Кіріспе

Американдық романист, 1916–1991

Фрэнк Гарвин Ерби (1916 жылдың 5 қыркүйегі – 1991 жылдың 29 қарашасы) – американдық жазушы, ең белгілі туындысы – 1946 жылы жарық көрген «Харроу түлкілері» (The Foxes of Harrow) тарихи романы.

Ерте өмір

Ерби 1916 жылдың 5 қыркүйегінде Джорджия штатының Аугуста қаласында дүниеге келді. Ол қонақ үйдің қақпашысы Руфус Гарвин Ербидің (1886–1961) және мұғалім Вильгельмина Этель Ербидің (1888–1960) төрт баласының екіншісі болды. Ербидің тұқымдары – африкалық американдықтар, еуропалықтар және жергілікті американдықтар. Ерби кейіннен өзін «ата-аналары тізімі шағын Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты болған жас адам» деп сипаттады. Ербидің бауырларының бірі – Бостон қаласындағы Гарвард мемлекеттік денсаулық сақтау мектебінің орынбасар деканы және Нью-Йорк қаласының ауруханаларының комиссары Алонзо Ерби еді. Бала кезінде Ерби Люси Лэни құрған афроамерикандықтарға арналған жеке мектеп – Аугуста қаласындағы Хайнс институтына оқуға түсті және 1933 жылы бітірді. 1937 жылы Пейн колледжін ағылшын тілі мамандығы бойынша бітірді, ал 1938 жылы Фиск университетінде театр өнері саласында магистр дәрежесін алды. Ол Пейн колледжінде және Фиск университетінде оқып жүрген кезінде өлеңдер мен әңгімелер жариялауды жалғастырды. Чикаго университетінде студент кезінде Федералды жазушылар жобасында жұмыс істеді, Чикагоның оңтүстік жағында кездесетін діни топтар туралы мәліметтер жинады. Бұл мәліметтер «Иллинойстағы негр» атты әлеуметтік тарихына енгізілді және бұл жұмыс биші, хореограф және антрополог Катерина Дунемнің жетекшілігімен жүзеге асырылды. Ерби әңгімелер жариялауды жалғастырды және қорғаныс өнеркәсібінде жұмыс істеген кезде трагикалық соңымен аяқталатын боксшыға айналған қара металлург туралы «Бұл менің өзім» атты наразылық романының қолжазбасын жазды. Бұл қолжазба қабылданбады, бірақ Redbook журналының редакторы Мюриэль Фуллер одан басқа нәрсені жіберуге шақырды. Ол оған «Денсаулық карточкасы» атты әңгімесін жіберді. Ол Redbook журналы үшін қолайсыз деп танылды, бірақ 1944 жылы жариялаған Harper's журналына жіберілді. Кейбір аймақтарда Ерби өзінің шедевр туындысы «Дагомеялық» (1971) арқылы танымал.

Жеке өмір

Ерби 1941 жылы Флора Хелен Клэр Уильямсқа (1921–2001) үйленді. Олардың төрт баласы болды. 1955 жылы жұбайлар ажырасып кетті, ал 1956 жылы ажырасқандары ресми тіркелді. Ерби 1956 жылы Бланка Калле Переске үйленді. 2023 жылы Джорджия тарихи қоғамы, Люси Крафт Лейни афроамерикандық тарих мұражайымен, Хайнс түлектер қауымдастығымен және Пэйн колледжімен бірлесіп, Франк Ербидің өмірі мен қызметін еске алу үшін Аугуста қаласында Джорджия тарихи белгісін орнатты.

Халықтық ақпарат құралдарында

Томас Малленнің "Қараңғы қаладағы Перси аға" кітабындағы Перси аға кейіпкерінің бір бөлігі Фрэнк Ербиге негізделген. Джордж Р. Р. Мартин өзінің шығармашылығына Фрэнк Ербидің әсер еткенін айтады.

Қысқа әңгімелері

"Туға салют" ("The Paineite", 16 қараша, 1936, 4, 13, 23 бб.)
"Махаббат дастаны" ("The Paineite", 16, 1937 жыл, ақпан, 15–16 бб.)
"Верамен кездесу" ("The Fisk Herald", 31 қазан, 1937, 16–17 бб.)
"Қорыққан жас жігіт" ("The Fisk Herald", 31, 1937 ж., қараша, 10–11 бб.)
"Құдайдың күркірі" ("The Anvil", 1, 1939 жыл, сәуір–мамыр, 5–8 бб.)
"Денсаулық картасы" ("Harper's", 188, 1944 ж. мамыр, 548–553 бб.)
"Ақ магнолиялар" ("Phylon", 5, Төртінші тоқсан, 1944, 319–326 бб.)
"Төмен қарай баратын жолдар" ("Common Ground", 5, Жаз, 1945, 67–72 бб.)
"Ағам колледжге барды" ("Tomorrow", 5, 1946 жыл, қаңтар, 9–12 бб.)
"Үйге оралу" ("Common Ground", 6, Көктем, 1946, 41–47 бб.)

Вероника Т. Уотсон Франк Ербидің қысқа әңгімелері антологиясын жариялады, "Франк Ербидің қысқа әңгімелері" (2020). Оған бұрын жарық көрген бесеу және бұрын жарық көрмеген он бір әңгіме кіреді.

Өлеңдер

"Мираклдар" (Жаңа сын 1, қыркүйек, 1934, 27 б.)
"Бревиттілік" (Жаңа сын 1, қыркүйек, 1934, 27 б.)
"Шағалаға" (Жаңа сын 1, мамыр, 1935, 15 б.)
"Үш сонет" (Сын 1, қаңтар, 1936, 11 – 12 бб.)
"Weltschmerz" (Shards 4, көктем, 1936, 9 б.)
"Даналық" (Arts Quarterly 1, шілде – қыркүйек, 1937, 34 б.)
"Дауылдан кейінгі тыныштық" (Shards 4, көктем, 1936, 20 б.)
"Мен білгеннің бәрі" (The Fisk Herald 31, қараша, 1937, 14 б.)
"Сен менің бір бөлігімсің" (The Fisk Herald 31, желтоқсан, 1937, 15 б.)
"Ащы лотос" (The Fisk Herald 31, желтоқсан, 1937, 22 б.)
"Балықтар мен ақының қолы" (The Fisk Herald 31, қаңтар, 1938, 10 – 11 бб.)

Журнал мақалалары

"Кейіпкерлік романды қалай және неге жазамын" (Харпер, 219, қазан, 1959, 145–150 беттер)

Журнал мақалалары

"Негр колледжіндегі кішкентай театрдың қысқаша тарихи очеркі" (Флорида A&M университетінің тоқсандық журналы, 10, 1940, б. 27–32)
"Негр колледжіндегі кішкентай театрдың алдында тұрған мәселелер" (Southern University Bulletin 27, 1941, б. 96–103)