Кіріспе
Бишоп – шалфей тұқымдасына жататын өсімдіктер туысы. Stachys – ламиялылар тұқымдасының (Lamiaceae) ең ірі туыстарының бірі. Түрлер санының бағасы шамамен 300-ге жетеді. Stachys Lamioideae кіші тұқымдасына жатады. Туыстың нақты аумағы және кіші тұқымдастағы басқа туыстармен байланысы толыққанды зерттелмеген.
the bishop
Stachys is a genus of plants, one of the largest in the mint family Lamiaceae. Estimates of the number of species vary from about 300, Stachys is in the subfamily Lamioideae The precise extent of the genus and its relationship to other genera in the subfamily are poorly known.
Қалыптасу және атау
Бұл туыстың таралу аймағы Еуропа, Азия, Африка, Австралия және Солтүстік Американы қамтиды. Оған берілген жалпы атаулар: Hedgenettle, Heal All, Self Heal, Woundwort, Betony және қозы құлақтары. Ағаш бетоны (S. officinalis) ерте ортағасырлық Англиядағы англосакстар үшін ең маңызды дәрілік шөп болды және ежелгі рим дәуірінен бастап ерте заманға дейін көптеген емдеу мақсатында қолданылды. Стахис түлігі 1753 жылы Линней Species Plantarum еңбегінде аталды. Бұл атау грекше σταχυς (stachys) сөзінен шыққан, ол "астық масағы" деген мағынаны білдіреді және гүлшоғырының көбінесе масақ тәрізді болатындығын көрсетеді. Woundwort атауы кейбір түрлерін дәстүрлі медицинада жараларды емдеу үшін пайдаланғандықтан берілген.
Адамға қолдану
Қытай артишогы немесе Кросне (S. affinis) тамаққа пайдалануға болатын түйнегі үшін өсіріледі.
Сипаттама
Stachys - бұталар және бір жылдық немесе көп жылдық шөптер туысы. Сабақтары биік, қарама-қарсы, үшбұрышты жапырақтары бар, тікенекті жиектері ұзын. Көптеген түрлерде жапырақтары жұмсақ түкті болады. Гүлдері ұзын, сабағының жоғарғы бөлігіндегі жапырақ қойнауларында шоғырланған. Гүл шоғырлары 5 тілікке бөлінген, жоғарғы тілігі "қалпақ" құрайды, ақтан қызғылт, күлгін, қызыл немесе ашық сары түстерге дейін өзгереді.
Айналым
Stachys және басқа туыстар арасындағы шекара нақты емес және авторлар арасында әртүрлі болған. 2002 жылы жүргізілген молекулалық филогенетикалық зерттеу Stachys officinalis түрiнiң қалған туыстармен тығыз байланысты еместігін көрсетті. Бұл зерттеу сонымен қатар алты басқа туысты қазіргі кезде белгіленген Stachys ішінде орналасқан деп тапты. Ішке енген туыстар: Prasium, Phlomidoschema, Sideritis, Haplostachys, Phyllostegia және Stenogyne.
Қалдық деректері
†Stachys pliocenica тұқымдарының қазба қалдықтары Болгарияның жоғарғы миоцен шөгінділерінен және Белоруссияның оңтүстік-шығысының плиоцен шөгінділерінен табылған. Бұл қазба тұқымдар Stachys cretica тұқымдарына ұқсас.
Бұрын осы жерде орналастырылған
Ағастше фоенникулум (Pursh) Кунце (S. foeniculum Pursh ретінде)
Леонурус жапоникум Houtt. (S. artemisia Lour ретінде)
Стахис мониери (Gouan) P. W. Ball, қазір Betonica officinalis синонимінде
Бетоника макранта K. Koch (S. macrantha (K. Koch) Stearn ретінде)
Бетоника официналис L. (S. officinalis (L.) Trevis ретінде)
Leonurus japonicus Houtt. (as S. artemisia Lour.) Stachys monieri (Gouan) P. W. Ball, now in the synonymy of Betonica officinalis
Betonica macrantha K. Koch (as S. macrantha (K. Koch) Stearn)
Betonica officinalis L. (as S. officinalis (L.) Trevis.)