Кіріспе
Балтық немісі табиғаттанушысы және зерттеушісі Иоганн Антон Гюльденштедт (26 сәуір 1745, Рига, Латвия – 23 наурыз 1781, Санкт-Петербург, Ресей) – Ресей қызметіндегі Балтық немісі табиғаттанушысы және зерттеушісі. Гюльденштедт ерте жасында ата-анасынан айырылып, 1763 жылдан бастап Берлинде фармация, ботаника және табиғат тарихын оқыды. 1767 жылы 22 жасында Франкфурт университетінде медицина ғылымының докторы дәрежесін алды. Келесі жылы ол Ресей императорлық Ғылым академиясының экспедициясына қосылды, бұл экспедицияны Екатерина II Ресей империясының оңтүстік шекарасын зерттеу үшін жіберген болатын. Гюльденштедт Украина мен Астрахань аймағынан, сондай-ақ Солтүстік Кавказ және Грузиядан өтті, олардың екеуі де Ресей империясының шекарасынан тыс жерде орналасқан. 1775 жылдың наурыз айында Санкт-Петербургке оралды. Экспедицияның нәтижелері және Гюльденштедт өңдеген экспедициялық күндегі жазбалары оның өлімінен кейін Питер Симон Палласпен «Ресей және Кавказ тауларындағы саяхаттар» (1787–1791) атты еңбекте жарияланды. Бұл экспедиция биология, геология, география және әсіресе тіл білімі салаларына үлкен үлес қосты. Гюльденштедт аймақтың тілдері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жасады. Экспедиция Гюльденштедттың академиядағы беделін нығайтқаннан кейін ол табиғаттанушы ретінде жұмысын жалғастырды. Гюльденштедт экспедициясы Кавказды алғашқы жүйелі түрде зерттеуге мүмкіндік берді. Сол замандағы экспедициялар сияқты (кейінірек американдық Льюис және Кларк экспедициясы да осылай болды), ол зерттелген аймақтың барлық аспектілерін бақылау және сипаттау міндетін алды. Бұл өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, география және геология сияқты «табиғи» ерекшеліктерін, сондай-ақ халықтарын, экономикасын және үкіметін қамтыды. Осылайша, бұл ғылыми экспедиция болды және бір мезгілде Ресейдің Осман империясымен соғысы кезінде маңызды болған аймақ туралы көбірек білу үшін жүргізілген барлау миссиясы еді, Кавказ соғыстың театры болды, ал грузиндер Ресейдің одақтастары ретінде әрекет етті. Экспедициядан кейін Ресейдің бұл аймаққа, әсіресе Грузияға деген қызығушылығы күрт өсті, нәтижесінде Шығыс Грузияны Ресейдің протектораты етіп жариялаған Георгиевск шарты жасалды. 1781 жылы Санкт-Петербургте қызбадан қайтыс болды.
Johann Anton Güldenstädt (26 April 1745 in Riga, Latvia – 23 March 1781 in St. Petersburg, Russia) was a Baltic German naturalist and explorer in Russian service. Güldenstädt lost both his parents early, and from 1763 onwards studied pharmacy, botany and natural history in Berlin. At the age of 22, he obtained his doctorate in medicine at the University of Frankfurt in 1767. In the following year, he joined the Russian Imperial Academy of Sciences' expedition sent by Catherine II of Russia to explore the Russian empire's southern frontier. Güldenstädt travelled through Ukraine and the Astrakhan region, as well as the northern Caucasus and Georgia, both of which were almost entirely beyond the borders of the Russian empire. In March 1775 he returned to St Petersburg. The results of the expedition and Güldenstädt's edited expedition journal were published after his death by Peter Simon Pallas in Reisen durch Russland und im Caucasischen Gebürge (Travels in Russia and the Mountains of the Caucasus) (1787–1791). The expedition contributed greatly to the fields of biology, geology, geography, and particularly linguistics. Güldenstädt took detailed notes on the languages of the region. After the expedition, which definitively established Güldenstädt's reputation at the Academy, he continued to work as a naturalist. Güldenstädt's expedition was the first systematic study of the Caucasus. As was typical of contemporary expeditions organized in the spirit of the Enlightenment (including the later American Lewis and Clark Expedition), it was tasked with the observation and description of virtually every aspect of the region under study. This included both its "natural" attributes — flora, fauna, geography, and geology — and its peoples, economy, and government. In this sense it was both a scientific expedition and a mission of reconnaissance to learn more about a region that was important in the simultaneous Russian war with the Ottomans, of which the Caucasus was a theater, with the Georgians acting as Russian allies. Immediately following the expedition, Russian interest in the region, particularly Georgia, grew markedly, culminating in the Treaty of Georgievsk, which made East Georgia a Russian protectorate. In 1781, he died from an outbreak of fever in St. Petersburg.
Жарияланымдар
Шоус – Animal feli adfine descriptum. Императорлық Санкт-Петербург Ғылым академиясының еңбектері, 20-том, Санкт-Петербург, 1776 жыл. Бб. 483. Ресей және Кавказ таулары арқылы саяхат. Ресей Императорлық Ғылым академиясы. Санкт-Петербург, 1-том, 1787; 2-том, 1791 жыл. Кавказға 1770–1773 жылдардағы саяхат (Puteshestvie po Kavkazu v 1770–1773 gg). Т. К. Шафрановская аударған. Санкт-Петербург: Петербургское Востоковедение, 2002 жыл.
Reisen durch Rußland und im Caucasischen Gebürge. Russisch Kayserliche Akademie der Wissenschaften (Russian Imperial Academy of Sciences). St. Petersburg, Volume 1, 1787; Volume 2, 1791. Путешествие по Кавказу в 1770–1773 гг (Puteshestvie po Kavkazu v 1770 1773 gg). Translated by T. K. Shafranovskaia. St. Petersburg: Peterburgskoe Vostokovedenie, 2002.