Кіріспе
Бангладеш саяси партиясы – Бүкілпәкістандық Ауами Мұсылман Лигасы 1949 жылы Пәкістанның Шығыс Бенгалия провинциясының астанасы Даккада бенгалиялық ұлтшылдар Абдул Хамид Хан Бхашани және Шамсул Хук тарапынан құрылды. Кейіннен, Пәкістанның премьер-министрі болған Хусейн Шахид Сухраварди оған қосылды. Пәкістандық Ауами Мұсылман Лигасы Пәкістанда Мұсылман Лигасының үстемдігіне және үкіметтің орталықтандырылуына қарсы бенгалиялық балама ретінде құрылды. Партия Шығыс Бенгалияда, кейін Шығыс Пәкістан деп аталған аймақта, тез арада үлкен халықтық қолдауға ие болды және ақырында Батыс Пәкістанның әскери және саяси жүйесіне қарсы күресте бенгалиялық ұлтшылдық күштерін жетектеді. Шейх Мүжибур Рахман басшылығымен партия тәуелсіздік үшін күресті алдымен алты тармақтық қозғалыс және 1971 жылғы қарсылық қозғалысы сияқты жаппай халықтық және бейбіт наразылықтар арқылы, содан кейін Бангладеш Азаттық соғысы кезінде жалғастырды. Тәуелсіз Бангладеш құрылғаннан кейін, Ауами Лигасы 1973 жылғы алғашқы жалпы сайлауда жеңіске жетті, бірақ 1975 жылы Шейх Мүжибур Рахманның қазасынан кейін құлатылды. Партия кейінгі әскери режимдер тарапынан саяси аренадан шеттетілді, ал оның көптеген жетекшілері мен белсенділері жазаланды немесе түрмеге қамалды. 1990 жылы демократия қайта орнатылғаннан кейін Ауами Лигасы Бангладеш саясатының маңызды ойыншыларының біріне айналды. 2009 жылдан бастап, Ауами Лигасы билікке келгеннен бері Бангладеште демократияның кері тартуы байқалды. Ауами Лигасының жетекшілерінің арасында бесеуі Бангладеш Президенті, төртеуі Бангладеш Премьер-министрі, ал біреуі Пәкістан Премьер-министрі болды. Бангладештің қазіргі Премьер-министрі Шейх Хасина 1981 жылдан бері партияны басқарып келеді.
The All Pakistan Awami Muslim League was founded in Dhaka, the capital of the Pakistani province of East Bengal, in 1949 by Bengali nationalists Abdul Hamid Khan Bhashani, and Shamsul Huq, and joined later by Huseyn Shaheed Suhrawardy who went on to become Prime Minister of Pakistan. The Pakistan Awami Muslim League was established as the Bengali alternative to the domination of the Muslim League in Pakistan and over centralisation of the government. The party quickly gained a massive popular support in East Bengal, later named East Pakistan, and eventually led the forces of Bengali nationalism in the struggle against West Pakistan's military and political establishment. The party under the leadership of Sheikh Mujibur Rahman, led the struggle for independence, first through massive populist and civil disobedience movements, such as the Six Point Movement and 1971 Non Cooperation Movement, and then during the Bangladesh Liberation War. After the emergence of independent Bangladesh, the Awami League won the first general elections in 1973 but was overthrown in 1975 after the assassination of Sheikh Mujibur Rahman. The party was forced by subsequent military regimes onto the political sidelines, and many of its senior leaders and activists were executed or jailed. After the restoration of democracy in 1990, the Awami League emerged as one of the principal players of Bangladeshi politics. Since 2009, when the Awami League came to power, Bangladesh has experienced democratic backsliding. Amongst the leaders of the Awami League, five have become the President of Bangladesh, four have become the Prime Minister of Bangladesh and one became the Prime Minister of Pakistan. The incumbent Prime Minister of Bangladesh, Sheikh Hasina, has headed the party since 1981.
