Кіріспе

35 және 37-ші Уругвай президенті

Хулио Мария Сангуинетти Коироло (ˈxuljo maˈɾia saŋɡiˈneti kojˈɾolo; 1936 жылдың 6 қаңтарында туған), көбінесе JMS деп танылатын, 1985 жылдан 1990 жылға дейін Уругвайдың 35-ші президенті, ал 1995 жылдан 2000 жылға дейін 37-ші президент қызметін атқарған уругвайлық бұрынғы заңгер, журналист және Колорадо партиясының (PC) саясаткері. Ол он екі жылдық әскери диктатурадан кейін демократиялық жолмен сайланған алғашқы президент болды. Монтевидеода туған Сангуинетти 1961 жылы Республика университетін заңгер мамандығы бойынша бітірді. Кейіннен ол заңгерлік тәжірибесін журналистік қызметпен үйлестірді. Ол бұрыннан бері баспасөзге материалдар жазып, алдымен "Канелонес" апталығында, содан кейін 1955 жылдан бастап сол кездегі президент Луис Батль Беррес құрған "Аксьон" газетінде тілші болды. Ол үшін Куба революциясы және Кубаның Кеңес Одағымен қарым-қатынас орнату туралы шешімі үшін айыпталған Америка мемлекеттері ұйымы Сыртқы істер министрлерінің саммиті сияқты оқиғаларды жариялады. 1962 жылғы жалпы сайлауда Монтевидео департаментінен Ұлттық өкіл болып сайланды және 1966 жылы қайта сайланды. 1969 жылы сол кездегі президент Хорхе Пачеко Ареко оны Өнеркәсіп және сауда министрі етіп тағайындады. 1972 жылдың наурыз айынан қазан айына дейін Хуан Мария Бордаберри үкіметінде Білім және мәдениет министрі қызметін атқарды. Ол 1973 жылғы төңкеріске және одан кейінгі әскери-азаматтық диктатураға ашық қарсылық көрсетті. Ол демократиялық кезеңге көшуге мүмкіндік берген Теңізшілер клубы келісіміне қатысты. 1984 жылғы жалпы сайлауда ол "Ley de Lemas" жүйесі бойынша ең көп дауыс жинаған саяси партияның ең көп дауыс жинаған үміткері ретінде Уругвай президенті болып сайланды. Оның алғашқы мерзіміндегі маңызды үкіметтік бастамалары бұрынғы режимді қарусыздандыру шараларын қамтыды, сондай-ақ әлі де қамауда отырған, саяси қылмыстар үшін әскери соттармен сотталған адамдарға амнистия беру туралы заң мен Мемлекеттің жазалау талаптарының тоқтатылуы туралы заңды қамтыды. Сыртқы саясатта Сангуинетти үкіметі Қытай Халық Республикасын мойындап, дипломатиялық қарым-қатынас орнатты және Уругвайды аймақтық интеграция процесіне қосқан Альворада келісіміне қол қойды, бұл кейіннен Оңтүстік Ортақ Нарық құрылуына әкелді.

Ерте өмір және білім

Сангуинетти Коироло 1936 жылдың 6 қаңтарында Монтевидеода, Генуя қаласына жақын Чиавари қаласынан шыққан итальяндық-уругвайлық орта таптық отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы Хулио Леон Сангуинетти Маупе және Эма Коироло Саравия болды. Оның шешесінің әжесі Регина Саравия де Коироло, Чикито Саравияның қызы, Апарисио Саравияның інісі, Ұлттық партиясының каудильосы. Саяси көзқарастары әртүрлі отбасында өскен ол, жасөспірім кезінде Колорадо партиясына қосылды. Ол Эльбио Фернандес мектебінде білім алды. 1955 жылы Республика университетіне түсіп, 1961 жылы заңгер мамандығын бітірді.

