Хұссейн Мұхаммед Ершад: Бангладеш президенті (1983-1990)

Кіріспе

1983 жылдан 1990 жылға дейін Бангладеш президенті болған Хусейн Мұхаммед Ершад (1 ақпан 1930 – 14 шілде 2019) – Бангладештік әскери шенеунік және саясаткер, 1983 жылдан 1990 жылға дейін Бангладеш президенті қызметін атқарды.

Ол 1982 жылдың 24 наурызында президент Абдус Саттарға қарсы қан төгілмейтін төңкеріс кезінде әскер басшысы ретінде билікті басып алды (әскери жағдай енгізіп, Конституцияны тоқтата тұрды). 1983 жылы ол өзін президент деп жариялады, содан кейін 1986 жылғы даулы Бангладеш президенттік сайлауында жеңіске жетті. 1986 жылғы сайлауда заңды түрде жеңіске жеткенін мәлімдегеніне қарамастан, көптеген адамдар оның режимін әскери диктатура дәуірі деп есептейді.

Ерте өмір және әскери мансап

Ершад 1930 жылы Британдық Үндістанның Куч Бехар князьдік мемлекетіндегі Динатада (қазіргі Куч Бехар ауданы, Үндістан) Мокбул Хоссейн мен Мазида Хатунның отбасында, бенгал тілінде сөйлейтін Нашья Шейх әулетінен дүниеге келді. Моқбол заңгер болған және Куч Бехардың сол кездегі махаражасының министрі қызметін атқарған, Вакил Саадатулланың ұлы еді. Ершад ГМ Куадер, Мозаммель Хоссейн Лалу және Мерина Рахман сияқты тоғыз бауырластың үлкені болды. Оның ата-анасы 1948 жылы Үндістанның бөлінуінен кейін Динатадан Шығыс Бенгалияға көшіп келді. Ершад Рангпурдағы Кармайкл колледжінде оқыды. Кейін 1950 жылы Дакка университетін бітірді. Ол Читтагонгтағы Шығыс Бенгал полк орталығында, полктік оқу орнында адъютант болып қызмет етті. 1966 жылы Кветтадағы Командалық және штабтық колледжіндегі жоғары курстарды аяқтады. Сиалкоттағы бригадада қызметтен кейін, 1969 жылы 3-ші Шығыс Бенгал полкіне, ал 1971 жылы 7-ші Шығыс Бенгал полкіне командир болып тағайындалды. Қайтып келген соң, Ершадты Тәуелсіз Бангладештің бірінші президенті шейх Мүжибур Рахман Бангладеш армиясының генерал-адъютанты етіп тағайындады. Бангладештегі соғысқа қатысқан кәсіби және жарым әскери офицерлер мен сарбаздардың алуан түрлі тәжірибелері, елдің мәдени әртүрлілігі және мұсылман халқының басымдығы тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары тұрақсыздық тудырды. Азаттық соғысы кезінде тұтқындалған немесе елден шығарылған армия офицерлері соғысқа қатысқандардан өзгеше саяси одақтар құруға бейімділік танытты. Бұл ұлттық саясат пен қарулы күштердің тұрақсыздығына ұзақ уақыт бойы әсер етті. Ол армияға генерал-майор Әбу Манзурдың төңкеріс талпырысын басуды бұйырды. Ершад 1982 жылы сайлауда БНП-ны жеңіске жеткізген Абдус Саттарға адалдығын сақтады. Ершад 1982 жылдың 24 наурызында қан төгілмейтін төңкеріс арқылы билікке келді және Әскери Тәртіптің Бас әкімшігі (CMLA) қызметін атқарды. Президент судья Саттар А. Ф. М. Ахсануддин Чоудхуримен ауыстырылды. Ершад өзінің бұрынғы президенті Зияға көп жағынан еліктеді. Бастапқыда ол да азаматтық президентті, Әбул Фазал Мұхаммед Ахсануддин Чоудхуриді (1982 жылдың наурызынан 1983 жылдың желтоқсанына дейін) тағайындады және тек 1983 жылдың 11 желтоқсанында ғана президент болды. Ол сондай-ақ өзінің режимін қолдау үшін солшыл және оңшыл саяси партиялардың түрлі фракцияларынан құралған мемлекеттік қолдауымен құрылған саяси партия – Джатия партиясын (JP) құрды. Өзінің алдындағы президенттер сияқты, ол саяси партиялардың қызмет етуіне рұқсат берді. Конституция мен саяси партияларды тоқтата тұрып, Ершад 1983 жылдың 11 желтоқсанында Чоудхуридің орнына президент болды. Ершад Кеңес Одағы елшілігіне қызметкерлердің санын қысқартуды бұйырды, себебі үкімет елшілік қызметкерлерін үкіметке қарсы наразылықтарда көрген. Өткен жылы полиция Дакадан тыс жерде екі кеңес дипломатын ұстады және Ершад Кеңес Одағынан қорқуын білдірді. Ершад 1984 жылғы Жер реформасы туралы жарлықты қолдады, ол Бангладеш тарихында алғаш рет жалға алушыларға маңызды құқықтар берді. Мемлекеттік өнеркәсіптерді жекешелендіру жоспары елді социализмнен алыстатуға бағытталды. 1985 жылдың қаңтарында ол жалпы сайлау алдында министрлер кабинетін таратып жіберді. Бангладеш заңгерлері сайлаудың әділ өтуін және Ершадты қызметтен босатуды талап ету үшін жұмыстан бас тартты. 1985 жылдың наурызында Ершад Бангладеште әскери жағдайды қайта енгізді. Шейх Хасина мен Халида Зия үй қамауына алынды. Ол келесі сайлауға дейін билікте қалу үшін мақұлдау алу мақсатында референдум өткізу үшін армияны жөнелтті. 1985 жылдың шілдесінде ол өзінің кабинетінің құрамын 21 министрге дейін кеңейтті, оның ішінде Қази Зафар Ахмед пен Сиракул Хоссейн Хан да болды. Ершад 1985 жылы Даккада өткен Оңтүстік Азия аймақтық ынтымақтастық ұйымы (SAARC) елдерінің құрылтай саммитінде маңызды рөл атқарды. Оңтүстік Азия мемлекеттерінің мүшелері саяси және экономикалық ынтымақтастыққа келісті. Ершад Үндістан мен Пәкістан басшыларын – Ражив Гандини мен Мұхаммед Зия әл-Хақты біріктірді. Президент ретінде Ершад Бангладеш конституциясына түзетулерді бекітті, онда ислам мемлекеттік дін деп жарияланды және мемлекеттік секуляризмнен бас тартты. (Зайырлы конституция кейін қалпына келтірілді). Ауылдық басқаруды жақсарту үшін Ершад Упазила және Зила Паршиад жүйесін енгізді. Ол 1985 жылы "осы ауылдық кеңестерге алғашқы демократиялық сайлау" өткізді.

