, ол өмірінің әртүрлі уақыттары мен орындарындағы, сондай-ақ таныс адамдары туралы шағын очерктерден құралған. Пек жазу өнері туралы үш кітаптың авторы болды, сонымен қатар семинарлар өткізіп, Роллинс және Манхэттенвилл колледждерінде жазуды оқытты. 1977–1982 жылдары Роллинс колледжінің Жазушылар конференциясының директоры қызметін атқарды. Пектің романдары мансабында көптеген сыйлықтарға ие болды, соның ішінде 1981 жылы «Президентке арналған шұбақ» үшін Марк Твеннің оқырмандар сыйлығы, ал 1973 жылы «Шошқалар өлмейтін күн» кітабы Америка кітапханалар қауымдастығының «Жас ересектерге арналған үздік кітаптар» тізіміне енді. «Шошқалар өлмейтін күн» – Пектің ең танымал туындысы, ол 40-тан астам елде жарық көрген, бірақ кейбір суреттемелерінің графиктік сипатына байланысты цензураға ұшырады. Кітапқа, сондай-ақ оның «Миллидің жігіті» романына ХХ ғасыр Фокс киностудиясы фильм түсіру үшін құқықтарды сатып алды, бірақ олар ешқашан экранға шығарылмады.

Жеке өмір

1958 жылы Пек Колумбия университетінің түлегі және кітапханашы Дороти Энн Хьюстонға үйленді. Олар екі баланың ата-анасы болды: 1968 жылы туған Кристофер және 1971 жылы туған Энн. Кристофер 2011 жылдың 31 шілдесінде 43 жасында қайтыс болды. Фред Роджерс, Роллинс колледжінің сыныптасы, Пектің үйлену тойында үй басқарушы болды және Пектің айтуынша, оның балаларының рухани әкесі болды. 1994 жылы Роберт пен Дороти ажырасып кетті. Екінші рет 1995 жылы Шарон "Сэм" Майклмен тұрмысқа шықты. 1984 жылы Пекті Эрскин колледжінің студенті Мэри Джо Уордлоу, колледждегі жиын кезінде айтқан сөздері үшін, ауыр эмоционалдық стресс және қаралау тудырған арсыздықпен сотқа берді. 1993 жылы Пекке көмекейдің қатерлі ісігі диагнозы қойылды, бірақ ол ауруды жеңді. Пек әйелімен Флорида штатының Лонгвуд қаласында өмір сүріп, 2020 жылы қайтыс болды.