Кіріспе
Ахмад Мұхаммед Нұман (أحمد محمد نعمان; 26 сәуір 1909 - 27 қыркүйек 1996) – йемендік саяхатшы, насильші және саясаткер. Ол қазіргі йемендік ұлттық сезімнің негізін қалаушылардың бірі болды. Нұман "Еркін Йемен қозғалысын" құрды және Каирде йемендік біріккендердің идеологы ретінде жұмыс істеді, сондай-ақ Йемен Араб Республикасының сыртқы істер министрі қызметін бір рет және премьер-министрі қызметін екі рет атқарды.
Ahmad Muhammad Numan (أحمد محمد نعمان; 26 April 1909 – 27 September 1996) was a Yemeni educator, propagandist and politician. He was one of the main progenitors of modern Yemeni nationalism. Numan was the founder of the Free Yemeni Movement and a propagandist in Cairo for the Yemeni Unionists, and served once as foreign minister and twice as prime minister of the Yemen Arab Republic.
Отбасы және жастар
Нұман әл-Хужариядағы маңызды шейхтер отбасының ұрпағы болды, ол Таизз департаментінің оңтүстік-шығысындағы оңтүстік жотасында орналасқан провинция. Нұманның ағасы Абд әл-Вахаб Нұман аймақтың хакимі (әкімі) болып тағайындалды. Нұмандықтар сүнниттер, нақтырақ айтқанда шафииттер еді. Нұманның әкесі фермер болған. Мектеп география, арифметика және қазіргі заманғы ғылымдарды оқытумен танымал болды. Сондай-ақ мектеп тез арада аймақтық оқиғалар мен жаңалықтарды талқылау орталығына айналды. Материалдың көп бөлігі Аденде жұмыс істейтін Нұманның ағасы Әли жеткізген кітаптар мен газеттерден алынды. Талқылауларға үнемі қатысатын адамдар "Нади әл-Ислах" ("Реформа тобы") деп аталды. Сана астанасындағы реформашыл зиялылардан өзгеше, Дубан тобы шаруа фермерлерден құралған. Нұманның мектебі назар аударды. 1935 жылы Білім министрлігінің емтихан инспекторы Ахмад әл-Мута Нұманмен кездесті. Әл-Мута реформаның жақтаушысы болды, осы себепті ол армиядан және имамның ресми газетінің редакторы лауазымынан алынды. Имамның Сауд Арабиясымен шекара соғысында жеңілгеннен кейін Әл-Мута консервативтік қарсылыққа тойтарыс беру үшін құпия "Хайат әл-Нидал" ("Күрес комитеті") құрды. Әл-Мута Нұманның топтарын осы ұйымға қосуға тырысты. Бірақ имамның құпия полициясы "Хайат әл-Нидалды" тауып, Әл-Мутаны тұтқындағаннан кейін Нұман Таизде үй қамауына алынды.