Ershad was born in 1930 at Dinhata in Cooch Behar Princely State, British India (now in Cooch Behar district, India) to Mokbul Hossain and Mazida Khatun, in a Bengali speaking Nashya Shaikh family. Mokbul was a lawyer who served as a minister of the then Maharaja of Cooch Behar and was the son of Wakil Saadatullah. Ershad was the eldest of nine siblings including GM Quader, Mozammel Hossain Lalu and Merina Rahman. His parents migrated from Dinhata to East Bengal in 1948 after the Partition of India. Ershad studied in Carmichael College in Rangpur. He later graduated from the University of Dhaka in 1950. He was an adjutant in the East Bengal Regimental Centre, the regimental training depot in Chittagong. He completed advanced courses from the Command and Staff College in Quetta in 1966. After serving with a brigade in Sialkot, he was given command of the 3rd East Bengal Regiment in 1969 and the 7th East Bengal Regiment in 1971. After his return, Ershad was appointed Adjutant General of the Bangladesh Army by President of Bangladesh Sheikh Mujibur Rahman, the first president of independent Bangladesh. The different experiences during the war of the professional and paramilitary officers and soldiers in Bangladesh, together with the country's diverse cultures and Muslim majority, created instabilities in the years after independence. The members of the army who had been imprisoned or otherwise out of the country during the liberation war later tended to form different political alliances than those who had participated in the war. This long influenced the instability of national politics and the armed forces. He ordered the army to suppress the coup attempt by Major General Abul Manzoor. Ershad maintained loyalty to the new president Abdus Sattar, who had led the BNP to victory in elections in 1982. Ershad came to power in a bloodless coup on 24 March 1982 as Chief Martial Law Administrator (CMLA). President Justice Sattar was replaced with A. F. M. Ahsanuddin Chowdhury. Ershad imitated his predecessor President Zia in many ways. Initially, he too installed a civilian president, Abul Fazal Muhammed Ahsanuddin Chowdhury (March 1982‐December 1983), and became the President only on 11 December 1983. He also floated a state‐sponsored political party, Jatiya Party (JP), composed of various factions from leftist and rightist political parties to support his regime. Like his predecessor, he allowed political parties to be active. Suspending the constitution and political parties, Ershad took over as president on 11 December 1983 by replacing Chowdhury. Ersahd ordered the embassy of the Soviet Union to reduce their staff after the government allegedly saw embassy personnel with anti government protestors. The police had detained two Soviet diplomats outside of Dhaka last year and Ershad had expressed fear of the Soviet Union. Ershad supported the Land Reforms Ordinance of 1984, which granted important rights to tenants for the first time in the history of Bangladesh. A plan for the divestment of government industries promised to move the country away from socialism. In January 1985, he dissolved his council of ministers ahead of the general election. Bangladeshi lawyers went on work absentation to call for fair election and removal of Ershad. In March 1985, Ershad reimposed martial law on Bangladesh. Sheikh Hasina and Khaleda Zia were placed under house arrest. He deployed the Army for the referendum seeking approval to stay in power till the next election. In July 1985, he increased the size of his cabinet to 21 ministers which included Kazi Zafar Ahmed and Sirakuul Hossain Khan. Ershad played a key role during the founding summit of the countries of the South Asian Association for Regional Cooperation (SAARC) in 1985, which was held in Dhaka. Member states of South Asian States agreed to cooperate in politics and economics. Ershad brought together the leaders of India and Pakistan, Rajiv Gandhi and Muhammad Zia ul Haq, respectively. As president, Ershad approved amendments to the constitution of Bangladesh which declared Islam the state religion, abandoning state secularism. (The secular constitution was later restored.) To improve rural administration, Ershad introduced the Upazila and Zila Parishad system. He held the 'first democratic elections for these village councils' in 1985.

