Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чилидің аймағы
әкімшілік бөлініс
Region of Chile
the administrative division
Араукания (,/ær//ɔ:/'/k//eɪ//n//i//ə/ ARRawKAYnee ə), Ла Араукания аймағы (lang es aɾawkaˈni. a) – Чилидің 16 бірінші деңгейлі әкімшілік бөлімінің бірі және екі провинциядан тұрады: солтүстіктегі Мальеко және оңтүстіктегі Каутин. Оның астанасы және ең ірі қаласы – Темуко; басқа маңызды қалаларға Ангол және Вильяррика кіреді. Чили 1880 жылдарға дейін Араукания аймағының жерлерін қоспады, ол жергілікті мапуче халқының қарсылығын әскери және саяси жолдармен тоқтату үшін аймақты басып алды. Бұл чили және еуропалық иммиграция мен қоныстануға мүмкіндік берді. 1900–1930 жылдар аралығында Арауканияның халқы, сондай-ақ экономикасы да едәуір өсті, Чилидің қалған бөлігін қампқан рецессияға қарамастан. Араукания Чилидің маңызды ауыл шаруашылығы аудандарының біріне айналып, «Чилидің астық қоймасы» деген лақап ат алды. Араукания әкімшілік аймағы 1974 жылы құрылды, ол үлкен тарихи Араукания аймағының ядросы болды. XXI ғасырда Араукания жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша Чилидің ең кедей аймағы болып табылады. Аймақ халқының шамамен үштен бірін этникалық мапуче құрайды, бұл Чилидің басқа аймақтарымен салыстырғанда ең жоғары көрсеткіш. Араукания аймағы қазіргі мапуче қақтығысының негізгі ортасы болып табылады, себебі мапучелер орталық үкіметке қарсы жер талаптарын қойып отыр.
The Araucanía (,/ær//ɔ:/'/k//eɪ//n//i//ə/ ARRawKAYnee ə), La Araucanía Region (lang es aɾawkaˈni. a) is one of Chile's 16 first order administrative divisions, and comprises two provinces: Malleco in the north and Cautín in the south. Its capital and largest city is Temuco; other important cities include Angol and Villarrica. Chile did not incorporate the lands of the Araucanía Region until the 1880s, when it occupied the area to end resistance by the indigenous Mapuche by both military and political means. This opened up the area for Chilean and European immigration and settlement. In the 1900–1930 period, the population of Araucanía grew considerably, as did the economy despite recessions striking the rest of Chile. Araucanía became one of the principal agricultural districts of Chile, gaining the nickname of "granary of Chile". The administrative Araucanía Region was established in 1974, in what was the core of the larger historic region of Araucanía. In the 21st century, Araucanía is Chile's poorest region in terms of GDP per capita. About a third of the region's population is ethnic Mapuche, the highest proportion of any Chilean region. The Araucanía Region has been the main location of the confrontations of the ongoing Mapuche conflict, as the Mapuche have pressed their land claims against the central government.
География
Бұл аймақтың барлық жағында коигу, раули және тепа ағаштары, сондай-ақ бей, Чили лавры және кипаристері бар табиғи ормандар кең жайылған. Шатырлы араукария (Араукария араукана) немесе маймыл орманы (жергілікті тұрғындар пехуэн деп атайды) ландшафттан биіктей көрінеді. Оның жемісі – пиньон (баскетбол немесе боулинг добының салмағы мен мөлшеріне жететін ірі қарағай жаңғағы) – әлі де Пеуэнше тайпасы мен аймақ тұрғындарының негізгі тағамы болып табылады. Осы табиғи байлықтың көп бөлігі түрлі ұлттық паркте (Нахуелбута, Толхуака, Конгуиллио, Вилларрика және Уэркеуэ ұлттық парктері) және ұлттық қорықтарда (Малалкахуэлло, Лас Налькас және Альто Биобио) қорғалады.
Virgin forests, featuring coigüe, raulí and tepa trees, as well as bay, Chilean laurel and cypress, criss cross the region in all directions. The majestic conifer Araucaria araucana, or monkey puzzle tree (known locally as pehuén), towers above the landscape. Its fruit, the piñón (a type of massive pine nut, often growing to the size and weight of a basketball or a bowling ball) is still a staple food for the indigenous Pehuenches and local residents. A large part of this natural wealth is protected in various national parks (Nahuelbuta, Tolhuaca, Conguillío, Villarrica, and Huerquehue National Parks) and national reserves (Malalcahuello, Las Nalcas, and Alto Biobío).
