Кіріспе

Шотланд австралиялық дін қызметкері (1847–1907)

Джон Александр Доуви (25 мамыр 1847 – 9 наурыз 1907) – евангелист және сеніммен емдеуші ретінде танымал шотланд австралиялық дін қызметкері. Ол өмірін Оңтүстік Австралияда дін қызметкері ретінде бастады. Евангелист және сенім арқылы емдеуші болғаннан кейін, 1888 жылы отбасымен бірге АҚШ-қа көшіп, алдымен Сан-Францискода қоныстанды, онда сеніммен емдеу тәжірибесін пошта арқылы тапсырыспен саудаға айналдырды. 1893 жылғы Дүниежүзілік көрмеге келген көпшілікке қол жеткізу үшін Чикагоға көшіп барды. Чикагода көптеген үйлер мен бизнестермен, соның ішінде баспа үйімен, мыңдаған ізбасарларын ұстап тұру үшін үлкен сеніммен емдеу бизнесін құрғаннан кейін, ол жеке қоғамдастық құру үшін қаланың солтүстігінде кең жер учаскесін сатып алды. Ол жерде Доуви Иллинойс штатындағы Сион қаласын құрды, онда ол барлық жерге жеке ие болды және көптеген бизнестер ашты. Оның лейтенанты бизнес-тәсілдерді тергеп, 1905 жылы оны басшылықтан шеттетуге себеп болды. Доуви өмірінің соңына дейін жәрдемақы алып отырды. Осы кезеңде Доуви діни ұйымын жетілдіріп, 1903 жылы оны Христиандық католиктік апостолдық шіркеу деп атады.

Жеке өмір және білім

Доуи 1847 жылы Шотландияның Эдинбург қаласында, киім тігуші және уағыздаушы Джон Мюррей Доуи мен оның әйелінен дүниеге келді. 1867 жылы Доуидің әкесі Тотальді тыйым салу қоғамының Оңтүстік Аделаида бөлімшесінің президенті болды, ал Доуи белсенді мүшесіне айналды. 1868 жылы, 21 жасында Доуи теологияны оқу үшін Эдинбургке қайтып келді. Ол 1876 жылдың 26 мамырында туысы Джейн Доуиге үйленді. Олардың үш баласы болды: А. Дж. Гладстон Доуи (1877–1945), Джинни Доуи (1879–1885) және Эстер Аллум Доуи (1881–1902).

Қауымдық қызмет

Доуи теологиялық білімін аяқтағаннан кейін Австралияға оралып, 1872 жылы Алмадағы (Хэмли көпірінің жанында) конгрегациялық шіркеудің пасторы болып орналасты. 1873 жылы Доуи Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Манлидегі пасторлық қызметке шақырылды және оны қабылдады, ал 1875 жылы Ньютаунға көшіп, тәуелсіз жақтаушы (евангелист) болып, Халықаралық Құдайлық Емдеу Ассоциациясын құрды. Ол театрларда жиналыстар өткізіп, сеніммен емдеу қабілетіне ие екенін мәлімдеді. Бір кәсіпкер Доуиге шіркеу ғимаратын жеке меншігі ретінде берді. Бұл ғимарат күдікті өртке түсті, ал Доуи оны "арақ-шарап өндірушілердің мүдделеріне" байланыстырды. Бұл оқиға туралы жергілікті және лондондық газеттерде хабарланды.

Мельбурн еркін христиан шіркеуі

Доуи 1883 жылы Мельбурн еркін христиандық қауымын құрды және 1888 жылғы наурыз айында отбасымен АҚШ-қа Жаңа Зеландия арқылы аттанғанға дейін оған пастор болып қызмет етті. Доуи 1887-8 жылдары Жаңа Зеландияны аралап, құдайлық емделуді насихаттау мақсатында бірқатар жиналыстар өткізді, оның ішінде Крайстчерчтегі жиынға қатысқан Джеймс Альберт Эбботт өміріне қауіп төндірген ауруларынан дереу айыққан деп мәлімдеді. 1888 жылдың басында Америкаға жол тартқан Доуи Жаңа Зеландияға қайта оралып, Исаға сену арқылы емделуді насихаттау үшін Крайстчерч қауымдастығын құрды, ал Эбботт оның негізін қалаушы хатшысы болды. 1888 жылдың соңында Эбботт Мельбурнға келіп, еркін христиандық шіркеуде жұмыс істей бастады, 1890 жылы ол пастор болып сайланды. Оның Халықаралық құдайлық емдеу қауымдастығы деген қызметі көбінесе коммерциялық кәсіпорын ретінде жүргізілді. Барлық мүшелерден ондық беру күтілді. Ондай жасағандар Доуиден ауруларын емдеу үшін көмек сұрай алатын. Олар мұндай өтініштерін пошта немесе телеграмма (кейінірек телефон) арқылы жіберді. Доуи төлеген мүшелерінен түскен өтініштерге жауап ретінде дұға жасады. Доуи өмір салтын көбінесе ондықтан түскен қаражат есебінен қаржыландырса да, банкрот болған компаниялардың акцияларын сатып алып, оларды өз мүшелеріне сатуды ұнатты. Осылайша алдаған екі әйел оны сотқа беріп, ісін жеңіп алды.

