Әлеуметтік мәселелерді талқылайтын театр және проблемалық пьесалар
Problem play
19 ғасырда пайда болған реализм әдебиетіндегі әлеуметтік мәселелерді талқылайтын театр туралы мақала. Ибсеннің шығармалары, проблемалық пьесалар, талқылаулар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әлеуметтік мәселелерді талқылайтын театр
Theater with debate on social issues
Проблемалық пьеса – 19-шы ғасырда өнердегі реализм қозғалысының бір бөлігі ретінде пайда болған драма түрі, әсіресе Генрик Ибсеннің жаңалықтарынан кейін дамыды. Ол сахнадағы кейіпкерлер арасындағы пікір-таластар арқылы даулы әлеуметтік мәселелерді көтеріп, нақты әлеуметтік ортада қарама-қарсы пікірлерді бейнелейді. Критик Крис Балдик бұл жанрдың "1890-шы жылдардың құлшынысынан пайда болғанын, көбінесе Ибсеннің отбасылық және әлеуметтік жанжалдарды реалистік түрде сахналық ойнауынан шабыттанғанын" жазады. Ол оны былай түйіндейді:
The problem play is a form of drama that emerged during the 19th century as part of the wider movement of realism in the arts, especially following the innovations of Henrik Ibsen. It deals with contentious social issues through debates between the characters on stage, who typically represent conflicting points of view within a realistic social context. Critic Chris Baldick writes that the genre emerged "from the ferment of the 1890s for the most part inspired by the example of Ibsen's realistic stage representations of serious familial and social conflicts." He summarises it as follows:
19-шы ғасырдағы француздық дәстүрдегі күрделі романтикалық интригалардың мәнсіздігін жоққа шығарып, бұл жанр қоғамдық маңызы бар заманауи мәселелерді – әйелдер құқықтарын, жұмыссыздықты, қылмыстық реформаны, сыныптық ерекшеліктерді – жанды, бірақ жауапкершілікпен дәл бейнелейтін "проблемалық пьеса" формасын ұсынады. Критик Ф.С. Боас бұл терминді Уильям Шекспирдің кейбір пьесаларын сипаттау үшін қолданды, олардың Ибсеннің 19-шы ғасырғы проблемалық пьесаларымен ұқсас екенін атап өтті. Осының салдарынан, бұл термин комедия мен трагедияның классикалық айырмашылығына толыққанды сәйкес келмейтін кез келген трагикомикалық драмаларды сипаттау үшін кеңінен және кері перспективадан қолданылады. Кейінгі сыншылар бұл терминді басқа пьесалар үшін де қолданды, мысалы, «Афиналық Тимон» және «Венеция саудагері».
Rejecting the frivolity of intricately plotted romantic intrigues in the nineteenth century French tradition of the 'well made play', it favoured instead the form of the 'problem play', which would bring to life some contemporary controversy of public importance—women's rights, unemployment, penal reform, class privilege—in a vivid but responsibly accurate presentation. The critic F. S. Boas adapted the term to characterise certain plays by William Shakespeare that he considered to have characteristics similar to Ibsen's 19th century problem plays. As a result, the term is also used more broadly and retrospectively to describe any tragicomic dramas that do not fit easily into the classical generic distinction between comedy and tragedy. Later critics have used the term for other plays, including Timon of Athens and The Merchant of Venice.
