Кіріспе

Көлбеу сызық – бұл көлбеу сызық түріндегі пунктуациялық белгі. Ол соққы, солидус, тік сызық және басқа да тарихи немесе техникалық атаулармен белгілі. Бұрын нүктелер мен үтірлерді көрсету үшін қолданылған бұл сызық қазір бөлу, бөлшектерді, «ексклюзивті немесе» және «инклюзивті немесе» операторларын, сондай-ақ күнді бөлу үшін пайдаланылады. Кері бағытталған сызық кері сызық деп аталады.

Тарих

Сызықтар ерте жазуларда тирелердің, тік сызықтардың және т.б. нұсқалары ретінде кездесуі мүмкін. Қазіргі қолданыстағы сызықтың басқа белгілерден ерекшеленуі ортағасырлық еуропалық virgule-ден (virgula) туындайды, ол нүкте, сызықша үтір және кесу белгісі ретінде қолданылған. (Бірінші мағынасы ақырында төменгі нүктеге жоғалды, ал қалған екеуі жеке-жеке үтірге және кесу белгісіне айналды.) Оның үтір ретінде қолданылуы Францияда кеңінен таралды, онда ол сөзді келесі жолға көшіруді белгілеу үшін де қолданылды, бұл мағына кейіннен тиреге сіңді. Орталық Еуропада ерте заманада қолданылған Fraktur шрифтінде бір сызық сызықша үтір ретінде, ал екі сызық тире ретінде пайдаланылды. Екі сызықты тире әртүрлі бір тирелерге дейін оңайлатылды. 18 ғасырда бұл белгі ағылшын тілінде көбінесе "oblique" деп, әсіресе тік емес сызық ретінде танылды. "Көлбеу сызық" деген нұсқасы "сызық" деп қысқартылды, ол кейіпкерге арналған британдық атауға айналды, бірақ баспагерлер мен баспа мамандары оны көбінесе "oblique" деп атады. 19 және 20 ғасырдың басында ол шиллингтің белгісі немесе "солидус" деп белгілі болды, себебі ол шиллингтің белгісі ретінде қолданылды. "Слэш" атауы жақында ғана пайда болды, ол Webster сөздігінің үшінші басылымына дейін (1961) енбеді, бірақ компьютерлерде қолданылу арқасында кеңінен таралды, онда британдық ағылшын тілінде "сызыққа" қарағанда жиі қолданылады. Microsoft-тың DOS және Windows операциялық жүйелерінің кеңінен қолданылуына байланысты "алға бағытталған сызық" сияқты нақтылау терминдері пайда болды, себебі олар кері сызықты кеңінен пайдаланады.

Байланысты альтернативалар

Слэш көптеген тілдерде "немесе" жалғауының қысқаша алмастырғышы ретінде жиі қолданылады, әдетте өзгеше немесе мағынасында (мысалы, Y/N – иә немесе жоқ, бірақ екеуі де емес). Бұл мағынада қолдану шамалы бейресми болғанымен, филологияда нұсқаларды (мысалы, virgula/) және этимологияны (мысалы, F. virgule/LL. virgula/L. virga/PIE.) көрсету үшін қолданылады. Кемдеу жиі, "at" белгісі де қолданылады: hij@. Сол сияқты, неміс және кейбір скандинавиялық және балтық тілдерінде Sekretär кез келген хатшыны, ал Sekretärin – әйел хатшыны білдіреді. Гендерлік теңдікті жақтаушылар Sekretär/in сияқты жалпы қолданысқа арналған формаларды қолдайды. Дегенмен, бұл әрқашан тегіс жұмыс істемейді: Arzt ("дәрігер") сияқты сөздерде әйелдік формасы Ärztin үнсіздік белгісімен (umlaut) өзгереді, ал Chinese ("қытай адам") сияқты сөздерде әйелдік формасы Chinesin соңғы әрпін жоғалтады.