Алғашқы саяси мансап

1963 жылы 27 жасында Сангуинетти Монтевидео департаментінің Өкілдер палатасының мүшесі болды. 1964 жылы ол Женевада Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясын (ЮНКТАД) құруға қатысқан Уругвай делегациясының құрамына кірді. 1966 жылы Сангуинетти Конституциялық реформаны әзірлеу тобының мүшесі және ақпарат беруші болды, ал 1967 жылдан бастап Америка мемлекеттері ұйымы мәселелері бойынша Колорадо партиясының президенті Хорхе Пачеконың кеңесші тобының мүшесі болды. Кейін, 1969 жылы Пачеко оны Өнеркәсіп және сауда министрі етіп тағайындады, ол 1971 жылға дейін осы лауазымды атқарды, содан кейін ол КСРО-дағы Уругвай сауда миссиясының басшысы болып тағайындалды. Ол сонымен қатар Acción басылымының бас редакторының орынбасары болды. 1972 жылдың наурыз айында, сондай-ақ ПК партиясынан болатын жаңа президент Хуан Мария Бордаберри оны Білім және мәдениет министрі ретінде үкіметке қайта шақырды. Сол жылы Сангуинетти Ұлттың тарихи, көркемдік және мәдени мұрасын сақтау жөніндегі ұлттық комиссияның негізін қалаушы мүшесі атанды.

Азаматтық-әскери басқару 1973-1985 жылдар

1973 жылы маусымда Қарулы күштердің конституциялық тәртіпті бұзуы оны Үкіметтегі және Өкілдер палатасындағы лауазымдарынан айырды, онда ол 1971 жылы тағы бір рет өз орнын жаңартқан еді, сондай-ақ ол 1967 жылы тағайындалған «Acción» газетінің редакторының орынбасары және Ұлттық бейнелеу өнері кеңесінің президенті болды. Газет жабылды. 1976 жылы оған саяси қызмет атқаруға тыйым салынды. Келесі жылдары Сангуинетти журналист ретінде жұмыс істеді, «El Día» газетінде (1973–1981), «Visión» газетінде (1974 жылдан бастап, пікір колоннасы ретінде, ол бүгінгі күнге дейін жалғастырып келеді), және оның 1981 жылы құрған және 1984 жылға дейін редакторлық қызмет атқарған «Correo de los Viernes» апталық басылымында, де-факто үкіметке сын көзқараспен жұмыс істеді, сондай-ақ 1975–1984 жылдары Оңтүстік Америкада кітаптарды насихаттау жөніндегі ЮНЕСКО-ның өңірлік орталығының президенті және танымал «Peñarol» футбол клубының вице-президенті ретінде мәдени және спорттық іс-шараларды насихаттады. 1980 жылғы 30 қарашада конституциялық жоба қабылданбағаннан кейін және 1981 жылғы 29 маусымда саяси құқықтары қалпына келтірілгеннен кейін Сангуинетти демократияға бейбіт және тәртіпті көшу үшін армиямен саяси партиялар арасындағы келіссөздердегі ПК делегациясын басқарды. Келіссөздер 1984 жылғы 3 тамызда «Теңізшілер клубының» келісіміне қол қоюмен аяқталды. 1983 жылы ол ПК атқару комитетінің бас хатшысы болып сайланды және 1984 жылдың тамызында сол жылдың соңында өтетін президенттік сайлауда көпшілік дауысқа ие болды, бұл 12 жылдық диктатураны аяқтады. Сангуинетти өзінің кандидатурасына биліктегі әскерилер тарапынан да маңызды қолдау алды.