Құрылтай және Пәкістанның алғашқы кезеңдері (1949 1966)
Моғол дәуірінен кейінгі кезеңде Бангла немесе Бангал деп аталатын аймақта ешқандай саяси партиялар болған жоқ. Британдықтар келгеннен кейін және үкімет құрғаннан соң, саяси өкілдік жүйесі (кейінірек болса да) Бангла (Бенгал) аймағында қабылданды немесе Бенгалияда енгізілді. Британдықтардың ресми кеткеннен кейін, Шығыс Бенгал деп танылған аймақ Пәкістанның бір бөлігіне айналды, ал мұсылман мемлекетін құруды оның негізін қалаушысы Мұхаммед Әли Жинна және оның Мұсылман лигасы партиясы жетекшілік етті. 1948 жылы Шығыс Бенгалда монеталар мен маркалардан бенгал жазуын алып тастауға қарсы наразылық күшейді. Көптеген студенттер, негізінен Дака университетінен, Дакада наразылық білдіріп, қауіпсіздік күштерімен қақтығысты. Шамсул Хук, Халеке Наваз Хан, Шаукат Әли, Кази Голам Махбуб, Оли Ахад және Абдул Вахед сияқты көрнекті студенттік көшбасшылар тұтқындалды, ал полиция наразылық білдірушілерге шабуыл жасап, қуғын-сүргінге ұшыратты деген айып тағылды. Наурыз айында бенгал тілін Пәкістанда ресми тіл деп жариялауды талап етіп, наразылық акцияларын ұйымдастырған бенгалдық саяси лидерлерге шабуыл жасалды. Олардың арасында Бенгалияның бұрынғы премьер-министрі А. К. Фазлул Хук болды. Шығыс Бенгалда наразылық күшейген кезде Жинна Дакаға сапар шегіп, урду тілінің Оңтүстік Азиядағы ислам ұлтшылдығы үшін маңызды болғандықтан Пәкістанның жалғыз мемлекеттік тілі болатынын жариялады. Бұл жариялау Шығыс Бенгалда үлкен наразылық тудырды, жергілікті бенгал халқы урду тілін түсінбейтін тілді бірлік сақтау үшін таңуға тырысқан Жиннаға ренжіді. Бұл наразылыққа үкіметте, өнеркәсіпте, бюрократияда және қарулы күштерде бенгалдарға қарсы дискриминацияның күшеюі және Мұсылман лигасының үстемдігі де ықпал етті. Бенгалдар өздері Пәкістан халқының этникалық көпшілігін құрайтынын және урду тілі Шығыс Бенгалдың көпшілігіне белгісіз екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, бенгал тілінің бай әдеби мұрасы және бенгал қоғамының терең тамырланған секулярлық мәдениеті Шығыс Бенгал халқының арасында тілдік және мәдени ұлтшылдық сезімін оятуға себеп болды. Пәкістанда парсы-араб жазуымен жазылмаған жалғыз маңызды тіл – бенгал тілі еді. Осы жағдайға байланысты бенгал ұлтшылдығы Мұсылман лигасының ішінде тамыр жая бастады және партияның бенгал мүшелері танылу үшін күресті. 1949 жылдың 23 маусымында Шығыс Бенгалдың бенгал ұлтшылдары Пәкістанның үлкен саяси партиясы Мұсылман лигасынан бөлініп, «Барлық Пәкістан Ауами Мұсылман лигасы» құрды. Маулана Абдул Хамид Хан Бхашани және Шамсул Хук партияның бірінші президенті және бас хатшысы болып сайланды, Атаур Рахман Хан вице-президент, Яр Мохаммад Хан қазынашы, ал Шейх Мужибур Рахман, Хондакер Мостақ Ахмед және А. К. Рафикул Хуссейн партияның бірінші орынбасар хатшылары болып сайланды. Партия Пәкістандағы Мұсылман лигасы бастаған қуатты феодалдық жүйеге қарсы халықтың құқықтарын қорғау үшін құрылды. Алайда, партияның күші Пәкістанның шығыс қанатындағы кемсінтілген бенгал халқынан туындағандықтан, ол ақырында Шығыс Бенгалмен байланысты болды. 1952 жылы Ауами Мұсылман лигасы және оның студенттік қанаты бенгал тілінің қозғалысында маңызды рөл атқарды. Осы қозғалыс барысында Пәкістанның қауіпсіздік күштері бенгал тілін Пәкістанның ресми тілі деп жариялауды талап етіп наразылық білдірген мыңдаған студенттерге оқ атты, соның салдарынан Абдус Салам, Рафик Уддин Ахмед, Абул Баркат және Абдул Джаббар секілді студенттер қаза тапты. 