Чикаго

Осы заңдық және қоғамдық қатынастардағы жеңілістен кейін Доуи 1890 жылы Чикагоға көшіп барды. Бірнеше сәтсіз жылдардан соң, ол 1893 жылы Дүниежүзілік көрменің жанындағы жерді жалға алып, ондағы қызметі арқылы танымал болды. Ол көрмеге келген көптеген адамдардың алдында әсем "Құдайдың күшімен емдеу" көрсетілімдерін ұйымдастырды. Осы "емдеулердің" көпшілігі көрінеу болды: Доуи көрермендер арасынан адамдарды жалдап, басқа да күмәнді әдістерді қолданды. Мысалы, ол сахнаға емделуге лайық деп мұқият таңдалған адамдарды шығаруға тапсырыс берді. Доуи өзінің актерлік шеберлігімен психосоматикалық ауруларды емдегендей көрінді. Чикагода Доуидің ізбасарларының саны арта бастағанда, 1894 жылы ол қала орталығында "Сион шатырын" құрды. Ол Чикагодағы Central Music Hall-да үлкен көпшілік үшін үнемі діни қызметтер өткізді. Ол өзінің "Zion Publishing" баспа үйін ашып, апта сайын "Leaves of Healing" атты хабарлама жариялай бастады. 1896 жылы Доуи Халықаралық Құдайдың күшімен емдеу қауымдастығын таратып, оның орнына "Сиондағы Христиандық Католик шіркеуін" құрды. 1903 жылы ол оны "Христиандық Католик Апостолдық шіркеуі" деп атады. 1890 жылдардың соңына қарай "Сион" штаб-пәтері Мичиган даңғылындағы жеті қабатты "Сион үйіне" көшірілді. Бұл ғимаратта әртүрлі әлеуметтік топтан келген көптеген жандар тұрды; жақын жерде "Жаңа Сион шатыры", "Сион кіші мектебі", "Сион колледжі", "Сион баспаханасы" және "Сион жетпіс кісінің залы" орналасқан еді. Доуи Чикагода "Сион Үміт үйін", тағы да "Сион шатырларын" және түрлі емдеу орталықтарын ашты. Ол өзінің діни қызметтеріне жиналған көпшілік үшін Чикагодағы "Аудитория ғимаратын" жалға алды. Чикагодан тыс жерде оның үйретіктері евангелистер мен басылымдар арқылы АҚШ-та және әлемнің басқа да елдерінде тарады. Оның ізбасарларының саны арта келе, Доуи көп сынға ұшырады. 1895 жылы ол лицензиясыз медицинамен айналысқандығы айыпталды және сотқа тартылды.