Бірінші төрағалық

1984 жылдың 25 қарашасында жалпы сайлаулар өтті. Сангинетти дауыстардың 31,2%-ын алып, PN партиясының ең үздік үміткері Альберто Зумаранды жеңді; осылайша 1985 жылдың 1 наурызында ол 5 жылдық мерзімге президент болып ант берді, бұл уақытша президент Рафаэль Аддиегоны алмастырды, ол бұрынғы әскери президент Грегорио Альваресті 12 ақпанда алмастырған болатын. Салтанатты шараға 72 шетелдік өкіл қатысты, бұл халықаралық қауымдастықтың Уругвай саясатындағы жаңа кезеңге қолдауын білдірді. (Ол кезде Сангинетти Альвареспен бірге қызметке кіру рәсіміне қатысуға келмейтін еді, сондықтан тараптардың келісімімен Аддиегомен аралық келісім жасалды, бірақ кейінірек Альварес Сангинеттиде күмәнді жақтас тапты, ол 2005 жылы Кең майдан үкіметі билікке келгеннен бері Альварестің құқықтық қиындықтары қажетсіз жақтық болуын айтты, себебі бұрынғы Тупамаро көтерілісшілері Уругвай әділетінен тыс қалды.) Сол кезде саяси мәселелерде прогрессивті, ал экономикалық мәселелерде консервативті саясатшы саналған Сангинетти идеологиялық түрлілігі бар партияның беделін қайта жаңғыртуға қол жеткізді, оның консервативті бөлімдері 1973 жылы төңкерісті қолдаған еді. Ол диктатураға қарсы белсенді шыққан саяси партиялар мен көшбасшыларға қойылған тыйымды дереу алып тастады және саяси тұтқындарға рақымшылық жариялады. Сыртқы қатынастар саласында Сангинетти Испаниямен қарым-қатынасты қайта жаңғыртты және коммунистік елдермен байланыстарды қалпына келтірді. Географиялық жақын аймақта 1987 жылдың 26 мамырында бірнеше дайындық кездесулерінен кейін ол әріптесі Рауль Альфонсинмен Монтевидео келісіміне қол қойды. Бұл келісім Оңтүстік Америка интеграция қауымдастығының (ALADI) мақсаттарына сәйкес аймақтық экономикалық интеграцияға серпін беруде маңызды рөл атқарды. Альфонсин бразилиялық Хосе Сарнимен екіжақты саудадағы тарифтерді жою бойынша ауқымды келісімді келіссөздер жүргізді; енді Сангинетти үш елдік форматты қабылдаған ашық жобаға қатысты, ол 1988 жылдың 6 ақпанында Уругвайдың Колонияда ұйымдастырған үш президенттің саммитінен демеу алды. Парагвайды қоса алғанда, бұл жұмыстың нәтижесінде 1991 жылы Оңтүстік ортақ нарығы (МЕРКОСУР) құрылды. Экономикалық салада Сангинетти үкіметінің ең маңызды мақсаттарының бірі – 510 миллион АҚШ доллары көлеміндегі сыртқы қарызды азайту болды. Бұл ұлттық өндіріс деңгейіне жуық зор көрсеткіш. Сонымен қатар, Сангинетти Контадора тобының (Мексика, Колумбия, Венесуэла және Панама) қолдау тобының (Уругвай, Перу, Бразилия және Аргентина) белсенді мүшесі болды, бұл Орталық Америкадағы қарулы қақтығыстардың кеңеюіне қарсы алдын