1952 жылғы оқиғаларды бүгінде тарихшылар Пәкістан және бенгал халқының тарихындағы шешуші кезең деп қарастырады, өйткені ол 1971 жылы Бангладеш құрылуына әкелген бенгал ұлтшылдық күресінің бастауы болды. Шығыс Бенгалда провинциялық автономияны кеңейту талаптарының күшеюіне байланысты батыс қанатымен шиеленіс күшейген кезде генерал-губернатор Ғұлам Мұхаммед 1954 жылдың 29 мамырында Пәкістанның уақытша конституциясының 92/А бабына сүйене отырып Біріккен майдан үкіметін таратып жіберді. Ауами лигасы да АҚШ-пен қарым-қатынасын жақсартуға кірісті. Үкімет Оңтүстік-Шығыс Азия келісім ұйымына (SEATO) және Орталық келісім ұйымына (CENTO) қосылды, бұл Азиядағы Солтүстік Атлантика келісім ұйымынан (НАТО) шабыт алған екі стратегиялық қорғаныс одағы еді. Партияның негізін қалаушыларының бірі Маулана Бхашани Сухраварди үкіметінің шешімін айыптап, 1957 жылдың ақпанында Шығыс Бенгалдың Тангайл ауданындағы Кагмариде конференция шақырды. Ол бұл қадамға және Ауами лигасы басшылығының үкіметке берген қолдауына наразылық білдірді. Бхашани Ауами лигасынан бөлініп, солшыл Ұлттық Ауами партиясын (НАП) құрды. Саяси партиялар сайланған органдарды тарату туралы жарлық шығарылып, Аюб Хан Пәкістандағы барлық ірі саяси партияларды тыйым салды. Ауами лигасының жоғарғы басшылығының барлық мүшелері, соның ішінде жетекшілері тұтқындалды және көптегендері 1963 жылға дейін қамауда ұсталды. 1962 жылы Аюб Хан жаңа конституция жобасын жасады, ол тікелей емес сайлауға, сайлау коллегиясы арқылы негізделген және «Базалық демократия» деп аталды. Хусейн Шахид Сухраварди Нурұл Амин, Ходжа Назимұддин, Маулви Фарид Ахмед және Хамидул Хақ Чоудхуримен бірге Аюб Ханның әскери қолдауымен жүргізіліп жатқан үкіметке қарсы Ұлттық демократиялық фронт құрды және сайлау демократиясын қайта орнатуды талап етті. Алайда, одақ ешқандай жеңіліске қол жеткізе алмады. Оның орнына сайлау коллегиясы жаңа парламентті тағайындады және президент атқару билігін жүзеге асырды. 1963 жылдың 5 желтоқсанында Хусейн Шахид Сухраварди Ливанның Бейрут қаласындағы қонақүйінде өлі күйде табылған. Оның күдіспен туған кенеттен қайтысы Ауами лигасы және Шығыс Пәкістан халқы арасында оған у берілген деген болжамдарға орын берді. Бұл жеңіс Ауами лигасына 313 орындық Ұлттық ассамблеяда үлкен көпшілікті қамтамасыз етті және оған коалициялық серіксіз ұлттық үкімет құруға мүмкіндік берді. Алайда, Батыс Пәкістанның саяси лидерлері 6 тармақтың елді бөліп алуға бағытталған қадам екенінен қорқып, бұған келіспеді, бұл тікелей Бангладеш Азаттық соғысының басталуына әкелді. Наразылықтың ерекше нүктесі – бір провинцияға 6 өкілеттік беру болды, бұл бұрын-соңды болмаған жағдай еді. Ауами лигасының лидерлері Үндістанда паналап, 1971 жыл бойы Пәкістан армиясына қарсы соғысқа сәтті басшылық етті. Лидер Шейх Муджиб 1971 жылдың 25 наурызында Пәкістан армиясымен тұтқындалды, бірақ Бангладеш халқы тоғыз ай бойы бостандық үшін күресін жалғастырды. 1971 жылдың 16 желтоқсанында жеңіске жеткеннен кейін партия Бангладештің ұлттық үкіметін құрды. 1972 жылы Шейх Муджиб басшылығымен партияның атауы «Ауами лигасы» болып өзгертілді. Жаңа үкімет елді қайта құру және миналарды жою жұмыстарын жүргізу кезінде көптеген қиындықтарға тап болды. Партия Пәкістанды қолдайтын газет редакторларын тұтқындап, елдегі газеттердің барлығын жапты, нәтижесінде тек төрт газет қызмет етті. Тағам тапшылығы да Ауами лигасының үлкен мәселесі болды. Соғыс барлық шаруашылық формаларын зардап шектірді. Партия Үндістан емес мемлекеттер ұйымымен (NAM) байланыс орнатып, кеңес блогына жақын болды. Партия Пәкістан жақтастары тарапынан сыбайлас жемқорлыққа ұшырады. 1974 жылы Бангладеште ашаршылық болды: 70 000 адам қайтыс болды және Муджибке қолдау төмендеді. Бангладеш Кубаға жұт экспорттауын жалғастырды, бұл АҚШ-тың экономикалық санкцияларын бұзу болды, соның салдарынан Никсон үкіметі Бангладешке астық импортын тоқтатты. Бұл ашаршылық жағдайын ушықтырды. 1975 жылдың қаңтарында зорлық-зомбылық көрсеткен солшыл бүлікшілерге қарсы Муджиб төтенше жағдай жариялады және кейіннен Ауами лигасы парламенті парламенттік басқарудан президенттік басқаруға өтуге шешім қабылдағаннан кейін президенттік лауазымға өтті. Шейх Муджиб Лиганы Бангладеш Шаруалар және жұмысшылар Ауами лигасы деп атады және барлық басқа партияларды тыйым салды. Бұл шешімнің салдары саяси жағдайдың күрделенуіне әкелді. Шейх Муджибур Рахманның қазасынан кейін BAKSAL таратылды. Әлемдік құндылықтарға негізделген үкімет құруға жасалған әрекеттер кеңінен...
