Кіріспе

Бангладештің мемлекет басшысы тізімі

Бангладеш Президенті ( — ) ресми түрде Бангладеш Халық Республикасының Президенті ( — ) Бангладештің мемлекет басшысы және Бангладеш Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы болып табылады. Бангладеш 1971 жылы тәуелсіздік алғаннан бері президенттің рөлі үш рет өзгерді. Алғашқыда президенттерге атқарушы билік берілді. 1991 жылы демократиялық сайланған үкімет қайта орнатылып, Бангладеш Вестминстер жүйесіне негізделген парламенттік демократияны қабылдады. Қазіргі таңда президенттік лауазым парламент тарапынан сайланатын, көбінесе рәсімдік сипатта болады. 1996 жылы Парламент, Парламент таратылғаннан кейін, Конституцияда белгіленгендей, президенттің атқарушылық өкілеттіктерін күшейтетін жаңа заңдарды қабылдады. Президент Бангбабан резиденциясында тұрады, ол оның кеңсесі және резиденциясы болып табылады. Президент 350 парламентарийдің ашық дауыс беруі арқылы сайланады және, әдетте, заң шығарушы органның көпшілік партиясын көрсетеді. Өкілеттік мерзімі біткеннен кейін де президент, президенттікке жаңа кандидат сайланғанша лауазымын атқаруын жалғастырады. Мемлекеттік университеттерде президенттің лауазымы ешқандай заңдармен немесе актілермен бекітілмеген (Бангладеште мемлекеттік университет құру үшін жеке акті қабылдау қажет), бірақ қазірге дейін елдің президенті барлық құрылған мемлекеттік университеттердің канцлері болып тағайындалып келеді.

Сайлау процесі

Офис бос орынға ие болған сайын, жаңа президент Парламент мүшелерімен сайланады. Президенттік сайлаулар депутаттардың нақты дауыс беруімен өтеді, бірақ олар көбінесе өз партиялары қолдаған үміткерге дауыс береді. Президентті парламент мүшелерінің үштен екісінің көпшілік дауысымен қызметтен алыстатуға болады.

Иммунитет

Президентке Конституцияның 51-бабы бойынша барлық әрекеттері үшін иммунитет беріледі. Бұл бап бұрынғы президент А. К. М. Бадруддоза Чоудхуридің отставкасынан кейін спикер Жамируддин Сырқардың мемлекет президенті міндетін атқару кезінде, сондай-ақ президент Зиллур Рахман ауруына байланысты міндеттерін орындай алмағанда және кейін қайтыс болғанда қолданылды. Бангладеш парламенттік жүйе болғандықтан, вице-президенті жоқ. Дегенмен, президенттік жүйе кезінде Бангладеште вице-президент болған, ол президент болмаған жағдайда оның қызметін атқарған; бұл лауазым 1991 жылы Конституцияға енгізілген он екінші түзетумен жойылды. Авами лигасы 1973 жылғы наурызда өткен Бангладештің алғашқы парламенттік сайлауында үлкен көпшілік дауысқа ие болды, бұл Мүжибтің жоғары беделі мен ірі саяси күш ретіндегі рөліне байланысты болды. Алайда, Мүжиб үкіметі 1971 жылы қоныс аударған миллиондаған адамды қайта орталастыру, азық-түлік, медициналық көмек және басқа да қажеттіліктерді ұйымдастыру сияқты ауқымды қиындықтарға тап болды. 1970 жылғы циклонның салдары әлі толыққанды сейілмеген, ал мемлекет экономикасы қақтығыс салдарынан күрт нашарлаған. Экономикалық тұрғыда Мүжиб ірі ұлттықтандыру бағдарламасын бастады. Экономика социалистік жоспарлаудың нәтижесінде қиындықтарға тап болды. Жыл соңына қарай мыңдаған бенгалдар Пәкістаннан келді, ал мыңдаған бенгал еместер Пәкістанға көшіп кетті; бірақ көптеген мыңдаған адамдар босқындар лагерьлерінде қалды.