алу шараларын зерттеуге арналған бейресми консультациялық форум, ол 1986 жылдың желтоқсанында Сегіздік топ деп аталатын, 1990 жылдың қазан айында Чили, Эквадор, Боливия және Парагвайды қамтитын кеңейтумен сәйкес келетін Рио тобы деп аталды. Сангинетти 1988 жылдың 29 қазанында Пунта-дель-Эстеде өткен Сегіздік топтың ІІ кездесуіне төрағалық етті. Оның бірінші президенттік мерзімінде 1985 жылға дейін терең депрессиядан зардап шеккен Уругвай экономикасы өндіріс өсімі, инфляцияның төмендеуі, жұмыссыздықтың тұрақтанып, экспорттың өсуі сияқты оң көрсеткіштерді тіркеді. Халықаралық валюта қорынан бөлінуді және мемлекеттік қарызды төлемеуді талап еткен кәсіподақтармен болған қақтығыс саяси партиялар арасындағы келісімдермен өтелді, бұл тараптар арасындағы келісімді нығайту үшін жалпы мүддеге арналған заңнаманы қабылдауға бағытталды. Бұл консенсустың нәтижесі 1986 жылдың 1 сәуірінде ПК, ПН, солшыл Кең майдан (FA) және консервативті Unión Cívica (UC) қол қойған Ұлттық келісім болды. Президенттік мерзімінің соңына қарай, оны қайта қаржыландыру туралы келісімдерге қарамастан, Уругвайдың сыртқы қарызы өсе берді, әрқашан ЖІӨ-ден сәл төмен болды, ол да өсімнің дерлік болмауына дейін төмендеді. Инфляция да күрт өсті және 1990 жыл 130% инфляция деңгейімен аяқталды. Оның бірінші президенттік мерзімінің ерекше жағы әскери мәселелерді шешу болды. Уругвай 12 жыл бойы әскери диктатурада өмір сүрді және демократияға көшу өте қиын болды. Көптеген оппозициялық көшбасшылар мен адам құқықтары ұйымдары шындық пен әділдік үшін күресті, сотқа жүздеген іс әкелінді; бірақ әскерилер ынтымақтастық жасаудан бас тартты, саяси дағдарыс орын алуы тиіс еді және 1986 жылдың соңында Парламент өте даулы Заңды қабылдады. 1990 жылдың 1 наурызында Сангинетти президенттік лауазымды Луис Альберто Лакаллеге тапсырды, ол 1989 жылдың 26 қарашасында өткен сайлауда жеңіске жеткен PN партиясының үміткері еді. Сангинетти журналистика және академиялық қызметпен айналысып, сондай-ақ партиясының ішкі саясатына, әсіресе Батллист форумының басшысы ретінде қатысты, ол социал-демократиялық идеологияны ұстанатын ПК партиясының ең маңызды фракциясы болды, сонымен қатар Хорхе Батлье басқаратын Batllismo Unido да бар еді. Оның үкіметінде қызмет еткен бірнеше көрнекті саясатшылардың арасында Энрике В. Иглесиас, Антонио Марчесано, Рикардо Зербино, Хуан Винсенте Чиарино, Адела Рета, Уго Фернандес Файнгольд, Луис Бреззо, Алехандро Атчугарри және Ариэль Давриеу бар. Оппозициялық көшбасшы Уилсон Феррейра Алдунате демократиялық институттар үшін ең қиын мәселелерді шешуде маңызды рөл атқарды.

