Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сахалин аралын Азия материгінен бөліп тұратын Татар бұғазы немесе Татар шығанағы (Татарский пролив; 間宮海峡;) - Тынық мұхитындағы бұғаз, Ресейдің Сахалин аралын Азия материгінен (Оңтүстік-Шығыс Ресей) бөліп, солтүстіктегі Охот теңізін (Невельский бұғазы) оңтүстіктегі Жапон теңізімен байланыстырады. Оның ұзындығы шамамен, ені шамамен, ал ең терең жерінен тереңдігі шамамен.
Strait dividing Sakhalin from mainland Asia
Strait of Tartary or Gulf of Tartary (Татарский пролив; ; 間宮海峡; ) is a strait in the Pacific Ocean dividing the Russian island of Sakhalin from mainland Asia (South East Russia), connecting the Sea of Okhotsk (Nevelskoy Strait) on the north with the Sea of Japan on the south. It is long, wide, and less than deep at its deepest point.
Юань әулеті
Юань әулеті кезінде Юань әскерлері моңғолдардың Сахалинге жасаған шабуылдарында бұғазды кесіп өтті. Бүгінде Сахалинде моңғол Юань дәуіріне жататын қытай бекінісінің іздері табылды. "Тартария" – еуропалықтардың Ішкі Азия, Орталық Азия және Солтүстік Азияны қамтитын кең аймақты атау үшін пайдаланған ежелгі атауы. Бұл топоним ортағасырлық "тартар" этнонимінен шыққан, ол түркі және моңғол жартылай көшпелі империяларына, соның ішінде Қытайды және Солтүстік-Шығыс Азия бұғаздарын билеген Юань әулетіне қатысты қолданылған. Сондай-ақ, Маньчжурия (және Моңғолия) еуропалықтарға "Қытай Тартариясы" ретінде белгілі болды. Осыған сәйкес, 1787 жылы Ла Перуз Сахалин мен материк арасындағы бұғаздың көп бөлігін картаға түсіргенде, ол "Қытай Тартариясы" деп аталды, ал су жолы Тартария бұғазы (немесе арнасы, немесе шығанағы) деп танылды. Жапонияда бұғаз 1808 жылы осы бұғазды зерттеген Мамия Риндзоның есімімен аталады, ал оның есімін Филипп Франц фон Сибольд 1832–54 жылдардағы "Nippon: Archiv zur Beschreibung von Japan" атты кітабында енгізді. Ресей карталарында Амур өзенінің сағасының оңтүстігіндегі бұғаздың ең қысқа және тар бөлігі Невельский бұғазы деп аталады, ол 1848 жылы осы аймақты зерттеген адмирал Геннадий Невельскийнің құрметіне қойылған. Солтүстікке қарай, Амур өзені құятын су алабы Амур лиманы деп аталады, ал "Тартария бұғазы" атауы Невельский бұғазынан оңтүстікке қарай орналасқан су алабының ең үлкен бөлігіне берілген. Тартария бұғазы еуропалық зерттеушілер үшін құпия болды, себебі оңтүстіктен келгенде ол тереңдігі аз және шығанақтың бастауына ұқсайды. 1787 жылы Ла Перуз оған тәуекел етуге батыл болмады және оңтүстікке бұрылды, тіпті жергілікті тұрғындар Сахалиннің арал екенін айтқан болатын. 1797 жылы Уильям Броутон да Тартария шығанағын шығанақ деп шешіп, оңтүстікке бет бұрды. 1805 жылы Адам Иоганн фон Крузенштерн солтүстіктен бұғазға енуге тырысқан жоқ. Мамия Риндзоның 1808 жылғы саяхаты еуропалықтарға көп таныс емес еді. Геннадий Невельский 1848 жылы бұғазды солтүстіктен кешіп өтті. Ресей бұл ақпаратты құпия сақтап, оны Қырым соғысы кезінде британдық флоттан қашу үшін пайдаланды.
During the Yuan dynasty, the Yuan armies crossed the strait in the Mongol invasions of Sakhalin. Alleged remnants of a Chinese fort dating back to the Mongol Yuan era can be found in Sakhalin today. "Tartary" is an older name used by Europeans to refer to a vast region covering Inner Asia, Central Asia and North Asia. The toponym is derived from the Medieval ethnonym Tartars, which was applied to various Turkic and Mongol semi nomadic empires, including the Yuan dynasty that ruled over China and the straits of Northeast Asia. and Manchuria (and Mongolia) became known to the Europeans as the "Chinese Tartary". Accordingly, when La Pérouse charted most of the strait between Sakhalin and the mainland "Chinese Tartary" in 1787, the body of water received the name of the Strait (or Channel, or Gulf) of Tartary. In Japan, the strait is named after Mamiya Rinzō, who traveled to the strait in 1808 whereof the name was introduced by Philipp Franz von Siebold in his book Nippon: Archiv zur Beschreibung von Japan (1832–54). On Russian maps, the short narrowest section of the strait (south of the mouth of the Amur) is called Nevelskoy Strait, after Admiral Gennady Nevelskoy, who explored the area in 1848; the body of water north of there, into which the Amur River flows, is the Amur Liman; and the name of "Strait of Tartary" is reserved for the largest section of the body of water, south of Nevelskoy Strait. The Tartar Strait was a puzzle to European explorers since, when approached from the south, it becomes increasingly shallow and looks like the head of a bay. In 1787 La Perouse decided not to risk it and turned south even though locals had told him that Sakhalin was an island. In 1797 William Broughton also decided that the Gulf of Tartary was a bay and turned south. In 1805 Adam Johann von Krusenstern failed to penetrate the strait from the north. Mamiya Rinzō's journey of 1808 was little known to Europeans. Gennady Nevelskoy passed the strait from the north in 1848. The Russians kept this a secret and used it to evade a British fleet during the Crimean War.