Мапучелердің алғашқы қарсылығы
Араукания аймағы – инкалар мен испандықтардың жаулау әрекеттеріне қарсылық көрсеткен мапуче халқының туған жері. Мапучелерге қарсы көптеген әскерлерді жібергеннен кейін, испандықтар шығындарын азайтып, өздерінің колониясының оңтүстік шегарасын Биобио өзенінің солтүстік жағасында белгіледі. Арауканияны Чили үкіметі басып алғаннан кейін, халықты бағындырып, бұл аймақ 1885 жылдан бері Чилинің құрамында болып келеді.
The Araucanía region is the heartland of the indigenous Mapuche people, who resisted both Incan and Spanish attempts at conquest. After sending many forces against the Mapuche, the Spanish would cut their losses, establishing the southern border of their colony at the northern banks of the Biobío River. Following the occupation of Araucanía by the Chilean government, which subdued the people, the territory has been a part of Chile ever since 1885.
Чилидің жаулауы
Тәуелсіздік алғаннан кейін Чили үкіметі мапучелермен бейбіт қарым-қатынас орнатуды жөн көрді. Аймақтың тиімді жаулап алуы 1862 жылға дейін басталмады. Осы кезеңде үкімет қоныс аударушыларға жаңа қалалар салуға және аймаққа темір жол, телеграф пен жолдар салуға рұқсат берді. Жаулап алу мен үздіксіз әскери әрекеттерден кейін, 1882 жылы Араукания Чилиге толық қосылды. Арауканиядағы көптеген қалалар мен кенттер алғашқыда Арауканияны жаулап алу кезінде және одан кейін әскери бекеттер ретінде дамыды. Армия жеткен өңірдің соңғы бөліктері – Альто-Биобио және Толтен өзенінің жазықтары болды. Чилинің жаулап алуынан бері осы аймақтарда мапуче қауымдастықтары ең жақсы сақталды. 1890 жылдары Малеко виадугының салынуымен аймаққа қол жеткізу оңайырақ болды. Чилидің оңтүстігіндегі елді мекендер консолидацияланды.
Following independence, the Chilean government opted for peaceful relations with the Mapuche. Effective territorial occupation did not begin until 1862. During this time, the government allowed settlers to found new towns and constructed the railroad, telegraph, and roads into the area. After an occupation and sustained military action, Araucanía was fully incorporated into Chile in 1882. Many cities and towns in Araucanía were first developed as army outposts during and after the occupation of Araucanía. The last portions of the region to be reached by the army were Alto Biobío and Toltén River's lowlands. These are the regions where Mapuche communities have thrived the best since the Chilean conquest. With the construction of the Malleco Viaduct in the 1890s, the region became more accessible. Settlements in southern Chile became more consolidated.
Чилидің астық қоймасы
ХХ ғасырдың ортасына дейін Арауканияда құрылған ірі шаруашылықтар (estancias) бидай егісімен айналысты, соның салдарынан аймақ "Чилидің астық қоймасы" деп аталды. Табиғи түрде құнарлы топырақ және тракторлар сияқты жаңа технологиялардың енгізілуі бидай өнімділігінің жоғары болуына әкелді. Алайда, шаруалар егіс алмастыруды жүзеге асырмағандықтан, сондай-ақ орманды жерлерді салғысыз кесуге және өртеуге рұқсат берілгендіктен, топырақ кең ауқымды эрозияға ұшырады. Олар құнарлылығын жоғалтып, көп мөлшердегі жоғарғы топырақ қабаттары эрозиядан зардап шекті. 1930 жылдардан бастап Вилларрика көлі туристік аймақ ретінде дамытыла бастады.
Until the mid 20th century, the large agricultural estates (estancias) that were established in Araucanía were cultivated in wheat, led to its being called the "Granary of Chile". With naturally fertile soil and the implementation of modern technology such as tractors, wheat harvests were extraordinarily high, but because the farmers did not perform crop rotation, and indiscriminate logging and burning of woodlands was permitted, soils were prone to extensive erosion. They lost their fertility and much topsoil was lost to erosion. Beginning in the 1930s, Villarrica Lake was developed as a tourism area.