1986 және 1988 жылғы сайлау

1986 жылы оның үкіметі ұйымдастырған президенттік сайлауда Жатиё партиясы Ершадты ұсынды. Оппозицияның жалғыз маңызды кандидаттары Хафеззи Хузур және Сейед Фарук Рахман болды. Ол зейнеткер полковник, 15 тамызда шейх Мужибур Рахманды өлтіру және 3 қарашада 1975 жылы түрмеде өлтіруде айыпталған. 1986 жылғы 7 мамырдағы парламенттік сайлау әскери жағдайда өтті. Парламент орындарына үміткерлердің бастылары 1986 жылы 1 қаңтарда саяси белсенділікке тыйым салынғанда құрылған Джатия (Халық) партиясы болды. Бұл партия 1985 жылы шілдеде үкіметті жақтаған Ұлттық майданды және шейх Хасина бастаған солшыл Ауами лигасын құраған бес партиядан тұрады. Екінші парламенттің ең ірі саяси партиясы БНП сайлауға бойкот жариялады. Сайлау күні тәртіпсіздік атмосферасында өтті және оппозиция сайлау алаяқтықтары мен заңсыздықтары туралы айыптаулармен ерекшеленді. 10 мамырда 109 сайлау округінде сайлау тоқтатылды. 19 мамырда 37 сайлау округінде қайта сайлаудан кейін он күннен кейін JP абсолютті парламенттік көпшілікті берген соңғы нәтижелер жарияланды. Ершадтың партиясы 300 орынның 153-ін жеңіп алды. 115 оппозициялық және 32 тәуелсіз мүше болды. Алайда, парламенттің алғашқы отырысына 119 оппозициялық және тәуелсіз депутаттар қатыспады. Сол күні жаңа кабинет ант берді. Ершад 1986 жылы 15 қазанда президент болып сайланды. Сайлау рәсімі кезінде зорлық-зомбылық пен үкіметке қарсы наразылық акциялары кеңінен таралды. Алайда, Ершад шейх Хасина бастаған АЛ партиясы мен Халида Зия бастаған БНП-ның көшеде көбейіп жатқан жаппай демонстрацияларына тап болды. БНП 1986 жылғы парламент сайлауына бойкот жасады, бірақ парламент сайлауында қатысқан АЛ кейіннен парламенттен кетті. 1986 жылдың қарашасында Папа Иоанн Павел II Бангладешке келді. Ершад желтоқсан айында Әділет министрі А.К.М. Нурул Исламды өзінің вице-президенті етіп тағайындады. Ол Ішкі істер министрі Махмудал Хасанды М. А. Матинмен алмастырды. Шілдеде 54 сағатқа созылған жалпы ереуілде сегіз адам қаза тауып, жүздеген адам жарақат алды. Бұл наразылық жергілікті дамуда әскерилердің рөлін ойнауға мүмкіндік беретін жаңа заңға қарсы басталды, оған оппозиция көшбасшысы шейх Хасина қарсы болды. Қазан айында қауіпсіздік күштері 4300-ден астам оппозициялық белсенділерді ұстады. Қараша айында Эршад Даккадағы шерулерге тыйым салды. 28 қарашада ол төтенше жағдай жариялады, содан кейін оппозиция лидерлерін, соның ішінде Мирза Ғұлам Хафиз мен Зиллұр Рахманды тұтқындады. 1987 жылы 6 желтоқсанда Ершад парламентті өзінің және үкіметіне отставкаға кетуді талап ететін оппозициялық науқанның ортасында таратты, сондай-ақ 27 қарашада жарияланған бүкілхалықтық төтенше жағдайды күшінде қалдырды. Ол жаңа сайлауға жол ашып, түрлі ұлттық мәселелер бойынша халықтың өкілеттігін алуды қалайтынын айтты. Сайлау күні бастапқыда 28 ақпанға белгіленді, бірақ кейінге шегерілді. 1988 жылдың қаңтар айында үкімет барлық саяси митингтерге тыйым салды. Ақпан айында өткен жергілікті сайлауда 80 адам қаза тапты. Ершадқа қарсы оппозицияның орталығы болған Дакка университеті де тәртіпсіздікке байланысты сессиялар тоқтатылып, академиялық іс-шаралар азайды. Сайлау күні зорлық-зомбылық пен үш жетекші оппозициялық топтың бойкотымен ерекшеленді – шейха Хасина Ваджед басқаратын Авами лигасы (сегіз партиялық одақ), Мұсылман Джамаи и Ислами және оңшыл БНП. Олардың барлығы сайлау алаяқтығын айыптады. Осыған байланысты биліктегі Джатия Дал немесе Ұлттық партия парламенттік көпшілігін 251 орынға дейін арттырды (оның ішінде 18 орынға қарсылық болған жоқ), тәуелсіздер 25 орынға ие болды, ал бірнеше кіші партиялар қалған орындарды бөлісті. 27 наурызда Ершад басқаратын жаңа Министрлер кеңесі ант берді. Премьер-министр – Момуд Ахмет. 1988 жылдың маусым айында Ершад исламды Бангладештің мемлекеттік діні деп жариялау үшін парламентке жетекшілік етті. Ол сайлау реформалары жөніндегі комиссияны оның төрағасы судья Бадрул Хайдер Чоудхури үкіметті сынағаннан кейін таратып жіберді. Бангладеште бүкіл ел бойынша су тасқыны болып, 121 адам қаза тапты. Монсон су тасқынынан 680-нен астам адам қаза тапты.

