Кіріспе
Қоғамдық денсаулық сақтау қозғалысы
АҚШ-тағы әлеуметтік гигиена қозғалысы – прогрессивті дәуір реформаторларының жыныстық ауруларды бақылауға, жезөкшелік пен осыған байланысты құлықты реттеуге және ғылыми зерттеу әдістері мен қазіргі заманғы медиа техникаларын пайдалану арқылы жыныстық білім беруді таратуға жасаған әрекеті болды. Әлеуметтік гигиена мамандығы сол дәуірдегі әлеуметтік жұмыс және басқа да қоғамдық денсаулық сақтау қозғалыстарымен бірге дамыды. Әлеуметтік гигиенашылар жыныстық ұстамдылықты және қатаң өзін-өзі тәртіпке бағынуды қоғамдағы кемшіліктерге шешім ретінде қарастырып, жезөкшелікті, есірткіге тәуелділікті және заңды емес тууды қалыпты емес қалалық кеңістіктерге байланыстырды. Бұл қозғалыс 20 ғасырдың көп бөлігінде жалғасып, американдық мектептерге еніп, сыныптарда менструация, жыныстық жолмен берілетін аурулар, есірткіге құмарлық және қабылданған жыныстық мінез-құлық туралы фильмдер, сондай-ақ түрлі буклеттер, плакаттар, оқулықтар мен фильмдер арқылы таратылды. Әлеуметтік гигиена қозғалысы – бұрынғы әлеуметтік тазалық қозғалысының рационалданған, кәсіби деңгейдегі нұсқасын білдірді. Мари Стопес сияқты көптеген реформаторлар евгениканы да қолдады. Чарльз Дарвиннің табиғи іріктеу теориясынан шабыт алып, олар қоғамдағы белгілі бір топтарды, тіпті этникалық топтарды да стерилизациялау қажет деп сақты. Шындығында, 1930 жылдары Америкада және басқа елдерде жыл сайын мыңдаған адамдар қалаусыз стерилизацияланды. Бұл кейбір елдерде бірнеше онжылдықтар бойы жалғасты, бірақ 1945 жылдан кейін бұл қозғалыс көбінесе дискіредитацияланды.
Әлеуметтік гигиена қозғалысы
Әлеуметтік гигиена мамандығы әлеуметтік жұмыс және сол дәуірдегі басқа да қоғамдық денсаулық сақтау қозғалыстарымен бірге дамыды. Әлеуметтік гигиенашылар жыныстық ұстамдылықты және қатаң өзін-өзі тәртіпке бағынуды қоғамдық кемшіліктерге шешім ретінде қарастырып, жезөкшелік, есірткі пайдалану және заңды емес тууды қалыпты емес қалалық өмірге байланыстырды. Әлеуметтік гигиена қозғалысы күш алып, 1913 жылы «Американдық қоғамдық денсаулық журналы» сияқты басылымдарда орын алды. 1913 жылы Америка әлеуметтік гигиена қауымдастығы ресми түрде құрылды. Кейіннен ол Америка әлеуметтік денсаулық қауымдастығы, ал 2012 жылы Америка жыныстық денсаулық қауымдастығы деп аталды. Бұл қозғалыс 20 ғасырдың көп бөлігінде сақталды және американдық мектептерге еніп, ай сайынғы ережелер, жыныс жолдарымен жұғатын аурулар, есірткіге тәуелділік және қабылданған жыныстық мінез-құлық туралы сыныптық фильмдер, сондай-ақ түрлі буклеттер, плакаттар, оқулықтар мен фильмдер арқылы таратылды.
Кеңес Одағы
Әлеуметтік гигиена әдісі 1920 жылдары Кеңес Одағының медицина мектептерінде қабылданып, Қоғамдық денсаулық сақтау комиссариатымен қолдау көрсетілді. Комиссар Николай Семашко қабылдаған анықтама евгеникаға көбірек назар аудармай, қазіргі кезде қоғамдық денсаулық деп есептелетін нәрсеге жақын болды: “Экономикалық және әлеуметтік факторлардың аурудың пайда болуына және халық денсаулығын жақсарту жолдарына тигізетін әсерін зерттеу”. 1923 жылы Мемлекеттік әлеуметтік гигиена институты ашылды. Бұл тәсіл оқытушылар мен медицина студенттері арасында кең таралған жоқ. 1930 жылы институт Денсаулық сақтауды ұйымдастыру және гигиена институты деп қайта аталды.
