Кіріспе

Чили аймағы

Антофагаста аймағы (антофаˈɣasta) – Чилидің он алты бірінші деңгейлі әкімшілік бөлінісінің бірі. Аудандық көрсеткіш бойынша Чилидегі екінші ірі аймақ болып табылады және Антофагаста, Эль-Лоа және Токопилла үш провинциясын қамтиды. Солтүстік шекарасы Тарапакамен, оңтүстік шекарасы Атакамамен, ал шығыс шекарасы Боливия және Аргентинамен жалғасады. Аймақтың орталығы – Антофагаста порты; маңызды қалаларының бірі – Калама. Аймақтың негізгі экономикалық қызметі – ірі құрлықтағы порфирлі мыс кендерін өндіру. Антофагастаның климаты өте құрғақ, бірақ жағалауға жақын аудандарда біршама жұмсақ. Аймақтың көбі өсімдік жамылғысынан толық дерлік құрғақ, тек Лоа өзенінің жағалауында және Сан-Педро-де-Атакама сияқты оазистерде ғана өсімдіктер кездеседі. Ішкі аймақтың көп бөлігі тұзды далалар, тефра және лава ағындарымен жабылған, ал жағалауында биік жартастар орналасқан. 19 ғасырдың соңындағы тұз өндірісінің өркендеуімен қатар Чилиден жаппай көшіп келгенге дейін бұл аймақты Чанго және Атакаменос тайпалары сиреп қоныстанған. Аймақтың көп бөлігі 1879 жылы Тынық мұхиты соғысының басталуына дейін Боливияның жалғыз теңіз жағалауы ретінде ұйымдастырылған, содан кейін Чилидің иелігіне өтті.

Тарих

Антофагастаның тарихы, өзінің аумағы сияқты, екі бөлікке бөлінеді: жағалау аймағы және Анд тауларының маңындағы жоталар немесе альтиплано. Колумбияға дейінгі дәуірде жағалауда Чангос үндістерінің көшпелі балықшы рулары қоныстанды, олар туралы испан жаулаушыларымен байланыс өте шектеулі болғандықтан, көп мәлімет қалмаған. Ішкі аймақта Атакама мәдениетінің халқы тұрды. Олардың өкілдері үлкен құрғақ тұзды көл Салар-де-Атакама, Лоа өзенінің алабы және альтипланодағы аңғарлар мен оазистерде мекен еткен. Ең маңызды елді мекен – Сан-Педро-де-Атакама ауылы болды. Атакама мәдениеті Тиуанаку мәдениетінің күшті ықпалында болды және кейіннен Инка билігіне бағынды. Атакамалықтар негізінен жүгері мен бұршақ өндіріп, Амазонка бассейні мен Тынық мұхитының жағалауына дейін сауда жасады. 16 ғасырда испандықтардың келуі мәдениетті жойған жоқ, бірақ екі мәдениеттің араласуы – местижаж процесі арқылы оны түбірінен өзгертті. Испания билігі тұсында Атакама аумағы Шаркас Корольдік Аудиенциясының басқаруына берілді, бірақ Аудиенция тек ішкі бөлікті ғана басқаруға міндетті ме, әлде жағалауды да қамтуға тиіс пе деген дау бар. Тәуелсіздік алған кезде генерал Симон Боливар оны «Шығыс департаменті» деген атпен жаңа Боливия Республикасының құрамына қосты. Бұл шешім Чили үкіметімен келіспеушілік тудырып, қазірге дейін даудың себебі болып табылады. Чили Испания тажының Uti possidetis қағидасына сәйкес, жағалау аймағы оларға тиесілі екенін және олардың аумағы Перумен тікелей шектесетінін мәлімдеді. Хуан Лопес және Хосе Сантос Осса сияқты чилилік саяхатшылар бай нитрат және гуано кен орындарын ашты, бұл жағалаудың чилилік отарлауына әкелді. Екі елдің жаңа қоныс аударушылары арасындағы шиеленіс 1879 жылға дейін, Тынық мұхиты соғысының басталуына дейін күшейді. Антофагаста соғыс аяқталғаннан кейін Чили үкіметіне толыққандай қосылды. Чилиліктердің отарлауы негізінен Норте-Чикодан (қазіргі Атакама және Кокимбо аймақтары, сондай-ақ III және IV аймақтар) Антофагаста мен Тарапаканың жаңа аумақтарына, Норте-Гранде деп белгілі болды. 20 ғасырдың басында бұл аймақ Чилидің кәсіби одақтар қозғалысының маңызды орталығына айналды. Ол мыс өндірісімен алмастырылғанға дейін нитрат өндіру өнеркәсібіне экономикалық жағынан тәуелді болды. Әлемдегі ең ірі және ең бай ашық карьерлердің екеуі Антофагастаның ішкі аудандарында орналасқан: Ла Эскондида және Чукикамата.