Jatiyo Party nominated Ershad in the Presidential Election of 1986, which was organised by his government. The only significant opposition candidates were Hafezzi Huzur and Syed Faruque Rahman, a retired colonel who had been accused in 15 August Assassination of Sheikh Mujibur Rahman and 3 November jail killing in 1975. Parliamentary elections on 7 May 1986, held under the martial law. Main contenders for the parliamentary seats were the Jatiya (People's) Party, formed on 1 January 1986 when the nationwide ban on political activity was lifted, and comprising the five parties which had together formed the pro government National Front in July 1985 and the opposition leftist Awami League, led by Sheikh Hasina. The largest political party of the second Parliament, BNP decided to boycott the poll. Election day was held in a climate of unrest and was marked by opposition charges of voting fraud and malpractices. On 10 May, polling was suspended in 109 constituencies. Following re elections in 37 constituencies on 19 May, final results giving JP an absolute parliamentary majority were announced ten days later. Ershad's JP was declared the winner with 153 seats out of 300. There were 115 opposition and 32 independent members. However, the inaugural House session was boycotted by 119 opposition and independent MPs. The same day, a new cabinet was sworn in. Ershad was elected as president on 15 October 1986. The inauguration saw widespread violence and protests against the government. However, Ershad faced increasing mass demonstrations on the streets mobilised by both the AL led by Sheikh Hasina and the BNP led by Khaleda Zia. The BNP boycotted the 1986 parliamentary election, but the AL which contested in the parliamentary election, later resigned from the parliament. In November 1986, Pope John Paul II visited Bangladesh. Ershad named Justice Minister A. K. M. Nurul Islam his vice president in December. He replaced Minister of Home Affairs Mahmudal Hasan with M. A. Matin. In July, eight people died in 54 hour general strike and hundreds were injured. The protest started against a new law that would allow the military to have role in local development which was opposed by the leader of the opposition Sheikh Hasina. In October, security forces detained more than 4300 opposition activists. In November, Ershad banned marches in Dhaka. On 28 November, he declared a state of emergency which was followed by arrest of opposition leaders including Mirza Golam Hafiz and Zillur Rahman. On 6 December 1987, Ershad dissolved the parliament in the midst of an opposition campaign calling for his and his government's resignation, and a nationwide state of emergency, which had been declared on 27 November. He stated that he wished to pave the way for fresh elections to receive the people's mandate on various national issues. The polling date was originally set for 28 February before being postponed. In January 1988, the government bans all political rallies. 80 people died in violence related to local council elections in February. The University of Dhaka, which was the centre of opposition against Ershad, saw session jams and decline in academic activities due to the unrest. Polling day was marked by violence and a boycott by the three leading opposition groups the Awami League (an eight party alliance) headed by Sheikha Hasina Wajed, the Moslem Jammai i Islami and the right wing BNP, all of which alleged electoral fraud. In this context, the ruling Jatiya Dal, or Nationalist Party, reportedly increased its parliamentary majority to 251 seats (including 18 unopposed), independents captured 25 seats and several minor parties shared the rest. On 27 March, a new Council of Ministers headed by Ershad was sworn in. The Prime Minister is Moudud Ahmed. In June 1988, Ershad led the parliament in making Islam the State Religion of Bangladesh. He dissolved the Election Reforms Commission after its chairman Justice Badrul Haider Chowdhury criticized the government. Bangladesh saw nationwide floods which killed more than 121 people. More than 680 died in Monsoon floods.