Жақында болған тарих
S 117 – 1952 жылы 15 желтоқсанда немесе оған жуық Жапон теңізіндегі Тартар бұғазында белгісіз себептермен жоғалған советтік «Шчука» классының суасты кемесі. Кеме су бетіндегі кемемен соқтығысқан немесе минаға шалыққан болуы мүмкін. Оқиғада барлық 47 экипаж мүшесі қаза тапты. Тартар бұғазының оңтүстік-шығыс бөлігі 1983 жылғы 1 қыркүйекте Корей әуе жолдарының 007 рейсінің (269 адам, оның ішінде АҚШ конгрессмені Ларри Макдональд) Кеңес әуе кеңістігіне бұзылып кіргенінен кейін, Сахалин аралының батысында советтік Су-15 ұшағымен шабуылға ұшыраған салдарынан, Қырық суы соғысының ең шиеленісті оқиғаларының біріне куә болды. Ұшақ бұғаздың жалғыз құрлық бөлігі – Монерон аралының жанындағы суға құлады. АҚШ, Жапон және Корея кемелерінің көмегімен Монерон аралының солтүстігіндегі 583 км² аумақта қарқынды теңіздік іздеу жұмыстары жүргізілді.
S 117 was a Soviet Shchuka class submarine that was lost on or about December 15, 1952, due to unknown causes in the Strait of Tartary in the Sea of Japan. The boat may have collided with a surface ship or struck a mine. All forty seven crewmen died in the incident. The southeastern part of the Strait of Tartary was the site of one of the tensest incidents of the Cold War, when on September 1, 1983, Korean Air Lines Flight 007, carrying 269 people including a sitting U. S. congressman, Larry McDonald, strayed into the Soviet air space and was attacked by a Soviet Su 15 interceptor just west of Sakhalin Island. The plane came down on the waters off the strait's only land mass, Moneron Island. An intensive naval search by the U. S. with assistance of Japanese and Korean vessels was carried on in a 225 square miles (583 km2) area of the strait just north of Moneron Island.
1956 жылғы жол салу туралы ұсыныс
1956 жылы Кеңес үкіметі Татар бұғазында суық судың Жапон теңізіне құйылуын тоқтату үшін көпір салуды ұсынды, соның нәтижесінде Жапон теңізі мен оның төңірегіндегі температураның жоғарылауын күтті. Ресейліктер бұл шара Жапон теңізінің температурасын орташа есеппен 35°F (19,5°C) көтеретінін айтты.
In 1956 the Soviet government proposed that a causeway be built at the Tartar Strait to block cold water from flowing into the Sea of Japan therefore raising the temperature in areas around the Sea of Japan. The Russians claimed it would raise the temperature of the Sea of Japan by an average of 35 °F (19.5 °C).
Көлік
1973 жылдан бері Ванно-Холмск теміржол паромдары боғаз арқылы қатынайды, материктегі Хабаровск өлкесінің Ванно портын Сахалин аралындағы Холмск қаласымен байланыстырады. Картаға қарасаңыз, Тартар бұғазы Жапон теңізінен Охот теңізіне, мысалы, Ваннодан Магаданға дейін кемелер үшін қолайлы жол береді деп ойлауға болады. Дегенмен, осы бағытты басқаратын SASCO компаниясының мәліметінше, олардың кемелері осылай шамалы ғана жүреді. Ваннодан Магаданға дейінгі қысқы әдеттегі маршрут – Цугару бұғазы арқылы және Хоккайдо айналып өту, ал жазғы маршрут – Ла-Перуз бұғазы арқылы және Сахалин айналып өту. Кемелер тек Магадандан Ваниноға аз жүкпен және жақсы ауа-райы болғанда ғана ең қысқа маршрутпен, яғни Амур лиманы, Невельский бұғазы және Тартар бұғазы арқылы (SASCO бұл бұғазды "Сахалин бұғазы" – Сахалинский пролив деп атайды) жүреді. Сахалин мен материкті автомобиль және/немесе теміржолмен байланыстыру үшін туннель салу жұмысы Иосиф Сталин тұсында басталған, бірақ оның қайтыс болғаннан кейін тоқтап қалған. Соңғы жылдары саясаткерлер туннель немесе көпір салу қажеттігін қайта-қайта көтеріп отыр.
Since 1973, Vanino Kholmsk train ferry operates across the strait, connecting the port of Vanino, Khabarovsk Krai on the mainland with Kholmsk on Sakhalin Island. Looking at the map, one could think that the Strait of Tartary would provide a convenient connection for boats sailing from the Sea of Japan to the Sea of Okhotsk, e. g. from Vanino to Magadan. However, according to the SASCO that operates that shipping line, their ships rarely travel that way. The usual winter route from Vanino to Magadan is via Tsugaru Strait, and around Hokkaido; the usual summer route, is via La Pérouse Strait and around Sakhalin. Only when coming back from Magadan to Vanino with a low load and in good weather would the ships travel along the shortest route, i. e., via the Amur Liman, Nevelskoy Strait, and the Strait of Tartary proper (which SASCO calls the "Strait of Sakhalin" – Sakhalinsky Proliv). A tunnel under the strait, to provide a road and/or rail connection between Sakhalin and the mainland, was begun under Joseph Stalin, but abandoned incomplete after his death. Renewed calls for either a tunnel or a bridge have been made by politicians in recent years.