Қарсылықсыз элементтерді жалғау

Слэш сонымен қатар "және" ғып тұрған немесе қосымша "немесе" (яғни, А немесе В немесе екеуі де) сөздерінің орнына қысқаша қолданылуы мүмкін.

Сөйлеуде

Кейде "слэш" сөзі сөйлеуде кейіпкердің жазбадағы рөлін көрсету үшін ғана қосылыс ретінде қолданылады (жазбаша "слэш" мәтіннен оқылып жатқандай), мысалы, "ара/масадан қорғану" ара шаруашылығында қолданылатын торлы бас киім үшін, және "Бұл жерде аздап нектар/бал бар, бірақ көп емес" (ара шаруашысы бұқа қорасында қарап тұрғанда айтары), сондай-ақ "Gastornis/Diatryma" – ежелгі құстардың екі түр деп саналған, бірақ қазір біртұқымды құстар екені анықталған.

Қиындықтар

Бөлшек сызығы екі санның арасында бөлшек немесе қатынасты көрсету үшін қолданылады. Мұндай форматтау мәтіннің бір жолына көлденең бөлшек сызығын жазудың тәсілі ретінде пайда болды. Ол алғаш рет 18 ғасырда Англия мен Мексикада кездеседі. Бұл белгі онлайн, солидус немесе шиллинг бөлшегі деп аталады. Көптеген қаріптер бөлшек сызығын (және бөлу сызығын) тік сызықтан көбірек еңкейтілген түрінде көрсетеді. Жеке кодтау, сонымен қатар, алдыңғы және кейінгі цифрларды автоматты түрде форматтауға мүмкіндік береді, яғни, сызықтарды сан және бөлім сызықтарымен алмастыру арқылы (мысалы, "1, бөлшек сызығы, 2" "½" ретінде көрсетіледі), бірақ бұл мүмкіндік көптеген орталарда немесе қаріптерде әлі де қолжетімді емес. Осы қолдаудың болмауына байланысты, кейбір авторлар әлі де Unicode төменгі және үстіңгі индекстерін бөлшектерді құрастыру үшін пайдаланады, ал көптеген қаріптер осы мақсат үшін арнайы әріптерді жобалайды. Сонымен қатар, 2 ≤ n ≤ 6 және n = 8 үшін ⁄-тің 1-ден кіші еселіктері (мысалы, ⁄ және ⁄), сондай-ақ ⁄, ⁄ және ⁄, Unicode сандық формалары немесе Латын 1 қосымша блогында алдын ала құрастырылған символдар ретінде сақталады. Бұл белгілеуді бөлшектер түсінігі сандардан кез келген сақиналарға сақинаны жергіліктілендіру әдісі арқылы кеңейтілген кезде де қолдануға болады.

Бөлім

Бөлу белгісіне тең келетін бөліну сызығын екі санның арасында бөлуді көрсету үшін пайдалануға болады. Мысалы, 23 ÷ 43, 23 ∕ 43 деп те жазылуы мүмкін. Бұл қолданыс 18-шы ғасырдың соңында немесе 19-шы ғасырдың басында бөлшек сызығынан пайда болды.