Демократия үшін күрес және Хасина дәуірі (1981 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
1975 жылдан кейін партия бірнеше қарсыласатын фракцияларға бөлініп, 1979 жылғы әскери үкімет кезінде өткен парламент сайлауында нашар нәтиже көрсетті. 1981 жылы Зиаур Рахман Шейх Хасинаға оралуға рұқсат бергеннен кейін, ол «Авами лигасының» президенті болып сайланды және партия басшылығын өз қолына алып, фракцияларды біріктірді. Президент Зиаур Рахманның қазасынан кейін өткен 1981 жылғы президенттік сайлауға ол жасының кішкентай болуына байланысты қатыса алмады. Генерал Хусейн Мұхаммед Ершадтың келесі тоғыз жылдық әскери билігінде «Авами лигасы» кейбір сайлауларға қатысты, бірақ Ершадтың демократияға сенбегеніне байланысты көпшілігіне бойкот жариялады. 1986 жылдың 7 мамырында «Авами лигасы» әскери билеуші генерал-лейтенант Хусейн Мұхаммед Ершад ұйымдастырған жалпы сайлауға қатысты, бірақ бұрынғы сайлаудың жеңімпазы және басқа ірі саяси партия «Бангладеш Ұлттық партиясы» бойкот жариялады. Британдық байқаушылар, соның ішінде журналистер бұл сайлауды «демократия үшін қайғылы оқиға» және «цинизмге толы сәтсіз әрекет» деп сипаттады. 1991 жылғы парламент сайлауында «Авами лигасы» парламенттегі ең ірі оппозициялық партия болып қалыптасты, нәтижесінде Халида Зия елдің тұңғыш әйел премьер-министрі болды. «Авами лигасының» екінші мерзімінде ара-тұра жетістіктерге қол жеткізілді. Азия экономикалық дағдарысы кезінде экономикалық тұрақтылықты сақтаудан басқа, үкімет 1996 жылдың соңында Бангладеш пен Үндістан арасындағы Ганг (Падма) өзенінің суын бөлісу туралы ұзақ жылдарға созылған дауды сәтті шешті және 1997 жылы тайпалық көтерілісшілермен бейбіт келісімге келді. 1998 жылы Бангладеште бұрын-соңды болмаған су тасқыны болды, үкімет осы дағдарысты тиімді басқарды. Сонымен қатар, инфляцияны бақылауда ұстау және оңтүстік-батыс аймақтардағы солшыл көтерілісті бейбіт жолмен тоқтатуда маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Алайда, партияның лауазымды тұлғалары мен министрлеріне қатысты жемқорлық туралы айыптаулар, сондай-ақ құқық тәртібінің нашарлауы үкіметті алаңдатты. Кедейлерге бағытталған саясаты микроэкономикалық дамуға ықпал еткенімен, елдің бай бизнес-сыныбының наразылығын тудырды. «Алами лигасының» биліктегі соңғы айлары ислами радикалдар деп саналатын топтардың бомбалау шабуылдарымен көмкерілді. Хасинаның өзіне де бірнеше рет қастандық жасауға тырысты, оның бірінде Гопалгандж ауданындағы тікұшақ алаңының астына екі танкіге қарсы мина орнатылды. 2001 жылдың шілдесінде екінші «Алами лигасы» үкіметі қызметтен босатылды, Бангладеште толық мерзімге сайланған тұңғыш үкімет атанды. Партия 2001 жылдың қазан айында өткен сайлауда парламенттегі 300 орынның тек 62-ін ғана жеңіп алды, бірақ 1996 жылғы 36%-бен және 1991 жылғы 33%-бен салыстырғанда 40% дауыс жинады. «Бангладеш Ұлттық партиясы» мен оның одақтастары парламентте 46% дауыс алып, үштен екі көпшілікті құрды, ал «Бангладеш Ұлттық партиясы» өзі 41% дауыс жинады, бұл 1996 жылғы 33%-бен және 1991 жылғы 30%-бен салыстырғанда жоғары көрсеткіш. 1991 жылдан бері оппозицияда болған екінші мерзімінде партия бірнеше маңызды мүшелерін жоғалтты. 2004 жылы Газипурдан парламент депутаты болған жас және танымал көшбасшы Ахсанулла Мастер қаза тапты. Осыдан кейін 2004 жылдың 21 тамызында Хасинаға қарсы граната шабуылы жасалды, нәтижесінде партияның 22 жақтасы, соның ішінде партияның әйелдер хатшысы Айви Рахман қаза тапты, бірақ Хасина аман қалды. Соңынан партияның сайлау хатшысы, бұрынғы қаржы министрі және тәжірибелі дипломат Шах М. С. Кибриа, Хабаганджтан парламент депутаты, сол жылдың соңында Сильхетте граната шабуылынан қаза тапты. 2005 жылдың маусымында «Авами лигасы» маңызды жеңіске жетті, ол АЛ-ның қолдауымен Читтагонгтағы маңызды мэр сайлауында А. Б. М. Мохиуддин Чоудхури БНП-ның авиация министрі Мир Мохаммад Насируддиннен үлкен басымдықпен жеңіске жетті. Бұл сайлау «Авами лигасы» мен «Бангладеш Ұлттық партиясы» арасындағы күрес ретінде қарастырылды. Алайда партия басшыларын өлтіру жалғасты. 