География

Негізгі өзен – Лоа. Жағалау Кордильерасының бойында Атакама жарылысы жатыр. Бұл жарылыстың маңындағы Жағалау Кордильерасы аймағы темір кеніне бай, ол Чили темір белдеуінің солтүстік бөлігін құрайды. Бұл кен орындары көбінесе манто типінде болады және негізінен Ла Негра формациясының тау жыныстарында орналасқан.

Климат

Антофагастада жауын-шашынның орташа мөлшері жылына өте аз. Жағалаудан шығысқа қарай, Чили жағалау тауларына дейін, әлемдегі ең құрғақ шөл – Атакама шөлінің оңтүстік-орталық бөлігі жатыр. Одан шығысқа қарай, ол құрғақтығы азырақ Орталық Анд құрғақ пуна аймағының бір бөлігі болып табылады. Тастасталған Юнгай қаласының маңы әлемдегі ең құрғақ жер деп белгіленген.

Демография

Халықтың көп бөлігі Антофагаста мен Мехильонес қалаларының жағалауында немесе ішкі аймақтағы Каламада тұрады, ол тау-кен өнеркәсібінің орталығы және оның жұмыс күшінің көп бөлігінің мекені. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Еуропадан (атапқатыны хорваттар, итальяндықтар, испандықтар, гректер, ағылшындар, француздар және португалдықтар), Левант аймағынан, сондай-ақ Қытайдан, Жапониядан, Кореядан, Перу мен Боливиядан аз санда қоныс аударушылар келді. Әртүрлі көші-қон толқындары альтиплано аймағының мәдениетімен бірігіп, Чилидің солтүстігіндегі қазіргі мәдениетті қалыптастырды, ол Орталық аңғар мен Чилидің басты мәдениетіне қарағанда көбірек Анд және көп еуропалық сипаттамаларымен ерекшеленеді.

Экономика

Антофагаста облысы – Чилидің экспорттық кірісінің басты көзі болып табылатын кен өнеркәсібінің орталығы. Бұл Чилидің кен өндірісінің 53% құрайды, негізінен мыс, содан кейін калий тұзы, алтын, йод және литий өндіріледі. Егер аймақ кең ауқымды автономияға ие болғанда, жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші Люксембургтің де басып кетер еді. Кен өнеркәсібі аймақтың экспортының 90% астам бөлігін құрайды. Балық аулау және өңдеу өнеркәсібі де аймақ кірісіне үлес қосады. Аймақтағы кен өндірісінің өркендеуіне байланысты инфрақұрылым мен қызметтердің дамуы, сондай-ақ көркем табиғат көрікті жерлерінің көптігі, ішкі аймақтарда да, жағалауда да туризм индустриясы үшін зор мүмкіндіктер ашты. Сан-Педро-де-Атакама шағын қаласы – бұрынғы Атакамен мәдениетінің орталығы, Атакама тұздығы, Ай сарқырамасы, Китор қамалы, Пуритама ыстық сулары және Ыңғайлы үлкен телескоп және ALMA сияқты көптеген астрономиялық обсерваториялар қызықты туристік орындардың қатарында.