Экономикалық экспансия және мапучелердің қайтадан жанжалы
1990 жылы Чилиде демократияның қайта орнауымен Мапуче ұйымдары белгілі бір аумақтардағы жер талаптарын жаңартты. Қазір Мапуче қақтығысы деп аталатын нәрсеге зорлық-зомбылықтың күшеюі ілесіп келді. Coordinadora Arauco Malleco және осыған ұқсас белсенді топтар өз талаптарын қолдау үшін кейде өрт қоюға және өліммен қорқытуға жүгінеді; ал Consejo de Todas Las Tierras сияқты басқа ұйымдар үкіметтік емес ұйымдар мен олардың үндістер ұйымдарынан халықаралық қолдау алды және оны пайдаланды.
With the return of democracy in Chile in 1990, Mapuche organizations renewed their land claims on certain territories. Rising violence has accompanied what is now called the Mapuche conflict. Coordinadora Arauco Malleco and similar activist groups have sometimes used arson attacks and death threats to back up their claims; other organizations, such as the Consejo de Todas Las Tierras, have sought and enjoyed international support from nongovernmental and their indigenous organizations.
Демография
Испан отарлаушылары алғаш рет 1550 жылдары Арауканияға (екі аймақтық атаудың бірі) келді, бірақ жергілікті мапуче тайпаларын бағындыра алмады. 19 ғасырдың соңында Чили үкіметі аймаққа ірікөлденді иммиграция және қоныс аудару бағдарламасын қолдады. Ол кезде Чили жиі түрлі еуропалық елдерге, әсіресе Германия, Австрия және Швейцарияға жер бөлу туралы жарнамалар жариялап, көптеген жаңа қоныс аударушыларды осы елдерден шақыратын. 19 ғасырдың ортасынан бастап, неміс революцияларынан кейін, иммигранттар көбінесе саяси дүрбелең мен экономикалық қиындықтардан қашып, жаңа тұратын орын іздеді. Басқа иммигранттардың арасында Испанияның солтүстік шекарасы мен Оңтүстік-Батыс Франциясының арасындағы баск халқы және Анд тауларының ар жағындағы кейбір аргентиналықтар болды. Қазіргі халықтың көп бөлігі Чилидің Орталық аймағынан келген ішкі көші-қонның нәтижесінде құралған; шамалы бөлігі "Арауканияны бейбіт ету" кезінде және одан кейін келген еуропалық қоныс аударушылардың ұрпақтарынан тұрады. Аймақта Чилидегі жергілікті тұрғындардың ең жоғары үлесі – шамамен 25% құрайды, олардың көпшілігі мапуче халқынан. Халықтың шамамен 25% ақ немесе кастисо (жартылай еуропалық-үндіс тегі бар метистің (50%) басқа бір түрі), ал олардың көпшілігі кем дегенде жартылай испан отарлаушыларынан тараған. 1903 жылы 88 канарлық отбасы – 400 адамнан тұратын топ Буди көліне келді (қазіргі уақытта 1000-нан астам ұрпағы бар) және үкіметтің аймақты қоныстандыруға шақыруына жауап ретінде жеке компанияның мүддесі үшін келісімшартқа қол қойды. Көптеген канарлықтар өздерінің міндеттемелерін орындағанмен, қоныстандыру шарттарын бұзғандардың кейбіреулері келісімдерден қашып құтылуға тырысып, тұтқындалды немесе жергілікті мапуче халқы бұрынғы жерлерінде қалған осы адамдардың жағдайына аянып, оларға көмектесті. Мапуче олардың кейбіреулерін қабылдап, "канарлықтардың көтерілісі" деп аталған наразылықтарына қосылды; көптеген канарлықтар мапуче халқының құрамына еніп, Чилидегі метистердің санын арттырды. 20 ғасырдың басында Арабтар (көбінесе сириялықтар, ливандықтар және палестиналықтар), қытайлар, жапондар, корейлер және Еуропаның Солтүстік Америкасы мен Австралиясынан келген адамдар Ла Арауканияда қоныстанды. Темукода қытай, тайвань және сириялықтардың көптеп табылуымен қатар, Капитан-Пастенде итальяндықтар басым. Вилларрика Бур соғысынан (1899–1903) кейін Оңтүстік Африкадан қуылған бірнеше мың африканердің (немесе голландтық Оңтүстік Африкалықтардың) қоныстанған жері болды. Бұл қалаларға да 16 ғасырда голланд отарлаушыларының ықпалы тиді, сол кезде аймақ Жаңа Фландрия деп аталды. Кейін Нидерланды оны испан отаршылдық билігіне өткізді. Соңғы үш онжылдықта Темуко қаласы Чилидегі ең жылдам өсіп келе жатқан қала болып табылады. 1970 жылғы халық санауы бойынша Темукода 88 000-ға жуық адам тұрды. 2000 жылғы халық санауында, 30 жыл өткен соң, халық саны үш есеге өсіп, 250 000-ға жетті. Вилларрика көлінің жағасында орналасқан Вилларрика курорты да қарқынды дамыды. Ол Чилидегі төрт ірі туристік орталықтың бірі – Пукон курортының жанында орналасқан. 2002 жылғы халық санауы бойынша ең көп халқы бар қалалар: Темуко (260 783, оның ішінде Падре Лас Касас), Вильяррика (45 531), Ангол (43 801), Виктория (23 977), Лаутаро (18 808), Нью-Империяль (14 980), Коллипулли (14 240), Лонкоче (14 191) және Траиген (14 140).