19 ғасырдағы драма
Драмадағы әлеуметтік пікірталастар жаңалық емес болса да, XIX ғасырдағы проблемалық пьеса көрерменді кейіпкерлер бастан кешірген қиындықтармен бетпе-бет келтіру ниетімен ерекшеленді. Проблемалық пьесаның алғашқы формаларын француз жазушыларының еңбектерінде кездестіруге болады, мысалы, Александр Дюма, ұлы, «Камелия гүлді ханым» (1852) шығармасында проституция мәселесін қамтыды. Басқа француз драматургтары да осы үрдісті ұстанды, түрлі әлеуметтік мәселелерді қамтитын драмалар жазды, кейде тақырыпқа моральдық тұрғыдан, кейде сезімталдықпен қарады. 1927 жылы сыншы Томас Дикинсон бұл ертедегі проблемалық пьесалар сол кездегі драмалық конвенциялармен шектелгенін айтты: «Проблемалық формада жазылған ешбір пьеса оның негізгі идеясының құндылығынан асып түспеді. Ешбір проблемалық пьеса абсолютті сұлулыққа немесе шындыққа қосқан нақты үлес ретінде танылмады». Дегенмен, проблемалық пьесаның ең маңызды өкілі норвегиялық жазушы Генрик Ибсен болды, оның шығармалары өткір мінездемелерді және өзекті әлеуметтік мәселелерге баса назар аударуды, әдетте орталық кейіпкердің моральдық дилеммаларына шоғырланды. Ибсен бірқатар пьесасында түрлі мәселелерді көтерді, ең бастысы – «Күлкі үйінде» (1879) әйелдер өмірінің шектелуі, «Призрактарда» (1882) жыныстық жолмен берілетін аурулар және «Халық жауында» (1882) провинциялық ашкөздік. Ибсеннің драмалары өте ықпалды болды, Джордж Бернард Шоу және басқа кейінгі драматургтардың шығармаларында проблемалық пьесаның түрлерін тудырды.
While social debates in drama were nothing new, the problem play of the 19th century was distinguished by its intent to confront the spectator with the dilemmas experienced by the characters. The earliest forms of the problem play are to be found in the work of French writers such as Alexandre Dumas, fils, who dealt with the subject of prostitution in The Lady of the Camellias (1852). Other French playwrights followed suit with dramas about a range of social issues, sometimes approaching the subject in a moralistic, sometimes in a sentimental manner. Critic Thomas H. Dickinson, writing in 1927, argued that these early problem plays were hampered by the dramatic conventions of the day: "No play written in the problem form was significant beyond the value of the idea that was its underlying motive for existence. No problem play had achieved absolute beauty, or a living contribution to truth." The most important exponent of the problem play, however, was the Norwegian writer Henrik Ibsen, whose work combined penetrating characterisation with emphasis on topical social issues, usually concentrated on the moral dilemmas of a central character. In a series of plays Ibsen addressed a range of problems, most notably the restriction of women's lives in A Doll's House (1879), sexually transmitted disease in Ghosts (1882) and provincial greed in An Enemy of the People (1882). Ibsen's dramas proved immensely influential, spawning variants of the problem play in works by George Bernard Shaw and other later dramatists.
20 ғасыр
Әсіресе 20-шы ғасырдың басында бұл жанрдың ықпалы зор болды. Ұлыбританияда Хоутонның "Хиндл Уэйкс" (1912) сияқты пьесалары жанрды дамытып, "проблеманың" мәнін өзгертуге мүмкіндік берді. "Мыл зауытының үйлеріндегі оқиғаларға арналған, шыншылдыққа бой алған проблемалық пьеса" сырттай алғанда алданған әйел туралы мәселемен басталады, бірақ соңында әйелдің өзі алдану құрбаны болғандықтан қабылданбайды: "мәселе, әсіресе, адасқан қыздың беделін қайтару емес, жас әйелдің болашағын оның құқықтарын ескермей, оның құрметті ағаларының шешуіне дайындық – оның эротикалық демалыс құқығын қоса алғанда". Бұл 1920-30 жылдары социалистік театрдың құралы болды және Карл Креденің аборт мәселесіне арналған, Эрвин Пискатор режиссерлік еткен "218-параграф" (1930) сияқты туындыларда деректі театрдың түрлерімен байланысты болды.
The genre was especially influential in the early 20th century. In Britain plays such as Houghton's Hindle Wakes (1912), developed the genre to shift the nature of the 'problem'. This "resolutely realistic problem play set in domestic interiors of the mill town Hindle" starts with the 'problem' of an apparently seduced woman, but ends with the woman herself rejected due to her status as a victim of seduction: "the 'problem' is not, after all, the redemption of a betrayed maiden's tarnished honour, but the readiness of her respectable elders to determine a young woman's future for her without regard to her rights—including here her right to erotic holiday enjoyment." It was a tool of the socialist theatre in the 1920s and 30s, and overlapped with forms of documentary theatre in works such as Carl Crede's Paragraph 218 (1930), which concerns the issue of abortion, and which was directed by Erwin Piscator.