Конституциялық президенттік жүйе (1974-1975)

1974 жылғы ашаршылықтан кейін Муджиб дағдарысты басқару үшін төтенше жағдай жариялады. Бірінші парламенттің заң шығарушылары конституцияны өзгертіп, елдегі төтенше жағдайларды жақсы басқару үшін күшті атқарушы президенттік жүйеге көшті. Шейх Муджиб бұл өзгерістерді "Екінші революция" деп атады. Шейх Муджиб президент болды. Барлық саясаткерлер елдің бірлігі үшін біріктірілді және "Ұлттық одақ партиясы" деп аталатын ұлттық партия құрылды, ол Америка Азамат соғысы кезіндегі Абрахам Линкольннің Ұлттық одақ партиясына ұқсас болды, барлық түрлі саяси мүшелер бірігуден туындайтын дағдарыстың алдын алу үшін ұлттық партияға қосылды. Ол Бангладеш Кришак Шрамик Авами Лигасы (БАКСАЛ) деп аталды, оған парламент мүшелерінің, үкіметтің және жартылай тәуелсіз ұйымдар мен органдардың барлық мүшелері міндетті түрде қосылуға тиіс болды. Ол конституцияға түзетулер енгізу туралы жарлық шығарды, секуляризмді олардың Жаратушысына деген сенімін арттырумен ауыстырды, бұл Әюп ханның режимі кезінде үкімет жүйесінде азаматтық демократиялық билікке қарсы әскери билікті орнату үшін Пәкістанда қолданылған тактикаға ұқсас болды. Ол алғашқы сөзінде "Бисмилләһир Рахманир Рахим" (Мейірімді, Рахымді Алланың атымен) деген сәлемдемені қосты. 8 және 8A баптарына "Құдіретті Аллаға деген толық сенім мен иман" деген сөздер қосылып, секуляризмге деген міндеттемені алмастырды. Социализм "экономикалық және әлеуметтік әділдік" деп қайта анықталды. 25 баптың 2 тармағында Зия "мемлекет исламдық ынтымақтастық негізінде мұсылман елдері арасындағы бауырластық қарым-қатынастарды нығайтуға, сақтауға және күшейтуге тырысады" деген қағиданы енгізді. Зияның конституцияға енгізген түзетулері республиканың сипатын Шейх Муджиб пен оның жақтастарының ұсынған секуляризмінен қайта анықтады. Зия өзінің қоғамдық сөздерінде және саясатында Муджибтің Пәкістанның автократиялық режимінен бенгалдықтарды азат етуге баса назар аударған либералды ұлтшылдығына қарсы "Бангладеш ұлтшылдығын" жариялай бастады. Зия исламның ұлттық рөлін (Бангладеш халқының көпшілігі осы дінді ұстанады) атап өтті. Ұлттық бірегейлікті нығайту мақсатымен Зия сантал, гаро, манипури, чакма сияқты бенгал емес азшылықтарға, сондай-ақ бихари текті урду тілінде сөйлейтін халықтарға қол ұшын созды. Алайда, бұл топтардың көпшілігі индуист және буддист болды және Зияның саяси исламды насихаттауынан шеттеді. Мәдени ассимиляция мен экономикалық дамуды ынталандыру үшін Зия 1976 жылы Читтагонг таулы аймақтарын дамыту комиссиясын құрды, бірақ автономия және мәдени өзін-өзі сақтау мәселелері бойынша таулық тайпалардың өкілдерімен саяси диалог жүргізуге қарсылық көрсетті. 1977 жылдың 2 шілдесінде Зиаур Рахман үкімет пен тайпалық топтар арасындағы диалогты дамыту үшін тайпалық конвент ұйымдастырды. Алайда, көптеген мәдени және саяси мәселелер шешілмей қалды және Зия билігінің кезінде қауымдар арасындағы зорлық-зомбылық пен жанжалдар орын алды. Уақытша үкіметте президенттің Қорғаныс министрлігіне бақылау жасау, төтенше жағдай жариялау және Бас кеңесші мен уақытша үкіметтің басқа мүшелерін қызметтен босату құқығы бар. Сайлаулар өткізіліп, жаңа үкімет пен Парламент құрылғаннан кейін президенттің өкілеттіктері мен лауазымы көбінесе рәсімдік рөлге қайта оралады. Уақытша үкіметке бас кеңесші мен басқа да кеңесшілер қолданыстағы Парламент тоқтағаннан кейін 15 күн ішінде тағайындалуы тиіс.