2005 жылдың желтоқсан айында «Алами лигасы» қолдаған Силет қаласының мэрі өміріне жасалған үшінші қастандықтан мүжілді, бірақ оған лақтырылған граната жарылмады. 2006 жылдың қыркүйегінде партияның бірнеше жетекшілері, соның ішінде Сабер Хоссейн Чоудхури және Асадуззаман Нур сайлау заңдарын реформалауды қолдаған кезде полиция тарапынан жасалған ұрып-сапырудан ауыр жарақат алды. 2006 жылдың қазан айының соңында «Авами лигасы» бастаған одақ 2007 жылғы сайлауды бақылайтын уақытша үкіметтің басшысын таңдауға бағытталған бүкіл ел бойынша демонстрациялар мен блокадалар сериясын өткізді. 2007 жылдың 22 қаңтарында өтетін деп жоспарланған сайлауға «Авами лигасы» бойкот жариялады, бірақ елдің әскерилері 2007 жылдың 11 қаңтарында араласып, зейнеткер әкімшілер мен әскери шенеуніктерден құралған уақытша үкімет құрды. 2007 және 2008 жылдар бойы әскерилердің қолдауымен құрылған үкімет жемқорлықпен күресуге және «Алами лигасының» және «Бангладеш Ұлттық партиясының» басшылары Шейх Хасина мен Халида Зияны қызметтен шеттетуге тырысты. Бұл күш-жігер көбінесе сәтсіз аяқталды, бірақ 2008 жылдың 29 желтоқсанында өткен жалпыұлттық сайлауда қолданылатын сенімді сайлаушылар тізімін жасауға сәттіліктер жетті. «Авами лигасы» 2008 жылдың 29 желтоқсанында өткен жалпыұлттық сайлауда бұрынғы әскери билеуші генерал Хусейн Мұхаммед Ершад басшылығындағы «Жатия партиясы» және бірқатар солшыл партияларды қамтитын үлкен сайлау одағының құрамында жеңіске жетті. Ресми нәтижелерге сәйкес, «Бангладеш Авами лигасы» 299 округтің 230-ын жеңіп алды және оның одақтастарымен бірге парламентте 262 орынға ие болды. «Авами лигасы» мен оның одақтастары дауыстардың 57%-ын алды. «Алами лигасы» өзі 48% дауыс жинады, бұл «Бангладеш Ұлттық партиясы» басшылығындағы басқа ірі одақтың 36%-ымен және «Бангладеш Ұлттық партиясының» өзінің 33%-ымен салыстырғанда жоғары көрсеткіш. Партия төрағасы Шейх Хасина жаңа премьер-министр болды. Оның қызмет мерзімі 2009 жылдың қаңтарында басталды. Қазіргі кабинетте бірнеше жаңа тұлғалар бар, соның ішінде үш әйел маңызды лауазымдарға тағайындалды: доктор Дипу Мони (Сыртқы істер министрі), Матия Чоудхури (Ауыл шаруашылығы министрі) және Сахара Хатун (Ішкі істер министрі). 1972–1975 жылдардағы «Алами лигасы» үкіметінің қаза тапқан мүшелерінің ұлдары – Сәйед Ашрафул Ислам (Сәйед Назрул Исламның ұлы), Шейх Фазле Нур Тапош (Шейх Фазлул Хук Монидің ұлы) және Сохел Тадж (Таджуддин Ахмедтің ұлы) жас депутаттардың қатарында. 2009 жылдан бері «Авами лигасы» үкіметі бірнеше маңызды саяси қиындықтарға тап болды, соның ішінде «Бангладеш қарулы күштері» (BDR) бүлігі, қуат дағдарысы, киім-кешек өнеркәсібіндегі тәртіпсіздік және қор нарығының құбылуы. Партияның құқықтық жетістіктеріне 1972 жылғы Конституцияны қайта жаңғырту, Конституцияға секуляризмді қайтару, соғыс қылмыстары бойынша сот процестерін бастау және 1975 жылғы қастандық ісі бойынша сот үкімі кірді. Nielsen жүргізген 2 жылдық сауалнамаға сәйкес, елдің дұрыс бағытта қозғалып жатқанын 50% адам сезінген, ал үкіметке жағымды баға бергендердің саны 36% құрады. 2014 жылғы сайлауда «Авами лигасы» басшылығындағы одақ екінші мерзімге жеңіске жетті, онда парламенттегі 300 мүшеден 154-і сайлау өтпеген сайланды. Сайлау учаскелеріне барған сайлаушылардың 5%-ы ғана дауыс берді. Оппозиция және ең танымал партиялардың бірі «Бангладеш Ұлттық партиясы» Конституциядан 5 жылдық мерзімі аяқталғаннан кейін бейтарап үкімет (нейтралды үкімет) жүйесін алып тастау үшін сайлауға бойкот жариялады. Сайлау кезіндегі зорлық-зомбылық салдарынан 21 адам қаза тапты, сондай-ақ адам құқықтарының бұзылуы және оппозицияның болмауы салдарынан Бангладештегі ең даулы жалпы сайлаулардың біріне айналды. Бұл сайлау оппозиция жетекшілері мен мүшелерінің ұсталғандарымен де көмкерілді.