Сион қаласы

Шамамен 6000 ізбасарымен ол Чикагоның солтүстігінде жер іздеп, жасырын түрде көп мөлшерде жылжымайтын мүлік сатып алды. 1900 жылы ол Чикагодан 40 миль қашықтықта Сион қаласын құрғанын жариялады: барлық мүлік оның жеке меншігінде болды. Ол теократиялық саяси және экономикалық жүйені құрды және темекі шегуге, ішімдік ішуге, шошқа етін жеуге, сондай-ақ кез келген түрдегі қазіргі медицинаны қолдануға тыйым салды. Ол сонымен қатар көптеген кәсіпорындар, емдеу орталықтары мен үлкен киелі шатырды (Табернакль) құрды. Әлемнің түкпір-түкпірінен ізбасарлар Сионға ағылып келді. Сион "қаржылық алаяқтық үшін мұқият жоспарланған, ірі масштабты платформа, оны жүзеге асыру үшін маңызды ұйымдық, құқықтық және үгіт-насихаттық дайындық қажет" деп сипатталды. Сионның барлық құрылымы үнемі қарызда болды және ақырында Доуи еңсесін білмей, істерін басқара алмай қалғандықтан құлады. Ирландиялық парламент депутаты және журналист Т. П. О'Коннор Доуи туралы былай деп жазды: "Адамның орасан зор табысының түсініксіз жағы – ол өмір сүрген жеке сән-салтанаты және оның бір уақытта өзіне сеніп тапсырылған ақша сомаларын есеп беруден бас тартуы. Оның жылқылары өздері бір байлыққа тең; оның кареталары қару-жарақпен безендірілген; оның әйелі патшайымдай шарапатпен киінеді. Ол саяхат еткенде, кішкене қызметшілер әскерімен қоршалған, қарапайымдық пен өзін-өзі терістеудің пайғамбары арнайы пойызға ие болады, ал рухани жүктер тым ауыр болғанда оның тиесілігіндегі әдемі елдік үйге, адалдардың шуы мен жалбарынуынан қашуға болады. Оның әйелі мен балалары оны тастап кетті. 1904 жылы ол Австралиядағы Аделаидаға қайта оралды, бірақ оның қызмет өткізу әрекеттері қарсылыққа ұшырады. 1905 жылы ол инсульт алды және сауығу үшін Мексикаға кетті. Чикагода болмаған кезде, оның бас лейтенанты Уилбур Г. Волива оны бизнес істерінен шеттетті.

Теология және ықпал

Доуи – қалпына келтіруші болды және Шіркеудің "алғашқы күйін" қайта жаңғыртуға ұмтылды. Ол соңғы заманда рухани сыйлар мен Шіркеудегі апостолдық лауазымдардың қайта оралатынына сенді. 1899 жылы ол өзін "Құдайдың Елшісі" деп жариялады, ал 1901 жылы – Киелі кітаптағы Ілияс пайғамбардың рухани түрде қайта келгенімін мәлімдеді, сондай-ақ өзін "Ілияс – қалпына келтіруші", "Ілияс пайғамбар" немесе "Үшінші Ілияс" деп атады. Ол Құдайға сенуге, "толық арналуға" және қасиеттілікке ерекше мән берді. Доуи – Пентикостализмнің алға басушысы болды, оның көптеген ізбасарлары ХХ ғасырдың басындағы жаңару қозғалысындағы ықпалды тұлғаларға айналды. Доуи Оңтүстік Африкаға бармаса да, оның өкілі Дэниел Брайант 1904-1908 жылдар аралығында Уаккерструм және Витватерсрандта шіркеулер құрды. Брайант кеткеннен кейін бұл шіркеулер көптеген Сионист шіркеулеріне бөлінді, олардың барлығы өзінің бастауын Иллинойс штатындағы Сион қаласынан алатынын айтады, және олар Оңтүстік Африкадағы ең ірі христиандық қауымды құрайды.

Жарияланымдар

Доуи 1877 жылы Сиднейдегі масондық залда оқылған екі лекцияның негізінде "Римнің ластанған бұлақтары" атты кітабын жариялады. 1879 жылы ол бұрынғы наурыз айында оқылған екі лекцияның қайта жөнделген стенограммаларын "Драма, баспасөз және мінбар" деген атпен шығарды.

Мирза Ғұлам Ахмадпен айтыс

Доуи исламдағы Ахмадия қозғалысы үшін ерекше маңызға ие, себебі 1900 жылдардың басында оның және қозғалыстың негізін қалаушы Мирза Ғұлам Ахмад (1835–1908) арасында кеңінен танымал болған жарыс өтті. Доуи Мәсіхтің екінші келуінің алғы құрметі деп мәлімдеген және Мәсіх қайта келгенде Исламды жояды деп сенген, сондықтан Исламға қатысты өте теріс көзқарас білдірген. Солтүстік Үндістанда Ахмад өзін Мәсіхтің рухта келуі және Исламның уәде етілген Махдиі деп жариялаған, ол жер бетінде Исламның соңғы жеңісіне бастап келер еді. 1902 жылы Ахмад Доуиді жарысқа шақырды, екеуінің арасында «дұға тілдесу» өткізуді ұсынды, онда олардың екеуі де Құдайға дұға етеді, егер олардың біреуі өзінің пайғамбарлық талабында жалған болса, онда ол шын болған адамның өмірінде қайтыс болады. Ахмад келесі жылы оны қайта жариялады, бір жақты өлім туралы болжамды қосты. Доуи 1907 жылы, ал Ахмад 1908 жылы қайтыс болды.