Демократияға қысым

1990 жылдың қаңтар айында үкімет парламент маңындағы наразылық акцияларын тыйым салды. Бангладеш бірінші шығанақ соғысында АҚШ басқаратын коалициялық күштерге қосылу үшін екі бригада жіберді. Салқын соғыстың аяқталуы демократиялық күштерді күшейтті және Бангладештегі әскери билікке халықаралық қолдауды тоқтатты. Эршадқа қарсы саяси партиялардың кең коалициясы бірікті. Халида Зия БНП-ны басқарды, ол Шейх Хасина басқаратын Ауами лигасымен және Джамаат-э-Ислами Бангладешпен одақтасты. Әртүрлі партиялардың студенттік белсенділері режимге қарсы көшедегі демонстрацияларға шықты. Оларға кәсіподақтар мен мемлекеттік қызметкерлер де қосылды. 1990 жылдың қараша айының соңына қарай, көтеріліс үкіметтік қызметтерді тоқтатты және ірі қалаларды парализге түсірді. Қарсылықты басуға тырысып, Эршад әскери жағдайды жариялауға әрекеттенді, бірақ Армия штабының бастығы генерал-лейтенант Нуруддин Хан оны қолдаудан бас тартты. Нәтижесінде Эршад 1990 жылдың 6 желтоқсанында отставкаға кесуге мәжбүр болды. Генерал-лейтенант Мұхаммед Нур Уддин Хан Эршадқа адал офицерлерді қызметтен шеттетуге бұйрық берді. Эршад әділ Шәхабуддин Ахмедті бейтарап уақытша үкімет құру және демократиялық сайлауға дайындық үшін тағайындады. Бұл конституцияда көзделмеген жаңалық болды. Шәхабуддин дереу Эршадты тұтқындап, қамауға алды, бірақ бұл әрекет 1998 жылы елдің Жоғарғы сотына шағым түсірілген іс бойынша заңсыз деп танылды. 1996 жылы жаңадан сайланған Ауами лигасы үкіметі Шәхабуддинді Президент етіп сайлады және генерал-лейтенант Нуруддин Ханды Энергетика министрі етіп тағайындады. Кейіннен ол өте ауыр басқарушылық бұзушылықтарға байланысты портфелі жоқ министр ретінде төмендетілді. Эршадқа қарсы сезім күшті болғанымен, ол 1996 жылғы сайлауға түрмеден қатысып, 1991 жылы бақталастынған бес сайлау округінің барлығында жеңіске жетті. Эршад 1988 жылы Бангладеш армиясының Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақтау операцияларына алғаш рет қатысуын мақұлдады. Бұл көпұлттық бастамаларға үлес қосумен қатар, Қарулы Күштерге шетелдік валюта табуға мүмкіндік берді. БҰҰ демеушілігімен жүзеге асырылған басқа да іс-шараларға қатысу арқылы олар мемлекеттік қазынаға үлес қосуын жалғастырды. Бангладеште дайын киім өндірісі басталды, онда көптеген әйелдер жұмыс істеді. 1985 жылдың 3 шілдесінде президент Эршадтың жарлығымен Ямуна көп мақсатты көпірлер басқармасы (JMBA) құрылды, оның мақсаты жобаны іске асыру болды. Ішкі ресурстарды жұмылдыру үшін тағы бір жарлық шығарылды, ол арқылы Ямуна көпіріне қосымша төлем мен алым енгізілді. Бұл бағдарлама тоқтатылғанға дейін барлығы 5,08 миллиард така жиналды. Эршад 1987 жылы халық саны мен қоршаған орта мәселелеріне қосқан үлесі үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының Халық саны сыйлығымен марапатталды. 2011 жылдың 15 мамырында Жоғарғы Сот Эршадтың әскери билігін заңсыз деп жариялады және оның режимі қабылдаған барлық әрекеттер парламент шешіміне дейін күшінде қала береді деп мәлімдеді. Жоғарғы Соттың қысқа үкімінде: "1982 жылдың 24 наурызынан бастап 1986 жылғы Конституцияға (жетінші түзету) Заңына (1986 жылғы 1 заң) енгізілгенге дейін жасалған барлық жарлықтар, әскери тәртіп туралы ережелер, әскери тәртіп туралы бұйрықтар заңсыз және жарамсыз деп танылады" делінген.

