Стюарт Хэмпшир: философ, сын своего времени

Кіріспе

Британдық философ және әдеби сыншы (1914–2004)

Сэр Стюарт Ньютон Гэмпшир (1 қазан 1914 – 13 маусым 2004) – ағылшын философы, әдеби сыншы және университет администраторы. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде моральдық және саяси ой-өріске жаңа бағыт берген антирационалистік Оксфорд ойшылдарының бірі болды.

Өмірбаян

Хэмпшир Линкольнширдің Хилинг қаласында туды, ол жақын маңдағы Гримсбиде балық саудасымен айналысқан Джордж Ньютон Хэмпширдің ұлы еді. Хэмпшир Локерс Парк мектебінде (Гай Берджесспен бірге оқыған), Рептон мектебінде және Оксфордтың Баллиол колледжінде білім алды. Ол өзін тарихпен шектемей, «Ұлылар» туралы зерттеуге көшті және сурет пен әдебиетті терең зерттеді. Баллиолдегі дәстүр бойынша, оның зияткерлік дамуы академиялық ұстаздарға қарағанда, оның талантты замандастарының ықпалында болды. Бірінші сынып диплом алғаннан кейін, 1936 жылы Оксфордтағы All Souls College-тің стипендиясын жеңіп алды, онда бастапқыда логикалық позитивизм бағытында философияны зерттеді және оқытты. Ол сол кездегі жетекші философтармен, соның ішінде Дж. Л. Остин, Х. Л. А. Харт және Исаия Берлинмен бірге бейресми талқылаулар тобына қатысты. 1940 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол әскерге шақырылып, офицерлік шен алды. Дене шынықтыруға қабілетсіздігіне байланысты ол Лондонға жақын әскери барлау қызметіне жіберілді, онда Оксфордтағы Гилберт Райл мен Хью Тревор Ропер сияқты әріптестерімен жұмыс істеді. Соғыстың соңында нацистік офицерлермен сұраққа алу кезіндегі кездесулері оны зұлымдықтың нақты екендігіне сендірді. Соғыстан кейін философиялық мансабына оралуға дейін ол үкіметте жұмыс істеді. 1947 жылдан 1950 жылға дейін Лондон университетінде сабақ берді, содан кейін Оксфордтың Нью колледжінде оқытушы болды. Оның «Спиноза» атты зерттеу еңбегі алғаш рет 1951 жылы жарық көрді. 1955 жылы ол All Souls-қа тұрақты және отандық стипендиат ретінде оралды. Оның «Ой және әрекет» (1959) атты инновациялық кітабы көп назар аударды, әсіресе Оксфордтағы әріптесі Айрис Мердоктың назарына ілікті. Ол психологиядағы жаңалықтарды ескере отырып, ақыл-ой философиясының интенционалистік теориясын ұсынды. Континенттік философияның көп бөлігін әдепсіз және жалған деп есептегенімен, Хэмпширге Морис Мерло-Понтидің ықпалы зор болды. Ол ақыл-ой философиясының «философтар адамдарды тек пассивті бақылаушылар ретінде қарастырғанда, оларды өз еркімен әрекет ететін субъекттер ретінде ескермегенде бұрмаланғанын» айтты. Оның келесі кітаптарында Хэмпшир моральдық философияны моральдық мәлімдемелердің логикалық қасиеттеріне назар аудармай, моральдық проблемалардың маңызды мәселесі деп санайтын нәрсеге – олар бізге практикалық агенттер ретінде қалай көрінетініне ауыстыруға тырысты. 1960 жылы Стюарт Хэмпшир Британ академиясының мүшесі болып сайланды және А. Дж. Айерден кейін Лондон университетінің колледжінде Ақыл-ой және логика философиясының профессоры болды. Оның халықаралық беделі артып, 1963 жылдан 1970 жылға дейін ол Принстон университетінің философия кафедрасын басқарды, онда ол Лондонның қатаң атмосферасынан қуана құтылды, оның мандарин стилі, Айердің естеліктерінде айтқандай, оған сәйкес келмеді. 1970 жылы ол Оксфордқа оралып, Оксфордтың Уадхэм колледжінің директоры болды. Уадхэм 1974 жылы әйелдерді қабылдаған Оксфорд колледждерінің алғашқы тобының бірі болды. Хэмпшир өзінің директорылығын колледждің дамуын жаңартқан ең маңызды жетістігінің бірі деп есептеді. 1979 жылы ол рыцарь атағын алды және 1984 жылы Уадхэмнен зейнеткерлікке шығып, Стэнфорд университетінде профессорлық қызметке қабылданды. Оның соңғы кітабы «Әділет – бұл қақтығыс» (1999) – Принстон философиялық монографиялар сериясының ашылуы болды. Стюарт Хэмпшир «The Times Literary Supplement» және «The New York Review of Books» сияқты журналдарда әдебиет және басқа да тақырыптар бойынша көп жазды. Ол көп жылдар бойы өнер кеңесінің әдеби комиссиясын басқарды. 1965–1966 жылдары ол Ұлыбритания үкіметі тарапынан GCHQ тиімділігін тексеру үшін таңдалды. Ол 1961 жылы философ А. Дж. Айердің бұрынғы әйелі Рене Айерге үйленді. Ол 1980 жылы қайтыс болды, ал 1985 жылы Стэнфордтағы әріптесі, қазір Дурхам университетінің және Калифорния университетінің Сан-Диего қаласындағы философия профессоры Нэнси Картрайтқа үйленді.