Spanish settlers first arrived in Araucanía (one of two regional names) in the 1550s, but were unable to subdue the indigenous Mapuche. In the late 19th century, the Chilean government endorsed a large scale immigration and settlement program for the area. At the time, Chile often endorsed land allotment advertisement to Europeans, notably in Germany, Austria, and Switzerland, from where most of the new arrivals came. Beginning in the mid 19th century, with the German Revolutions, immigrants were often fleeing political upheaval and poor economies, seeking a new place to live. Other immigrants included Basques, from the northern Spanish border with southwest France, and some Argentines from across the Andes. The current population is descended mostly from internal migration from the Central Zone of Chile; to a lesser extent, it consists of descendants of European settlers who arrived during and after the "pacification of Araucanía". The region has the highest proportion of indigenous residents of any in Chile, around 25%, of which the majority is Mapuche people. About 25% of the population is white or castizo (another form of mestizo (50%) of partial European Amerindian descent), and a large proportion of them is at least partially descended from Spanish colonists. In 1903, a fleet of 88 Canarian families—400 persons—arrived in Budi Lake (and currently have more than 1,000 modern descendants) as a response to the government's call to populate the region, and signed contracts for the benefit of a private company. While many Canarians obeyed their servitude, some of those who disobeyed the provisions of repopulation tried to escape their agreements and were arrested, or the indigenous Mapuche people took pity on the plight of these individuals who were on their former lands. The Mapuche welcomed some of them, and joined their demonstrations, in the so called "revolt of the Canarians"; many Canarians integrated into the Mapuche population, thus adding to the large mestizo population that exists in Chile. Smaller numbers of Arab (largely Syrian, Lebanese and Palestinian), Chinese, Japanese, Korean and people of Euro North American and Australian descent settled in La Araucania in the early 20th century. Temuco has a thriving Chinese, Taiwanese, and Syrian presence, and Capitán Pastene has a largely ethnic Italian community. Villarrica was where several thousand Afrikaners (or Dutch South Africans) settled after their expulsion from South Africa, following the Boer War (1899–1903). These towns also were influenced by early Dutch colonists in the 16th century, when the region was nicknamed New Flanders. The Netherlands later ceded it to Spanish colonial rule. During the past three decades, the city of Temuco has had the fastest rate of growth in Chile. According to the census of 1970, about 88,000 inhabitants lived in Temuco. In the census of 2000, 30 years later, the population had tripled to 250,000. The resort town of Villarrica, on Lake Villarrica, has expanded rapidly. It is located next to the fast growing resort of Pucón, now one of the four largest tourist destinations in Chile. According to the 2002 census, the most populated cities are: Temuco (260,783, includes Padre Las Casas), Villarrica (45,531), Angol (43,801), Victoria (23,977), Lautaro (18,808), New Imperial (14,980), Collipulli (14,240), Loncoche (14,191), and Traiguén (14,140).
Экономика
Араукания жақында ғана дәнді дақылдарға тәуелді болды және Чилидің астық қоймасы ретінде танымал еді. Ауыл шаруашылығы кең түрленді; бидай әлі де негізгі дақыл болып табылады, бірақ сұлы, жүзім және люпин өндірісі айтарлықтай артты, сонымен қатар жеміс-жидек және гүл өсіру салалары да дамуда. Аймақтың негізгі туристік орталығы – Вилларика көлі және Пукон.
Until recently, Araucanía was dependent on cereal farming and was known as Chile’s granary. Agriculture has become highly diversified; wheat is still the main crop, but production of oats, grapes, and lupines has increased significantly, and fruit and flower growing are also emerging. The main tourism centre in the region is the Villarrica Lake and Pucón.