In January 1990, the government banned protests outside of the parliament. Bangladesh sent two brigades to join the United States led coalition forces in the first Gulf War. The effective end of the Cold War unleashed democratic forces and dried up international support for military rule in Bangladesh. A wide umbrella of political parties united against Ershad. Khaleda Zia led the BNP, which allied with the Awami League, led by Sheikh Hasina, and Jamaat e Islami Bangladesh. Student activists of various parties united in anti regime street demonstrations. They were joined by labour unions and government workers. By late November 1990, the uprising shut down government services and paralysed the major cities. In a bid to subdue the opposition, Ershad attempted to declare martial law, but Chief of the Army Staff Lieutenant General Nuruddin Khan refused to support him. Ultimately Ershad was forced to step down on 6 December 1990. Lieutenant General Mohammad Noor Uddin Khan removed officers loyal to Ershad. Ershad appointed Justice Shahabuddin Ahmed to form an acceptable neutral caretaker government and prepare for democratic elections. This was an innovation that was not provided for in the constitution. Shahabuddin immediately placed Ershad under arrest and detained him, an action declared illegal in 1998 in a case appealed to the nation's Supreme Court. In 1996, the newly elected government of the Awami League selected Shahabuddin as the President and appointed Lt Gen Nuruddin Khan as the Energy Minister. After a period, he was demoted to minister without portfolio for gross mismanagement. Although anti Ershad sentiment was strong, Ershad contested the 1996 election from jail and still won all five different constituencies he had contested from in 1991. Ershad approved the participation in 1988 of the Bangladesh Army in United Nations Peacekeeping Operations for the first time. In addition to contributing to multi national initiatives, this enabled the Armed Forces to earn foreign currency. Their participation in other UN sponsored actions has continued to contribute to the treasury. Bangladesh started manufacturing ready made garments which employed large number of women. The Jamuna Multipurpose Bridge Authority (JMBA) was set up by an ordinance promulgated by the then President Ershad on 3 July 1985 to implement the project. For mobilisation of domestic resources, another ordinance was promulgated by which a Jamuna Bridge surcharge and levy were introduced. A total of Tk 5.08 billion was mobilised in the process till its abolition. Ershad was awarded the United Nations' Population Award in 1987 for his contributions to population and environmental issues. On 15 May 2011, Supreme Court declared the military rule of Ershad illegal in a verdict that also said the actions taken by his regime will remain effective until their fate is decided by parliament. "All proclamations, Martial Law Regulations, Martial Law Orders, made/promulgated during the period between 24 March 1982 and the date of commencement of the Constitution (Seventh Amendment) Act, 1986 (Act 1 of 1986) are hereby declared illegal and void ," the SC said in its brief verdict.

Президент болғаннан кейінгі саяси мансап

Ершад – жемқорлық үшін сотталып, түрмеге қамалған жалғыз жоғары деңгейдегі саясаткер. Бангладеште жоғары лауазымды саясаткерлерге қатысты жемқорлық істерін тергеу және шешу процесі заңдық қиындықтарға байланысты көбінесе ұзаққа созылады. «Біз бұл істердің қалай аяқталатынын білмейміз», – деді заңгер Шахдин Малик BBC тілшісіне. Ершад жемқорлықпен айыпталғандықтан, биліктегі Ауами лигасымен арақатынасы нашарлағаннан кейін парламент мүшелігінен айырылды. Ол бұрынғы саяси қарсыласы және оппозицияның жетекшісі Халида Зияға қолдау көрсетіп, үкіметке қарсы коалиция құрды. Соның нәтижесінде күмәнді сот үкімі шығарылды. БНП-ның Халида Зиясы мен Ауами лигасының шейх Хасинасы бірігіп, Ершадты биліктен ығыстыруға тырысты. Алайда, кейіннен осы екі партия да өз мүдделеріне қарай оған және оның Жатия партиясына одақтасты. 23 желтоқсанда Ершад президент Иажуддин Ахмедке үш рет, ал Кази Зафар Ахмедке екі рет қоңырау шалып, 2007 жылғы 22 қаңтарда өтетін сайлауға үміткерлерді тіркеу мерзімін екі күнге ұзартпауды сұрады. Бұл, Ауами лигасы мен оның одақтастары ұзақ келіссөздерден кейін сайлауға қатысуға келіскеннен соң болды. Алайда, демократиялық процестің жалғасуы үшін Чодхури барлық тараптарды Ауами лигасы мен БНП қатыспаса, сайлаудың әділ болмайтынына көндірді. 2007 жылдың 30 маусымында Ершад партия төрағасы лауазымынан уақытша кетіп, саяси карьерасын аяқтағанын мәлімдеді. Ол биліктің қысымымен кеткен болуы мүмкін, себебі Уақытша үкімет Ауами лигасы мен БНП саяси лидерлеріне, соның ішінде шейх Хасина, Халида Зия және Зияның ұлы Тарек Рахманға қатысты жемқорлық және қылмыстық істер бойынша қудалаулар мен тұтқындаулар жүргізді.