Екінші президенттік

Сангуинетти 1994 жылғы 27 қарашада өткен президент сайлауында екінші мерзімге үміткер болды және 24,7% дауыспен жеңіске жетті. Ол Encuentro Progresista Frente Amplio (EP FA) коалициясының Табаре Васкесін, сондай-ақ PC кандидаттары Хорхе Батлье мен Хорхе Пачеконы, және үш PN кандидаттарын – олардың ішіндегі ең күштісі Альберто Волонте (14,9% дауыс) – жеңіп алды. Васкес жеке кандидат ретінде ең көп дауыс жинаса да, сол кезде күшінде болған «Ley de Lemas» заңына сәйкес, ең көп дауыс жинаған партиядан шыққан кандидат президент болады. Бұл тіпті егер ол кандидат ең көп дауыс жинаған жеке тұлға болмаса да қабылданатын еді (практикада бұл ең ірі екі партияға ғана қатысты). Осыған байланысты, Сангуинетти Васкеске қарағанда 121 000 дауысқа кем жинаса да, «Colorado» партиясы жиынтығында 32,3% дауыс алды, бұл «PN» партиясының 31,2% және Васкестің «Broad Front» партиясының 30,6% көрсеткіштерінен жоғары болды. 1995 жылғы 1 наурызда Сангуинетти ел тарихында қайта сайланған үшінші президент ретінде қызметке кірісті. Сангуинетти «PN» партиясымен коалициялық үкімет құрды, оған 4 министрлік берілді. «PC» партиясынан бөлініп шыққандар құрған «Gobierno del Pueblo» партиясының (PGP) басшысы Уго Баталла вице-президент болды. Бұл одақ аясында ол өзінің өкілеттігі аяқталғанға дейін әр жыл сайын парламентте бюджетті мақұлдауға қол жеткізді, бұл парламент үш негізгі топқа тең бөлінген болатын. Сондай-ақ, ол жұмысшылар мен зейнеткерлер ұйымдары қарсылық білдірген Әлеуметтік қамсыздандыру заңының реформасы мен конституциялық реформаны жүзеге асырды. Парламент депутаттарының үштен екісінің қолдауына ие болған бұл реформа, шамамен жүз жыл бұрын қабылданған «Ley de Lemas» заңын жойды, және 50,45% дауыспен мақұлданды, 1997 жылғы 14 қаңтарда күшіне енді. Бұл түзетулер атқарушы биліктің заң шығару билігінен басымдығын күшейтті және сайлау жүйесін терең реформалады. Атап айтқанда, әр партияны бір ғана президенттік кандидатты тікелей ұсынуға шектеді. Бірінші турда ешбір кандидат көпшілік дауысқа ие болмаса, ең көп дауыс жинаған екі кандидат екінші турға өтеді. Оның үкіметінің экспансионистік экономикалық саясаты өткен жылы тіркелген 1,8% рецессияны азайтты, бұл экспорттың төмендеуіне байланысты болды, және инфляцияны тудырмайтын жоғары өсу қарқынына мүмкіндік берді. Шындығында, керісінше, бұл көрсеткіш 1999 жылы шамамен 6%-ға дейін төмендеді. Сауда және өндірістің маңызды салаларындағы оң нәтижелер жұмыс орындарын ашты, нәтижесінде жалақы мен зейнетақы артты, жалпы табыс көбейді, бұл инвестициялар мен ішкі тұтынудың өсуіне әкелді. Алайда, бұл жақсы жағдай 1998-1999 жылдардағы Бразилия дағдарысынан зардап шекті, ол Уругвайға Бразилия импорттаған өнімдердің көлемін азайтты; Бразилия Уругвайдың жалпы экспортының үштен бірінен астамын құрады. Бұл өзара тәуелділік MERCOSUR аясында қалыптасты, және Сангуинетти MERCOSUR-дың IX, XIII және XVII саммиттерін тиісінше 1995 жылғы 7 желтоқсанда Пунта-дель-Эстеде, 1997 жылғы 15 желтоқсанда Монтевидеода және 1999 жылғы 8 желтоқсанда Монтевидеода қабылдады. 2000 жылғы 1 наурызда оның президенттік мерзімі аяқталды және ол президенттік лауазымды 1999 жылғы 28 қарашада өткен сайлауда жеңіске жеткен әріптесі Хорхе Батльеге тапсырды. Оның үкіметінде қатысқан көрнекті саясаткерлердің арасында Дидье Оперти, Гильермо Стирлинг, Луис Антонио Иерро Лопес, Альваро Рамос, Луис Моска, Луис Брессо, Лусио Касерес, Хуан Антонио Чиручи және Ариэль Даврие болды. Ұлттық партияның жетекшісі Альберто Волонте үкіметтік коалицияның күнделікті істерінде маңызды рөл атқарды.