Американдық әлеуметтік гигиеналық қауымдастық
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Америка әлеуметтік гигиена қауымдастығы үкіметпен серіктестік құрды. Американдық әлеуметтік гигиена қауымдастығы солдаттарға әлеуметтік гигиена және жыныстық денсаулық туралы ақпарат берді, осы білімнің арқасында венериялық ауруларға байланысты әрекеттен шығарылатын солдаттардың саны азаяды деп үміттенді. Проституция идеясы саяси жемқорлық және жарнама сияқты түрлі жолдармен туындаған жасанды сұраныстың нәтижесінде "қажетті жамандық" деп есептелді. Проституция бизнесін зерттеу барысында коммерциялық проституция жоқ қалаларда қылмыс деңгейі төмендеп, жағдайы жақсырақ болған. Қаралып тексерілген көптеген проституциямен айналысатын адамдар венериялық ауруларға шалдыққан, бірақ бұл әлеуметтік айып тағуға себеп болды, соның салдарынан адамдар тексеруден қашқан. Осыған байланысты бірнеше ұйымның қатысуымен проституцияны тоқтату және адамдарды жыныстық қатынас және венериялық аурулар туралы біліммен қамтамасыз ету мақсатында науқан ұйымдастырылды. Американдық абайлау қауымдастығы проституцияға қарсы күресті, ал Америкалық жыныстық гигиена федерациясы осы мәселені шешуге бағытталды. Ақырында екі ұйым да өзара мүдделерін түсініп, Нью-Йорк штатының Буффало қаласында кездесу өткізді, осы кездесуде "әлеуметтік гигиена" термині пайда болды. 1914 жылға қарай ұйымдар бірігіп, өздерін "Америкалық әлеуметтік гигиена қауымдастығы" деп атады.
Прогрессивті дәуір
Әлеуметтік гигиена қозғалысы Прогрессивті дәуірде проституцияны басқарудың дамуына көмектесті. Прогрессивті дәуір мемлекеттік реттеулерде сексуалдық мәселелерге қатысты шешуші кезең болды. Осы дәуірде дәрігерлер мен әйелдерден құралған моральдық реформаторлар проституцияны басқару және халықты әлеуметтік гигиена туралы біліммен тәрбиелеу үшін бірлесіп жұмыс істегені айтылады.
Растық гигиена қауымдастығы
Бұл нәсілдік гигиена мен әлеуметтік гигиена қозғалыстары арасындағы байланысты Австралияда көруге болады, онда Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Нәсілдік гигиена қауымдастығы қазір Отбасы жоспарлау қауымдастығы деп аталады.
Негро жобасы
1940 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ASHA (Америкалық әлеуметтік гигиена қауымдастығы) “The Negro Project” деп аталатын жаңа жобаны бастады, ол “Negro Venereal Disease Education Project” деп те белгілі болды. Бұл жобаның мақсаты – афроамерикалықтар арасындағы жыныстық аурулардың кең таралғандығымен күресу еді. 1940 жылдардың басында ASHA гранттық ұсынысты дайындады және 1942 жылы оны ықтимал қаржыландыру агенттіктеріне жіберді. Ұсыныста “The Negro Project” жобасының екі маңызды тұсы атап өтілді: “афроамерикалықтар арасында жыныстық аурулардың таралу деңгейінің жоғары болуы алаңдатарлық жағдай еді; және екіншіден, осы жоғары деңгей қара қоғамның кінәсі емес” (А. Шарма). “The Negro Project” жобасының басты мақсаты – сифилис туралы білім беру материалдарын және оқыту әдістемелерін ұсыну болды. Дайындалатын материалдардың ішінде афроамерикалық қауымға бағытталған буклеттер, плакаттар және көрнекті фильмдер болды. Жеке қаржыландыру ұйымдарынан бас тартқаннан кейін, жоба Федералдық қауіпсіздік агенттігінің әлеуметтік қорғау бөлімінен қолдау тапты. 1943 жылдың қарашасында Нью-Йорк қаласында “The Negro Project” жобасы өзінің алғашқы ірі шарасын өткізді – ол соғыс кезінде венериялық ауруларды бақылаудағы мәселелерге арналған ұлттық конференция болды. Бұл конференция комитет құру және “The Negro Project” жобасы үшін іс-қимыл жоспарын жасау мақсатымен өткізілді. 1943 жылғы ұлттық конференциядан кейін, жобаның қызметкерлері аймақтық деңгейде, көбінесе Оңтүстік штаттарында кездесулер өткізді. Алайда, 1945 жылы жобаның құжаттары күрт тоқтатылды және ASHA құжаттарында осы жобаның басқа да қызметтері тіркелмеді. Федералдық қауіпсіздік агенттігінің әлеуметтік қорғау бөлімі 1940 жылдары таратылғандықтан, жобаға қаражат тоқталып, жобаның аяқталуына себеп болды деп болжануда.
Психикалық тазалық қозғалысы
Психикалық гигиена қозғалысы психикалық денсаулық мәселелері мен аурудың алдын алудың ауруханалардағы мамандардың ғана жұмысы емес екенін түсінуге көмектесті. Бұл қозғалыс медицина қызметкерлерін тиісті деңгейде даярлауға ықпал етті. Сонымен қатар, психикалық денсаулық проблемалары бар науқастарға көбірек жанашырлықпен қарауды зерттеуге де септігін тигізді.