Тұтқындау

1998 жылдың 1 наурызында Бангладеш Жоғарғы Соты 1990 жылы сот төрешісі Шахабуддин Ахмед басқарған әкімшілік үкімет тарапынан Президент Ершадтың жасалған тұтқыны заңсыз деп шешті. Бұл шешім кейін Дака сотымен күштен шығарылды.

Қайту

2006 жылы ол сайлау комиссары М.А. Азиздің сайлау өткізу туралы шешімдеріне қарсылық білдірді. 2006 жылы БНП-ның өкілеттігі аяқталып жатқанда, Ершад Тарик пен Бабармен кездесуден кейін партияның 4 партиялық одағына қосылды, содан кейін Халеда Зиямен оның Майнул жолындағы үйінде кездесті. Алайда, 2006 жылдың қазан айының соңында ол 4 партиялық одақта емес екенін айтып, келесі күні өз ұстанымын өзгертті. Содан кейін ол 3 күн жасырынғаннан кейін Палтан Майданында Шейх Хасинамен бірге Авами Лигасының Ұлы Альянсына қосылды. Бірақ Хасина кейін екі тараптың арасындағы келісімді бұзды, ол Ершадты кем дегенде алты айға президент етіп тағайындауға уәде берген еді. Моин оны 2007 жылдың 11 қаңтарына дейін президент етуге уәде берді, бірақ оны орындамады. Бұған дейін Ершадқа 1991 жылы түрмеде отырған кезінде Шейх Хасина, сондай-ақ 1996 жылы Халида Зия 21 жылдық үкіметтен кейін Авами лигасы үкімет құрғанға дейін үкімет басшысы қызметін ұсынған болатын. 1996 жылғы сайлаудан кейін Ершад 4 партиялық одаққа қосылды, бірақ кейіннен шығып кетті. 2008 жылдың 8 сәуірінде Ершад өзінің "Жатия" партиясын қайта басқарды. 2008 жылдың 19 қарашасында "Жатия" партиясы мен Авами лигасы 2008 жылдың 29 желтоқсанында өтетін Уақытша үкімет аясында сайлауға бірлесіп қатысуға келісті. Парламенттегі 300 округтің ішінде Ершадтың "Жатия" партиясы 49 округтен (кейін 42 округке дейін азайды, себебі Авами лигасы келісілгендей бірнеше үміткерлерін қайтарып алмады) және Авами лигасы мен солшыл 14 партиялық коалицияның мүшелері қалған 250 округтен сайлауға түсті. Соңғы сәтте Ершад 2008 жылдың желтоқсан айында өткен сайлауда Авами лигасына қолдау көрсетті. Осылайша Бангладеште Ұлы Альянс құрылды. Ершад 2008 жылғы Бангладеш парламенттік сайлауында үш округтен қатысты. Бангладеш сайлау заңдарына сәйкес, бір адам үш округтен сайлауға түсуге құқылы, бірақ тек бір орынды сақтап қалады, ал қалған екеуі үкімет құрылғаннан кейін қайта сайлау арқылы іске асырылады. Бұл округтерге Рангпур (Рангпур 3 және Куриграм 2) және ол тұратын Дака 17, елорданың дипломатиялық аймағы кірді. Ол сайлауда үш орынның үшеуінде де жеңіске жетті. 2014 жылғы сайлау "Жатия" партиясы үшін даулы сайлау болды, онда Ершадтың өкілі Бобби Хаджадж алғаш рет "Жатия" партиясы сайлауға қатыспайтынын мәлімдеді. 2014 жылғы сайлаудан кейін Ершад Авами лигасы басқаратын үкіметте Премьер-министр Шейх Хасинаның арнайы елшісі болды. "Жатия" партиясы оппозициялық партияға айналды, ал Эршадтың әйелі Роушан Эршад оппозицияның жетекшісі болды. Оппозициялық партияда болғанына қарамастан, "Жатия" партиясының бірқатар басшылары үкімет кабинетіне кірді. 2016 жылдың қаңтарында Ершадтың інісі ГМ Квадер партия төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 2016 жылдың сәуірінде Ершад Роушанды партия төрағасының орынбасары етіп тағайындады. 2017 жылдың наурыз айында Ершад 14 басқа партиямен жаңа саяси альянс құруы мүмкін екенін айтты. Келесі жалпы сайлауға Ершад басшылығымен "Жатия" партиясы 58 партиядан тұратын үлкен альянс құрды. Бірақ 2017 жылғы мәліметтер бойынша, 58 партияның ішінде тек "Жатия" партиясы мен Бангладеш Ислам майданы ғана сайлау комиссиясында тіркелген.