Қайырдағы іс-шаралар
Тұтқындалғаннан кейін Нюман Каирге барды. Кейін ол тұтқындалғанда саяси көшбасшы болуды армандағанын айтты. 1937 жылы ол Джобханнан шығып, Лахедж және Аден арқылы Каирге жол тартты. Нюманның бастапқы мақсаты – Король Фуад I университетіне түсу еді, бірақ қабылдаудан бас тартылды, себебі оның заманауи пәндер бойынша біліктілігі жетіспеді. Оның орнына Нюман әл-Азхар университетінде оқуға түсті, онда Забидте алған ислам білімін қайталаймын деп қорқып еді. Бірақ ол қазіргі араб саяси ой-пікірлерімен кездесті. Университет – Мұсылман бауырластығының белсенді орталығы болды, олар Йеменге оқшауланғандығына байланысты шариғат бойынша басқаруды сынауға ыңғайлы деп ерекше қызығушылық танытты. Әл-Азхарда Нюман Каирдегі палестиналық газет баспашысы Әли әл-Тахирмен танысты. Әл-Тахир арқылы Нюман Шәкіб Арсланмен танысты. Арслан көп ұзамай Нюманды өзіне қамқорлыққа алды. Арслан үшін жұмыс істеп, әл-Аламға жазғанда Нюман кітапшалар да жазды. Оның алғашқы еңбегі – 1937 жылы Сайид Хусейн әл-Яманидің «Еменнің Ұлы мұрагер ханзадасы Сайф әл-Исламның саяхаты» кітабына жазған кіріспесі болды. Ол сондай-ақ, негізінен Таиз губернаторы Сейид Әли әл-Вәзирге қатысты екі кітапша жазды: «Бірінші ақталу» (1948) және «Әли әл-Вәзирдің жасаған зұлпымдары туралы бірнеше сөз» (1939), екеуі де Йемен үкіметін жалпы сынға алды. 1940 жылдың наурыз айында ақын Мұхаммед әл-Зөбейри Каирге келді. Әл-Зөбейридің қамқоршысы Әли әл-Вәзир болғанымен, Нюманның кітапшаларына қарсы болған Таиздің бұрынғы губернаторына қарсы бағытталған әл-Зөбейри Нюманды іздеді (олар бұрын Ахмад әл-Мутамен бірге Нюманның мектебін тексеруге барғанда кездескен еді). Ақын реформа саясатында немесе имамдарға қарсы агитацияда тәжірибесі болмаса да, алғашқы айларын Каирде Дар-әл-Улум университетінде өлең жазуға және оқуға арнады, бірақ ол бірте-бірте Йемен диссиденттерінің ортасына тартылды. 1940 жылдың ортасында әл-Зөбейри мен Нюман әл-Катиба әл-Ула («Бірінші батальон») құрды, бұл Йеменді реформалау жоспарларын талқылайтын топ болды. Топ мүшелері Каир баспасөзіне мақалалар жазды. 1941 жылы Арслан Швейцарияға қайтуға шешім қабылдады және Нюманды өзімен бірге шақырды. Бірақ Нюманның жол құжаттары дұрыс болмады, сондықтан ол Аденге қайтуға шешім қабылдады. Нюман әл-Зөбейримен байланыста болды, ол әл-Катибаның кездесулерін жалғастырды, бірақ оның атын өзгертті, реформа манифестіне негізделген Шабаб әл-Амр деп атады: «Жақсылықты насихаттау және жамандықты болдырмау үшін жастардың бірінші бағдарламасы» (әл-Барнамидж әл-Аувал мин Барамидж Шабаб әл-Амр биль Ма'руф ва 'л Нахи 'ан әл-Манкур), бұл Құрандағы үмметтің үкіметін білдіретін сөз тіркесіне негізделген. Тамыз айында әл-Зөбейри өзінің бағдарламасымен Таизге келді, кейін Каирден басқа шабаб мүшелері оған қосылды. Нюманның кеңесін елемей, әл-Зөбейри жоспарын іске асырды. Имам ашуға кенеліп, оны «исламға қарсы қылмыс жасады» деп айыптады. Ол әл-Зөбейриді соттау үшін кеңес құрды, оның құрамына Сана апелляциялық сотының Зейд әл-Дайлами және Таиздің бұрынғы губернаторы Әли әл-Вәзир мен оның ұлы Абдулла әл-Вәзир кірді (ол әл-Зөбейриді имамдыққа деген өздерінің амбицияларын ілгерілету үшін пайдаланған деп күдіктенді).
Йемен Араб Республикасындағы кеңселер
Нұманның премьер-министрлік бірінші мерзімі президент Абдулла әл Саллалдың кезінде болды. Нұман 20 сәуірден 6 шілдеге дейін, 1965 жылы үш айдан кем қызмет етті. Екінші мерзімі президент Абдул Рахман әл-Ириани кезінде болды, бұл жолы 3 мамырдан 24 тамызға дейін, төрт айдан кемге созылды. Нұман ұлы Мұхаммед Ахмад Нұман қатылғаннан кейін саясаттан толыққанды түрде бас тартты. Өмірінің қалған бөлігін Сауд Арабиясында және Каирде өткізді.