Hampshire was born in Healing, Lincolnshire, the son of George Newton Hampshire, a fish merchant in nearby Grimsby. Hampshire was educated at Lockers Park School (where he overlapped with Guy Burgess), Repton School and Balliol College, Oxford, where he matriculated as a history scholar. He did not confine himself to history, switching instead to the study of Greats and immersing himself in the study of painting and literature. As was the culture at Balliol, his intellectual development owed more to his gifted contemporaries than to academic tutors. Having taken a first class degree, in 1936 he was elected to a Fellowship of All Souls College, Oxford, where he researched and taught philosophy initially as an adherent of logical positivism. He participated in an informal discussion group with some of the leading philosophers of his day, including J. L. Austin, H. L. A. Hart, and Isaiah Berlin. In 1940, at the outbreak of World War II he enlisted in the army and was given a commission. Due to his lack of physical aptitude he was seconded to a position in military intelligence near London where he worked with Oxford colleagues such as Gilbert Ryle and Hugh Trevor Roper. His encounters as interrogator with Nazi officers at the end of the war led to his insistence on the reality of evil. After the war, he worked for the government before resuming his career in philosophy. From 1947 to 1950, he taught at University College London, and was subsequently a fellow of New College, Oxford. His study Spinoza was first published in 1951. In 1955, he returned to All Souls, as a resident fellow and domestic bursar. His innovative book Thought and Action (1959) attracted much attention, notably from his Oxford colleague Iris Murdoch. It propounded an intentionalist theory of the philosophy of mind taking account of developments in psychology. Although he considered most continental philosophy vulgar and fraudulent, Hampshire was much influenced by Maurice Merleau Ponty. He insisted that philosophy of mind "has been distorted by philosophers when they think of persons only as passive observers and not as self willed agents". In his subsequent books, Hampshire sought to shift moral philosophy from its focus on the logical properties of moral statements to what he considered the crucial question of moral problems as they present themselves to us as practical agents. In 1960, Stuart Hampshire was elected a member of the British Academy and became Grote Professor of the Philosophy of Mind and Logic at University College London, succeeding A. J. Ayer. His international reputation was growing and from 1963 to 1970 he chaired the department of philosophy at Princeton University to which he had happily escaped from the robust atmosphere of London to which his mandarin style, conveyed in a rather preposterous growling accent, was ill suited, as Ayer implied in his memoirs. In 1970, he returned to Oxford as Warden of Wadham College, Oxford. Wadham was in the first group of men only Oxford colleges to admit women in 1974. Hampshire considered his wardenship to be one of his most significant achievements in reviving the fortunes of the college. He was knighted in 1979 and retired from Wadham in 1984, when he accepted a professorship at Stanford University. His last book, Justice Is Conflict (1999), inaugurated the Princeton Monographs in Philosophy series. Stuart Hampshire wrote extensively on literature and other topics for The Times Literary Supplement and The New York Review of Books amongst others. He was head of the literary panel of the Arts Council for many years. In 1965–66, he was selected by the UK government to conduct a review of the effectiveness of GCHQ. He married his first wife, Renée Ayer, the former wife of the philosopher A. J. Ayer, in 1961. She died in 1980, and in 1985 he married Nancy Cartwright, who was then his colleague at Stanford and is now Professor of Philosophy at Durham University and at the University of California, San Diego.

Жарияланымдар

(Наставник-философтар.) (Лондон университетінің колледжінде 1960 жылғы 25 қазанда оқылған ашылу лекциясы.) (Гвилим Джеймс еске алу лекциясы.) (Британияға алғыс айту қоры лекциясы.)