In 2006, he protested against the controversial Election Commissioner (CEC) MA Aziz decisions on holding polls. In 2006, as the BNP's term was ending Ershad joined the party's 4 Party Alliance after meetings with Tarique and Babar, which were followed by meeting with Khaleda Zia at her Mainul Road House. However, in late October 2006, he said he was not in the 4 Party Alliance, reversing his position the following day. Then he went into hiding for 3 days and joined the Awami League's Grand Alliance at Paltan Maidan with Sheikh Hasina. But Hasina later breached the agreement between the two which promised to make Ershad the President for at least six months. Moeen also committed to make him president before 11 January 2007, but did not. Earlier, Ershad had been offered the position of head of the Government in 1991 by Sheikh Hasina while he was in jail, as well as by Khaleda Zia in 1996 just before the Awami League formed the government after a period of 21 years. Then, Ershad had joined the 4 Party alliance after the 1996 elections, but left later. On 8 April 2008, Ershad took charge of his Jatiya Party once again. On 19 November 2008, Jatiya Party and Awami League agreed to contest the elections jointly under the Caretaker Government to be held on 29 December 2008. Out of the 300 constituencies in the parliament, Ershad's Jatiya Party contested from 49 (later 42 as Awami League did not pull back its candidates from few seats as agreed earlier) seats and Awami League and members of a leftist Fourteen Party Coalition from the rest 250 seats. At the last minute, Ershad supported the Awami League in the December 2008 election. Thus, the Grand Alliance emerged in Bangladesh. Ershad contested the Bangladesh Parliamentary Election 2008 from three constituencies. According to Bangladesh electoral laws, a person is allowed to contest from three places, but can retain only one seat and two are to have by elections after formation of government. These constituencies included Rangpur (Rangpur 3 and Kurigram 2), and Dhaka 17, the capital's diplomatic zone, where he resides. He won all three seats in the election. The 2014 Election was a controversial election for Jatiya Party where Ershad's spokesperson Bobby Hajjaj had first publicly declared that Jatiya Party would not participate in the election. After the 2014 election, Ershad became the special envoy of Prime Minister Sheikh Hasina in the Awami League led government. Jatiya Party became the opposition party and Rowshan Ershad, Ershad's wife, became the leader of the opposition. Despite being in the opposition party some leaders of Jatiya Party were also in the government cabinet. In January 2016, Ershad's brother, GM Quader, was made the vice chairman of the party. In April 2016, Ershad appointed Rowshan as the vice chairman of the party. In March 2017, Ershad indicated he might form a new political alliance with 14 other parties. For the next general election, the Jatiya Party under Ershad formed a 58 party grand alliance of its own. But of the 58 parties, only the Jatiya Party and Bangladesh Islami Front had registration with the election commission as of 2017.

Жеке өмір

1956 жылы Ершад Роушан Ершадқа үйленді. Олардың Саад Ершад және Жабин Ершад деген ұлы мен қызы болды. Жабин күйеуі және екі баласы – Нико Эршад пен Сави Эршадпен бірге Лондонда тұрады. Ол қайтыс болғаннан кейін "Жатия" партиясының аға тең төрағасы болды. Ершад 2000 жылы Бидиша Сиддикке үйленді. Бірақ ол өзінің бұрынғы некесін жасырғаны үшін одан ажырасты, себебі олар үйленген кезде ол әлі күшінде болған. Олардың Эрик Эршад есімді ұлы болды. Ершад сондай-ақ бір ұлды асырап алған. 1990 жылдың басында бұл оқиға "Нью-Йорк Пост" және "The Sunday Correspondent" газеттерінде қайта жарияланды. 1990 жылы үкіметке қарасты "Дайник Бангла" газеті Ершад пен Зина Мошаррафтың Бангладеш химиялық өнеркәсіп корпорациясына қарасты қонақ үйде кездесетінін хабарлады. Зинаның күйеуі А.К.М. Мошарраф Хоссейн 1988 жылға дейін компания төрағасы болды, кейіннен ол Эршадтың үкіметінде Өнеркәсіп министрлігінің хатшысы болып тағайындалды.

Өлім

Ершад 2019 жылдың 26 маусымында Дакадағы Біріктірілген әскери ауруханаға түсті, ал 29 маусымда оның жағдайы күрт нашарлағаннан кейін қайтадан жатқызылды. Ол 2019 жылдың 14 шілдесінде ауруханада қайтыс болды. Ершадтың мемлекеттік салтанатты жерлеуі оның өлімінен екі күн соң өтті.