Жинақтың коэффициенті

Жинақтың бөліндісі – бастапқы жиынның кейбір элементтерін теңестіру арқылы алынған жаңа жиын. Бұл бөлшек түрінде (кейде тіпті құрастырылған бөлшек түрінде) белгіленеді, мұнда алымы – бастапқы жиын (көбінесе белгілі бір алгебралық құрылыммен жабдықталған). Бөлімі ретінде не орынды екені контекстке байланысты. Ең жалпы жағдайда, бөлімі – бастапқы жиынның эквиваленттік қатынасы, ал элементтер бөліндіде эквивалентті екендігіне сәйкес теңестіріледі; бұл техникалық тұрғыда эквиваленттік кластардың барлық жиынын құру арқылы жүзеге асырылады. Топтар теориясында, бөлінді топтарды белгілеу үшін қисық сызық / (слэш) қолданылады. Жалпы түрі – , мұнда – бастапқы топ, ал – нормальды кіші топ; бұл "mod" деп оқылады, мұнда "mod" – "modulo" сөзінің қысқартылған түрі. Формальды түрде, бұл эквиваленттік қатынас бойынша бөлудің ерекше жағдайы, онда егер кейбір үшін . Көптеген алгебралық құрылымдар (сақиналар, векторлық кеңістіктер және т.б.) әсіресе топтар болғандықтан, бөлінділердің осы стилі оларға да қолданылады, бірақ бөлінді түпнұсқаның толық алгебралық құрылымын сақтау үшін қосымша жабылу қасиеттерін қанағаттандыруы керек (мысалы, сақинаның бөліндісі сақина болу үшін, бөлімі идеал болуы керек). Егер бастапқы жиын бүтін сандар жиыны болса, онда бөлімі тек бүтін сан болуы мүмкін: Бұл n-модульді бүтін сандар жиыны үшін баламалы белгі (өйткені бұл n-адық бүтін сандардың өте ерекше сақинасын белгілеу үшін де қолданылады). Бұл немесе дегеннің қысқартылған түрі, екеуі де сұраққа қатысты жиынтықты топтардың бөліндісі ретінде жазудың тәсілдері.

Қисық сызықты біріктіру

Сызықтар математикалық формулаларда біріктіру белгісі ретінде де қолданылуы мүмкін. Мұның ең маңызды қолданысы – сызықты қатынаспен біріктіру оны жоққа шығарады, мысалы, «тең емес» (≠) теңдіктің жоққа шығарылуы немесе «кірмейді» (∉) мүшеліктің жоққа шығарылуы; мұндай сызықталған қатынас белгілері әрқашан сызықталмаған негізгі белгі арқылы түсіндіріледі. Жоққа шығару сызығының графикалық пішіні көбінесе бөлу сызығымен бірдей, бірақ кейбір жағдайларда ол жарамсыз көрінеді; (бөледі) және (әртүрлі мағыналары) жоққа шығаруларының сызықтары әдетте көлбеулігі жағынан аз және әсіресе қалыптысынан қысқа болады. Файнманның сызық белгісі – кванттық өріс теориясында көбінесе кездесетін, сызықтарды біріктірудің басқа қолданысы. Бұл сызық комбинациясы векторлық негізді алып, оны матрицалық шамаға айналдырады. Техникалық тұрғыдан алғанда, бұл белгілеу – векторды Дирактың гамма-матрицаларымен қысқартудың ықшамдатылған түрі, яғни ; бұл ықшам формула ғана емес, сонымен қатар шартты индекс үшін әріп тағайындау қажеттілігін жояды.

Есептеу

Слэш, кейде "алға слэш" деп аталатын, компьютерлерде түрлі мақсаттарда қолданылады, ең бастысы – берілген иерархиядағы деңгейлерді бөлу үшін, мысалы, файлдық жүйенің жолында.

