Кіріспе

Әлеуметтік ғылымдарда тәртіп

Ақпараттық қауіпсіздік контекстінде әлеуметтік инженерия

Әлеуметтік инженерия – бұл үкіметтер, сондай-ақ БАҚ, академиялық орта немесе жекелеген топтар тарапынан мақсатты халықтың белгілі бір көзқарастары мен әлеуметтік мінез-құлқына кең ауқымда әсер ету үшін жоғарыдан төменге қарай жүзеге асырылатын, қалыптасқан қасиеттерге қол жеткізуге бағытталған термин.

Тарих

Голландиялық индустриалист Дж. С. Ван Маркен (nl) 1894 жылы эсседе «әлеуметтік инженерлер» (sociale ingenieurs) терминін қолданды. Бұл идея бойынша, қазіргі заманғы жұмыс берушілеріне адамдармен қарым-қатынасқа байланысты қиындықтарды шешуде мамандардың көмегі қажет, дәл сол сияқты, адам емес нәрселермен (материалдар, машиналар, процестер) күресу үшін техникалық білім (дәстүрлі инженерлер) қажет болды. «Әлеуметтік инженерия» 1899 жылы шағын журналдың атауы болды (1900 жылдан бастап «Әлеуметтік қызмет» деп аталды), ал 1909 жылы бұл журналдың бұрынғы редакторы Уильям Х. Толманның кітабының атауы болды (1910 жылы француз тіліне аударылды). Әлеуметтік жақсылықты уағыздаған әлеуметтанушы Эдвин Л. Эрптің 1911 жылы АҚШ-та «тиімділікке құмарлық» кезінде жарық көрген «Әлеуметтік инженер» атты еңбегімен терминнің жаңа қолданылуы басталды, ол содан бері қалыпты стандартқа айналды: «Әлеуметтік инженерия» әлеуметтік қатынастарды «механизмдер» ретінде қарастыруға және оларды техникалық инженерлердің тәсілімен шешуге бағытталған тәсілді білдірді. Үндістанда 2005 жылдан кейін түрлі касталарды біріктіру мақсатында Бихар штатында әлеуметтік инженерия кең ауқымда жүзеге асырылды. Карл Поппер өзінің «Ашық қоғам және оның жаулары» атты саяси ғылымдар кітабында, I том, «Платонның сиқыры» (1945) еңбегінде «бөлшек әлеуметтік инженерия» және утопиялық әлеуметтік инженерия деп аталатын принциптер арасындағы айырмашылықты көрсетті.