Атауы мен белгілері
Бүкіл Пәкістан Ауами Мұсылман Лигасы немесе Шығыс Пәкістан Ауами Мұсылман Лигасы 1949 жылы, Пәкістан құрылғаннан кейін екі жыл ішінде "Бүкіл Пәкістан Мұсылман Лигасының" бөлініп шыққан тобы ретінде құрылды. 1953 жылы "мұсылман" деген сөз алынып тасталып, ол зайырлы Ауами Лигасы болып өзгерді. 1971 жылғы Бангладеш азаттық соғысы кезінде Ауами Лигасының көп бөлігі Бангладештің Уақытша үкіметіне және Мукти Бахини партизандарына қосылып, Пәкістан армиясына қарсы күресті, соның нәтижесінде партияның аты "Бангладеш Ауами Лигасы" деп бекітілді. Партияның ең көп таралған талисманы және сайлау символы – ауылдық Бенгалияға байланыстылығын көрсететін қайық. Дәстүрлі түрде партияның тұрақты түс идентификациясы болған жоқ. 1991 жылғы сайлаудан кейін жасыл түс Ауами Лигасымен байланыстырылды, ал көк түс – қарсы ұлтшыл партияның танылған түсіне айналды. "Joy Bangla" (Бенгалияға жеңіс! немесе "Бенгалия мәңгі болсын!") деген сәлем – Ауами Лигасының ресми ұраны. Бұл 1971 жылғы Бангладеш азаттық соғысы кезінде Бангладеш тәуелсіздігі үшін күрескен Мукти Бахинидің ұраны және соғыс шақыруы болды. "Joy Bangla, Joy Bangabandhu" фразасын партия мүшелері Бангладеш және Бангабанду Шейх Муджибке деген патриотизмді білдіретін сөздер мен хабарламалардың соңында қолданады. Ауами Лигасының партия туы – ортасында төрт бес қанатты қызыл жұлдыз және көтеру жағында тік қызыл жолақ бар жасыл фон. Тудың кейбір элементтері Пәкістан туына ұқсас, бұл Ауами Лигасының бұрынғы Пәкістанмен байланысын көрсетеді. Тудағы төрт жұлдыз партияның төрт негізгі принципін білдіреді: ұлтшылдық, зайырлылық, социализм және демократия.
Шейх Мүжибур Рахман:
Ауами лигасының идеологиясы құрылғаннан бері елдің саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдайымен қатар дамып келді. Партияның қазіргі идеологиясы, оның конституциясында көрсетілгендей, және екі рет оның негізін анықтайды, оның философиясы мен саясатын басшылыққа алатын төрт маңызды принциптен тұрады. Олар: демократия, социализм, діни бейтараптық және ұлттық сана. Бұл принциптердің бастауы шейх Мүжибур Рахманның саяси ойларына барып тіреледі. Дегенмен, қазіргі Ауами лигасының осы негізгі принциптерді қаншалықты дәрежеде сақтайтыны күмәнді.
Экономика
Бұрын партия демократиялық социализммен социалистік экономиканы қолдады. Кеңес және Үндістан экономикалық үлгілерінен шабыт алып, Шейх Мүжибур Рахман басшылығымен Авами лигасы қатаң протекционизмге, мемлекеттік араласуға және жоспарлы экономика мен шектеулі нарықтық қызметке негізделген экономикалық жүйені енгізді, ол "капиталистік те емес, социалистік те емес" деп сипатталды. 1981 жылы Шейх Хасина Авами лигасының төрағасы болғаннан кейін партия экономикалық либерализмді жақтауға көшті және саяси спектрдің ортасына жақындады. 1991 жылы Бангладеш премьер-министрі және Авами лигасының төрағасы Шейх Хасина социализмнің сәтсіз жүйе екенін айтты.