Файл жолдары

Слэш көптеген компьютерлік операциялық жүйелерде (мысалы, Unix) жол компоненттерін бөлу үшін қолданылады. Unix және Unix сияқты жүйелерде, мысалы macOS және Linux, слэш сонымен қатар томның түбірлік каталогын белгілеу үшін де қолданылады (мысалы, бастапқы слэш ). Слэш пен кері слэштің шатасуы көбінесе кең таралған MS DOS және Microsoft Windows жүйелерінде соңғысының жол компоненттерін бөлу үшін қолданылуынан туындайды. Шиллинг – Ұлыбритания мен оның бұрынғы отарларының бұрынғы ақша бірлігі. Ұлыбританияда валюта ондық жүйеге ауыстырылғанға дейін, оның валюталық аббревиатуралары (жалпы £sd) латынша атауларын көрсететін, олар ортағасырлық француз тіліндегі кейінгі римдік либра, солид және денарий сөздерінен алынған. Сондықтан, екі фунттан бір пенни кем болса, £1 19s. 11d. деп жазылған. Англиялық жазуда ұзын s (ſ) пайда болған кезде, ол бір слэш ретінде жазылатын болды. Сондықтан s және d әріптерін жіберуге болады, ал "2/6" дегені "екі шиллинг және алты пенс" дегенді білдіреді. Осындай стиль Британдық Радж кезінде және тәуелсіз Үндістанның алғашқы жылдарында рупия/анна/пие жүйесін ондыққа ауыстыру алдында қолданылды. Шығыс Африканың бес елінде (Кения, Танзания, Уганда, Сомали және де-факто Сомалиленд мемлекетінде) ұлттық валюталар шиллингтермен белгіленеді, онда ондық бөлгіш ретінде слэш таңбасы қолданылады (мысалы, ). Егер бөлшек бірлік нөлге тең болса, тең белгісі қолданылады (мысалы, 5/=).

Нөмірлеу

Слэш нөмірлеуде жиынды көрсету үшін қолданылады. Мысалы, "17/35 бет" дегені 35 беттік құжаттың 17-ші бетін білдіреді. Сол сияқты, өнімдегі "#333/500" белгісі, бұл 500 бірдей өнімнің 333-і екенін немесе 500 өнімнен тұратын партияның бір бөлігі екенін көрсетеді. Мектептегі бағалар, ойындар және т.б. үшін "85/100" дегені 100 мүмкін баллдың ішінде 85 балл алынғанын көрсетеді. Слэштер кейде сандардағы диапазонды көрсету үшін де қолданылады, егер оларда дефис немесе тире болса. Мысалы, ISO стандартында күнді көрсету тәсілі. Тағы бір мысал – АҚШ Әуе күштерінің ұшақтардың сериялық нөмірлерін жазу әдісі, олар әдетте қаржы жылын және ұшақ нөмірін көрсету үшін қолданылады. Мысалы, "85 1000" дегені 1985 қаржы жылында тапсырылған мыңыншы ұшақ. Ал келесі елу ұшақты көрсету үшін слэш дефис немесе тиренің орнына қолданылады: "85 1001/1050".

Көркем әдебиет

Слэш фанфикшнде романтикалық жұптастыруды көрсету үшін қолданылады (мысалы, К/С – «Жұлдыз жолы» әңгімесі Кирк пен Спок арасындағы қарым-қатынасқа баса назар аударады), бұл 1970 жылдары амперсандтармен белгіленген достық жұптастырулардан (мысалы, K&S) дамыған. Бүкіл жанр қазір слэш-фикшн деп аталады. Көбінесе ерлердің гомосексуалдық қарым-қатынасымен байланысты болғандықтан, лесбияндық слэш-фикшн кейде фемслэш деп аталады. Егер басқа жұптастырулар болса, жанрлар м/м, f/f және т.б. деп бөлінеді.

Кітапханалар

Слэш Anglo-American Cataloguing Rules ережелері бойынша еңбектің тақырыбын оның жауапкершілік туралы мәлімдемесінен (яғни автор, режиссер және т.б. тізімінен) бөлу үшін қолданылады. Жолдың үзілісі сияқты, бұл слэштің екі жағында да бір бос орын болуы керек. Мысалы:

"Желмен бірге кетті" / Маргарет Митчелл. "Жұлдыз жолы II: Ханның ашуы" [видеожазба] / Paramount Pictures. Бұл формат карталық каталогтарда да, онлайн тізілімдерде де қолданылады.