2000 жылдан кейін

Журналистика және мәдениет саласында әрдайым белсенді болған Сангуинетти 1990 және 1995 жылдар аралығында президенттік міндеттерінен үзіліс кезінде EFE Press Agency және El País испан компанияларында бағанашы болды. Испаниямен байланысы Мадридтегі Complutense университеті ұйымдастырған бірнеше семинарлардың директоры ретінде және Сантандердегі Menéndez Pelayo халықаралық университетінің жазғы курстарында лекция оқушы ретінде нығайды. 1996 жылдан бері ол саяси және интеллектуалдық әлемнің жеке тұлғаларының жұмысын ілгерілетуде, соның ішінде Колумбияның бұрынғы президенті Белисарио Бетанкур, Испанияның бұрынғы президенті Фелипе Гонсалес, Чилидің бұрынғы президенті Рикардо Лагос және Бразилияның бұрынғы президенті Фернандо Энрике Кардосо. Бұл топ Монтевидео үйірмесі деп белгілі. 1990 жылдан бері ол халықаралық іс-қимылға арналған академиялық қор – ПАКС институтының президенті болып табылады. Ол сондай-ақ ИнтерАкцион Кеңесінің мүшесі – зейнеткерлікке шыққан әлемдік лидерлердің тағы бір форумы, ол халықаралық аренаның әртүрлі салаларына кеңес беру мақсатында есептер мен зерттеулерді жасауға бағытталған. Ол сонымен қатар Вашингтонда орналасқан Батыс жарты шарлық ой-санау орталығы – Америкааралық диалогқа да мүше. Ол Уругвай заңнамасымен жақында мақұлданған, бір жынысты некеге қатысты заң жобасын қолдағандығын мәлімдеді. Сангуинетти 2019 жылғы маусымда Колорадо партиясының Батллиста саяси тобының қолдауымен президенттік праймеризға үміткер болды және бұрынғы сенімді кеңесшілерімен бірге, оның ішінде бұрынғы министрлер мен саясаткерлермен бірге қатысты. Праймеризде ол екінші орынды иеленді, президенттікке үміткер деп жарияланған Эрнесто Талви оны басып өтті. 2019 жылғы қазан айында өткен жалпы сайлауда 49-шы заң шығарушы жиналыстың сенаторы болып сайланғаннан кейін Сангуинетти парламенттен Көптүсті коалициямен бірінші жыл бойы ынтымақтастық орнатуға ниетті екенін білдірді, содан кейін Колорадо партиясының бас хатшысы ретіндегі қызметіне кірісуі жоспарланған. 2020 жылғы 20 қазанда сенаторлық мандатын тапсырды, партиясына "толыққанды берілу" кезеңін бастайтынын хабарлады. Ол бұрынғы президент Хосе Мухикамен (2010-2015 жж.) бірге отставкаға шықты.

Жазбалар

Ол Бразилия (1985), Мәскеу (1990), Асунсьон (1994), Генуя және Бухарест университеттерінен құрметті докторлық дәрежесін алды. Қысқа мақалалар мен зерттеулерді есептемегенде, ол "Alcances y aplicaciones de la nueva Constitución uruguaya" (1967) – "Жаңа уругвайлық конституцияның ауқымы мен қолданылуы", "La nación, el nacionalismo y otros ismos" (1978) – "Ұлт, ұлтшылдық және басқа да -измдер", "El temor y la impaciencia" (1991) – "Қорқыныш және шыдамсыздық", "El año 501" (1992) – "501 жыл", "Un mundo sin Marx" (1993) – "Маркссыз әлем", "Meditaciones del milenio" (1994) – "Мыңжылдық толғаныстары", "El doctor Figari" (2002) – "Доктор Фигари", "La agonía de una democracia" (2008) – "Демократияның агониясы", "La reconquista, Proceso de la restauración democrática en Uruguay (1980-1990)" (2012) – "Қайта жаулау, Уругвайде демократияны қалпына келтіру процесі (1980-1990)", "Retratos desde la memoria (Debate, Montevideo)" (2015) – "Естеліктерден портреттер (Дебат, Монтевидео)", "El cronista y la historia" (2017) – "Журналист және тарих" кітаптарын жариялаған.

Жеке өмір

Ол тарихшы және журналист Марта Канессаға үйленген; олардың Хулио Луис және Эмма есімді екі баласы бар, екеуі де заңгерлер.

Марапаттар

2007 жылы Сангуинетти Испанияның Кристобал Габаррон қорынан (FCG International Awards) өмір бойына қол жеткізген үлкен жетістіктері үшін беделді FCG International сыйлығымен марапатталды.