2021 жылғы және 2041 жылғы көрініс
Бангладештегі 2008 жылғы жалпы сайлау алдында Авами лигасы өзінің сайлау бағдарламасында "Vision 2021" және "Digital Bangladesh" іс-қимыл жоспарын жариялап, 2021 жылға қарай Бангладеште жақсы дамыған орташа табысқа ие елге айналдыруды көздеді. Бұл саясат Бангладеш аясындағы технологиялық оптимизмді бейнелейтін және бұқаралық ақпарат құралдарына мемлекеттік қысым, интернетке қол жеткізудің төмен деңгейі, жеткіліксіз электр энергиясын өндіру сияқты факторларға байланысты сынға түсті. 2024 жылғы Бангладеш жалпы сайлауына дейін Авами лигасы өзінің сайлау бағдарламасында Бангладеш Визия 2041 аясында "Смарт Бангладеш" бастамасын жариялады. Бұл – елді технологиялық жағынан дамыған және тұрақты қоғамға айналдыру арқылы Бангладештің әлеуметтік-экономикалық жағдайын одан әрі жақсартуға бағытталған ұлттық стратегиялық жоспар, сондай-ақ табыс теңсіздігін төмендету және тұрмыс деңгейін арттыруды мақсат етеді.
Экология
2011 жылы Ауами Лигасы үкіметі Бангладеш Конституциясына 15-ші түзетуді қабылдады, онда қоршаған ортаны қорғау және жақсартуға бағытталған 18-А бап қосылды. Шейх Хасина басшылығымен Ауами Лигасы 2024 жылғы сайлау шартына елдің қоршаған ортасын қорғауға уәде берді. Оның үкіметі сондай-ақ Бангладеш Дельтасы 2100 жоспарын қабылдады, бұл – су ресурстарын басқару, жер пайдалану, қоршаған орта және климаттың өзгеруінің әсерін, сондай-ақ олардың даму нәтижелеріне тигізетін әсерін ескеретін, бейімделуге негізделген техникалық және экономикалық бас жоспар. Шейх Хасина үкіметі табиғи апаттармен күрескені, елін көгалдандырғаны және климаттың өзгеруіне қатысты халықаралық сананы арттырғаны үшін жоғары бағаланды.
Сыртқы саясат
1972-1975 жылдар аралығында шейх Мүжибур Рахманның премьер-министрлік кезінде Рахманның елдің сыртқы саясатына жеке ықпалы шешуші болды. 1996 жылы Хасина басшылығымен Авами лигасы үкімет құрғаннан кейін, оның үкіметі Үндістанға бағытталған сыртқы саясатты қабылдады. Бұл 2009 жылдан бері жалғасып келеді, ол билікті екінші рет иеленді. 2015 жылы Хасина Үндістанның премьер-министрі Нарендра Модимен он жылдық Үндістан-Бангладеш анклавтары мәселесін шешкен тарихи жер алмасу келісіміне қол қойды. Авами лигасы Қытаймен жақсы қарым-қатынасын сақтап келеді. "Хасина Үндістанмен де, Қытаймен де қарым-қатынасты шеберлікпен теңгерді". Шейх Хасина үкіметі рохинджалардың Бангладешке пана табуына рұқсат берді, бұл әрекеті оған ішкі және халықаралық деңгейде мақтау мен алғыс әкелді. Авами лигасы палестиналықтардың құпиясын қолдауды жалғастыруда. 1972 жылы Авами лигасы үкіметі Бангладешті Израильдің мойындауын ресми түрде қабылдамады. 2014 жылы шейх Хасина: "Біз палестиналықтарды қолдауды жалғастырып келеміз және израильдіктердің олардың жерін басып алуы ешқашан қабылданбайды" деді.
Авторитаризм
Әуами лигасы әртүрлі ұлттық және халықаралық бақылаушылар тарапынан авторитарлық деп сипатталған, оппозициялық партиялардың, соның ішінде БНП-ның наразылығына қарамастан. 2014 жылдан бері Бангладеште баспасөз еркіндігі күрт төмендеді. Әуами лигасы үкіметі көптеген жетекші газеттерді, телеарналарды және оппозицияны қолдайтын журналистерді қудалап, ұстады. Али Риазтың сөзінше, "Әуами лигасы 2018 жылдан бері мемлекеттік аппарат пен саясатты толық бақылауға алды". Бұл 2018 жылы партияны сынағандарға қарсы бұрынғы зорлық-зомбылық шараларынан кейін орын алды. 2014 және 2018 жылғы жалпы сайлаулар АҚШ пен Еуропалық Одақ тарапынан бұзушылықтарға байланысты сынға алынды.