Мекен-жайлары

Слэш кейде ғимараттар нөмірлерін қысқарту үшін қолданылады. Мысалы, кейбір жағдайларда 8/A Evergreen Gardens мекенжайы Evergreen Gardens тұрғын үй кешенінің A ғимаратындағы 8-ші пәтерді көрсетеді. Бірақ, АҚШ-та мұндай мекенжай 8-ші пәтердің бірінші бөлігін білдіреді, және ол жай 8А немесе 8 А пәтерінің басқаша жазылуы ғана. Сол сияқты, Ұлыбританияда 12/2 Anywhere Road мекенжайы Anywhere Road көшесіндегі 12-ші ғимараттағы 2-ші пәтерді білдіреді. Слэш АҚШ-та "атынан" деген пошталық аббревиатура ретінде де қолданылады. Мысалы, Джуди Смит c/o Боб Смит, егер Боб Смит Джудидің атынан поштаны қабылдаса қолданылуы мүмкін. Әдетте, мұндай жағдай біреудің қаладан тысқа шыққанда, мекемеде немесе қонақ үйде болғанда, немесе басқа біреудің мекенжайында уақытша тұрғанда туындайды.

Музыка

Музыкалық нотацияда сызықтар белгілі бір ноталарды жазудың орнына қолданылады, егер оларды дәстүрлі нотациядан оқу оңай болса немесе орындаушы импровизациялай алса. Олар аккордтарды көрсету үшін, дәстүрлі нотацияның орнына немесе онымен бірге, сондай-ақ барабаншыларға бұрын көрсетілген стильді жалғастыру туралы хабарлау үшін жиі қолданылады.

Спорт

Он пернелі және қаз пернелі боулингте есептегенде, қосалқы доп (екі лақтыруда барлық он пернені құлату) көрсету үшін слэш таңбасы қолданылады.

Мәтіндік хабарлама

Онлайн-хабарламаларда слэш, чат командасының пішімдеуін имитациялау үшін қолданылуы мүмкін (мысалы, "/fliptable" командасы бардай жазу) немесе HTML сияқты тілдердің жабылу тегтерін еліктеу үшін (мысалы, сөйлеуді аяқтау үшін "/endrant" немесе алдыңғы мәтінді сарказм ретінде көрсету үшін "/s" жазу). Екі слэштің жұбы, егер арнайы пішімдеу мүмкін болмаса, курсивті мәтінді белгілеу үшін қолданылуы мүмкін (мысалы, /курсивті/).

Электрондық қолтаңба алдында

Заң жазуда, әсіресе сотқа берілетін шағымда, адвокаттар өз атына көбінесе "/" белгілерімен қоршалған "S" әрпін қойып, содан кейін адвокаттың атын жазады. Мысалы:

Хат ретінде

Танзанияның Iraqw тілі слэшті әріп ретінде пайдаланады, ол /ameeni, "әйел" сөзіндегідей дауыстық көмейлік ұсық дыбысын көрсетеді.

Аралық

Әдетте, слэштің алдында да, артында да бос орын болмайды. New Hart's Rules: The Oxford Style Guide бойынша, слэш әдетте бір сөзді, әріпті немесе символдарды байланыстырғанда екі жағынан да аралықсыз жазылады. (Мұндай қосылыстарды бөлу үшін қолданылатын ен тиренің (en dash) қолданылуымен салыстырыңыз.) The Canadian Style: A Guide to Writing and Editing нұсқаулайды: "Жеке сөздердің, әріптердің немесе символдардың арасында қолданылғанда, слэштің алдында да, артында да бос орын болмауы керек; ал ішкі аралықтары бар ұзын топтардың арасында қолданылғанда, слэштің алдында және артында бір бос орын болуы керек", мысал ретінде "n/a" және "Тіл және қоғам / Langue et société" келтіріледі. The Chicago Manual of Style бойынша, URL немесе компьютерлік жолды теріп жазғанда, жол үзілісі слэш алдында болуы керек, бірақ екі слэш арасындағы мәтінде болмауы керек.

Кодтау

Көп таралған символ ретінде, слэш ("slant") бастапқыда ASCII кодінде ондық код 47 немесе 0x2F ретінде кодталған.