Кіріспе

Испан дін қызметкері және шахматшы Родриго "Рюй" Лопес де Сегура (шамамен 1530 – шамамен 1580) – испан шахматшысы, автор және католик дін қызметкері. Оның 1561 жылы жарық көрген "Libro de la invención liberal y Arte del juego del Axedrez" атты еңбегі Еуропадағы қазіргі шахмат туралы жазылған алғашқы кітаптардың бірі болды. Ол шахматтың дебют теориясына зор үлес қосты, соның ішінде корольдік гамбит және оның атымен аталатын Руй Лопес (немесе испандық) дебютіне. Лопес шамамен 20 жыл бойы Испаниядағы ең күшті шахматшы болды.

Өмір

Лопес Испанияның Эстремадура аймағындағы Сегура-де-Леон қаласының тумасы болған. 1559 жылы Зафрада тұрып жатқанда, Лопес шіркеу ісімен Рим папасы Пьос IV-тің шақыруымен Римге барды. Римде жүрген кезінде Лопес жергілікті тұрғындармен шахмат ойнады. Ол өзін жақсы көрсеткенін айтады, бірақ осы ойындар туралы жалғыз мәліметтің өзі Лопестің бір ғана сөйлемде берген есебінде кездеседі. Осы ойыншылардың бірі – Иль Путтино, жас Леонардо ди Бонаның лақабы. Лопес италиялық ойыншылардан гамбит терминін де үйренді. Италияда Лопес Педро Дамианоның шахмат туралы трактатымен, «Questo libro e da imparare giocare a scachi et de li partiti» танысты, бірақ одан көп пайда таппады. Мүмкін, осы себепті Лопес 1561 жылы жарық көрген «Libro de la Invencion liberal y Arte del juego del Axedrez» атты өзінің кітабын жазуға шабыланды. Лопес шамамен жиырма жыл бойы Испаниядағы ең күшті шахматшы болды; оның ең жақын қарсыластары Альфонсо Серон (Гранададан) және Медрано болды. Лопес пен Серон Испания королі Филипп II алдында ойнап, оны қатты әсер етіп, Лопеске игілік пен мұнарасы бейнеленген алтын тізбек сыйлады. Лопес сонымен қатар, көзге көрінбей шахмат ойнау қабілетімен де танымал болды. Алессандро Сальвио Лопестің 1572 жылы Римге қайта барғанын жазады. Алайда, Лопес Римге бір рет қана (1559 жылы) сапар шеккен және Сальвионың уақыт санасы дұрыс емес деген пікір бар. Шамамен 1574 жылы Лопес әлі де Испания патша сарайында болғанда, ди Бона, кейін Паоло Бой, Еуропа бойынша саяхаттарын бастады. Олардың, сондай-ақ Серонның қатысуымен өткен кездесулері кейде алғашқы халықаралық шахмат турнирі деп есептеледі. Бой мен одан да жақсы ойнайтын ди Бона Филипп II-нің қатысуымен Мадридте Лопес пен Серонды жеңді. Лопес тағы да Серонды жеңіп шықты. Лопестің туған және қайтыс болған жылдарын нақты анықтау мүмкін емес; оның өмірі шамамен 1530-1580 жылдар аралығында болған деп есептеледі, бірақ бұл туралы нақты дәлелдер жоқ. Ол 1534 жылға дейін дүниеге келген болуы мүмкін және кем дегенде 1574 жылғы жарысқа дейін өмір сүрген.

Мұра

Руй Лопестің шахматқа қосқан үлесі негізінен оның ашылу теориясына қатысты; Питер Дж. Монте оны "ашылу теориясының атасы" деп сипаттады. Оның Патша гамбиті туралы талдауы, әсіресе, Дамиано сияқты бұрынғы жазбалардан асып түсті. Ол Испанияның, мүмкін Италияның да ең мықты ойыншысы болды, шамамен жиырма жыл бойы. Эндрю Солтис былай деп сипаттады: "Ол кезде қазіргі заманғы ережелердің ең жақсы шахматшылары Италия мен Иберияда өмір сүрді. Лопестің ең шебер итальяндықтарды оңай жеңгені белгілі. Ол әлем чемпионы атағына лайық, бірақ бұл атақ он тоғызыншы ғасырдың аяғына дейін болған жоқ". Лопестің беделі Моденес шеберлерінің жазбаларынан зардап шекті. Понциани Лопесті нәтижесіз, әдепсіз және Дамианоға аз үлес қосыпты деп сипаттады. Алайда, Х. Ж. Р. Мюррей, Мастерлердің Лопеске сын айтуы әділетсіз және оның ойынының олардың мектебінің үлкен бәсекелесі болған Филидорға ұқсастығынан туындайды деп санайды: text=18-шы және 19-шы ғасырдың басында ойыншыларды бөліп тұрған үлкен бәсекелес шахмат мектептері пайда болғанға дейін өмір сүрген Лопес, негізінен, біз Филидордың атымен байланыстыратын шахмат мектебінің құрамына кіреді. Оның талдауларында, әсіресе екінші кітабындағы ойындарда, біз Филидор екі ғасырдан кейін жүйеге келтірген пешка ойынының теориясының бастауын таба аламыз.|author=Х. Ж. Р. Мюррей

"Кескі ойыны өнерінің кітапшасы"

Рю Лопестің сақталған трактаты, толық атауы – Libro de la Invencion liberal y Arte del juego del Axedrez, por Ruy López de Sigura, clerigo, vezino de la villago Cafra. Digirida al muy Illustre Señor Don Garcia de Toledo, ayo y mayordomo del serenissimo principe Don Carlos nuestro Señor., 1561 жылы жарық көрді. Лопес кітабын төрт бөлікке ("кітаптар") бөлді. Алдымен ол ойынның бірнеше мифологиялық тегін ұсынады және классикалық авторлардың көптеген цитаталарын (латын тілінде) араластыра отырып, оның пайдасын, ережелерін және стратегияларын талқылайды. Екінші бөлім ашылуларға арналған және Лопестің "ашылу теориясының әкесі" ретіндегі мұрасы болып табылады. Үшіншісі – Дамианоның ашылу талдауына жасаған сынды бағалау. Лопестің соңғы тараулары теңдес шахматқа арналған, онда ол Дамианоның осы ойындарға қатысты көзқарасын тағы да сынап бағалайды. Осы еңбегінде Лопес алпыс алты партия ұсынады, олардың жиырма төрт партиясы Дамианоның 1512 жылғы кітабынан алынған. Ж.Х. Сараттың сөзіне сәйкес, Лопестің партиялары Дамианоның жұмысына қарағанда сапасы төмен. Дегенмен, олардың көбірек нәрсе үйретуі мүмкін екенін мойындайды, себебі Лопес көптеген вариацияларды келтіреді. Басқа авторлар Лопестің талдауының сапасы туралы әртүрлі пікірлер білдірді. Лопес тек шахматпен аяқталатын вариацияларды сирек ұсынды. Оның орнына, ол қараның патшайымын жоғалтуы керек немесе ақтың өте жақсы партиясы бар деген сияқты пікірлермен аяқтады.