JRB-дің зұлымдықтары
Жатия Ракки Бахини, Авами Лигасының таратылған қарулы қанаты, шейх Мужибур Рахманның тікелей қадағалауымен құрылған және 1972 жылдан 1975 жылға дейін қызмет еткен. Олар саяси кісі өлтірулер, өлім отрядының атулары және зорлау сияқты көптеген қылмыстарға қатысты. Human Rights Watch мәлімдемесіне сәйкес, Жатия Ракки Бахини жасаған жүйелі зорлық-зомбылық тәуелсіз Бангладеште жазасыздық пен қауіпсіздік күштері тарапынан зорлық-зомбылықтың кең таралуына әкелді.
Исламдық
Соңғы жылдары партияның ресми және тарихи секуляризм тұрғысынан алғандағы позициясына қарамастан, Авами лигасы елдегі дін бостандығы мәселесінде көптеген рет үнсіз қалды. Бангладеш премьер-министрі Шейх Хасинаның Авами лигасы үкіметі ислам дінін мемлекеттік дін ретінде сақтап қана қоймай, оны ел ішінде де, шетелде де жиі насихаттады. Үкіметте болған кезінде елде болған блогерлердің, секуляристердің, атеистердің, мұғалімдердің, бостан ойлаушылардың және белсенділердің қазасына үнсіздік танытқаны үшін олардың үстінен айып тағылды.
ЛГБТ мәселелері
2017 жылы үкіметтегі партия ЛГБТ қауымдастығына қарсы шаралар қабылдап жатыр деген хабар тарады. Бұл гомосексуалдықта айыпталғандардың қамауға алынуын да қамтыды. Алайда, 2024 жылғы Бангладеш оқулықтарына қатысты дау кезінде, университет оқытушысы Асиф Махтаб Утша трансгендерлік идеяларды таратуға айыптап оқулықты жыртып тастады. Осыдан кейін партияның сыншылары Авами үкіметі мен NCTB Асифтің онлайн режиміндегі гомофобиялық мінез-құлқына жылдам араздасқандарын мәлімдеді.
"Саяси ұлтшылдықты" насихаттау
Авами лигасы "саяси ұлтшылдықты" қолдаушылық жасады деген айып тағылып отыр, ол радикалды ұлтшылдықтың бір түрі. Бұл ұлтшылдықтың түрі басқа факторларға қарағанда "саяси идентификацияға негізделген қанағаттандырмауға" басымдық береді, бірақ ол "мемлекет ішіндегі діни әртүрлілікті, мәдени айырмашылықтарды және нәсілдік әртүрлілікті қабылдауға көбірек бейім, бірақ идеологиялық немесе партиялық қолдаудағы саяси дауларды қабылдамайды". Партия өзін әрдайым "азаттық күштері" деп таныстырады және өзін "Азаттық соғысының жалғыз қорғаушысы" ретінде көрсетеді, сонымен бірге Азаттық соғысына оппозицияның үлесін төмендетіп көрсетеді; бұл сайлау саясаты контекстінде оппозицияның заңдылығын жоғары қоюға бағытталған әрекет деп сипатталады. Сыншылардың пікірінше, Бангладеш Азаттық соғысын осылай түсіндірудің салдарынан елде оппозицияны шеттетуге әкеп соқтыратын авторитарлық емес әлеуметтік-саяси орта қалыптасқан.
Конституция
Бангладеш Ауами Лигасының Конституциясы 24 баптан тұрады және оған Бағдарлама, Мүшелік, Ұйымдық жүйе, Орталық ұйымдар, Атау, Мақсаттары мен міндеттері, Негізгі принциптер, Міндеттемелер сияқты мазмұндар кіреді. Өзгеріп жатқан жағдайлар мен міндеттерге байланысты, кейбір баптар Ұлттық конференцияда қайта қарастырылды.
Консультативтік кеңес
Шамамен 38 кеңес мүшесі партияның саяси-талдау орталығы ретінде жұмыс істейді және Орталық Жұмыс комитетінің құрамына кірмейді. Авами лигасының кеңесі Бангладеш Авами лигасының жоғары басқару органы болып табылады.
Жатия Сангсад сайлауы
Саяси партия жетекшісіДауыс саны%Орын саны+/-ҚұрамыҮкімет1973Шейх Муджибур Рахман 13 798 717 73.20%Жаңа 1-ші1979Асадуззаман Хан 4 734 277 24.56% 254 2-ші1986Шейх Хасина 7 462 157 26.16% 37 2-ші1988Бойкотталды 761991 10 259 866 30.08% 88 2-шіАқпан 1996Бойкотталды 88Маусым 1996 15 882 792 37.44% 146 1-ші2001 22 365 516 40.13% 84 2-ші2008 33 634 629 48.04% 168 1-ші2014 12 357 374 72.14% 4 1-ші2018 63 523 066 74.63% 23 1-ші2024 xx,xxx,xxx xx.xx% 35 1-ші