Кіріспе
Деменцияға қолданылатын дәрі-дәрмектер.
Альцгеймер ауруы
Донепезил немесе басқа да ұқсас препараттар Альцгеймер ауруының барысын немесе прогрессиясын өзгертеді деген ешқандай дәлел жоқ. Алтыдан он екі айға дейінгі бақыланатын зерттеулер танымдық қабілеттерде немесе мінез-құлықта шамалы жақсаруды көрсетті. Ұлыбританияның Клиникалық Тәжірибе жөніндегі Ұлттық институты (NICE) донепезилді жеңіл және орташа дәрежедегі Альцгеймер ауруын басқарудың бір мүмкіндігі ретінде ұсынады. Дегенмен, пациенттің жағдайын үнемі бақылау керек, және егер айқын пайда болмаса, емді тоқтату қажет.
Басқа
Леви денесімен ауыратын деменция: Кейбір зерттеулер донепезильдің Леви денесімен ауыратын деменцияның танымдық және мінез-құлықтық белгілерін емдеуде тиімді екенін көрсеткен.
Жағымсыз әсерлер
Клиникалық зерттеулерде препаратты тоқтатуға әкеп соққан ең көп кездесетін жағымсыз құбылыстар – жүрек ауруы, диарея және құсу болды. Басқа да жанама әсерлерге ұйқының бұзылуы, бұлшық қылыштар мен ауыру және тәбеттің жоғалтылуы кірді. Көбінесе жағымсыз әсерлер 23 мг дозасын қабылдаған науқастарда, 10 мг немесе одан төмен дозаларды қабылдағандарға қарағанда көбірек байқалды. Көптеген науқастарда жағымсыз әсерлер жеңіл және уақытша болып, үш аптаға дейін сақталады және көбінесе препаратты қабылдауды жалғастырғанда да жақсарады.
Әрекет ету механизмі
Донепезил холинестеразалар деп аталатын ферменттерге, әсіресе ацетилхолинестеразға байланысып, оларды қайтымды түрде тежейді, осылайша ацетилхолиннің гидролизін тоқтатады. Бұл холинергиялық синапстарда ацетилхолин концентрациясын арттырады. Ацетилхолинестераза ингибиторы ретіндегі әрекетіне қоса, донепезил σ1 рецепторының қуатты агонисті екені анықталды (Ki = 14,6 нМ), және жануарларда, негізінен осы әрекет арқылы, антиамнестикалық әсерлер тудыратыны көрсетілді. Кейбір холинергиялық емес механизмдер де ұсынылған. & FK960 [133920 70 4]. {соматостатиндық нейротрансмиссияны ықтимал белсендіру} Дегенмен, препараттың ІІ фазадан кейін әзірленуі тоқтатылды, "себебі қарастырылған деректер препараттың жеңіл және орташа ауырлықтағы Альцгеймер ауруын емдеуде айқын тиімділігін көрсетпеді".
Тарих
Донепезилді әзірлеуге қатысты зерттеулер 1983 жылы Eisai компаниясында басталды, ал 1996 жылы Eisai компаниясы АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасынан (FDA) Aricept тауарлық атауымен донепезилге мақұлдама алды, оны Pfizer компаниясымен бірлесіп саудаға шығарды. Eisai командасын Хачиро Сугимото басқарды. 2011 жылға қарай Aricept Альцгеймер ауруын емдеуде әлемдегі ең көп сатылатын препарат болды. Бірінші генерикалық донепезил 2010 жылдың қараша айында Ranbaxy Labs компаниясы дайындаған формулаға АҚШ-тың FDA мақұлдамасы берілгеннен кейін қолжетімді болды.
Зерттеу
Донепезил басқа танымдық бұзылыстарда, соның ішінде Леви денесімен байланысты деменция және тамырлық деменцияда да сынақтан өтті, бірақ қазіргі уақытта осы жағдайлар үшін мақұлданбаған. Донепезил Альцгеймер ауруы бар адамдардағы ұйқыдағы тыныс тоқтауын (апноэ) жақсартатыны анықталды. Сонымен қатар, ол жеңіл Альцгеймер ауруы бар адамдарда жүріс-тұрысты жақсартады. Донепезил жеңіл когнитивтік бұзылу, шизофрения, назар аудару тапшылығы, коронарлық артерия айналып өту операциясынан кейінгі танымдық бұзылу, көптеген склерозбен байланысты танымдық бұзылу, CADASIL синдромы және Даун синдромы бар адамдарда да зерттелді. Ұлттық денсаулық институттары жүргізген үш жылдық зерттеуде жеңіл когнитивтік бұзылуы бар адамдарда донепезилдің алғашқы 18 айда деменцияға ұласу қарқынын плацебодан жақсырақ баяулатқаны анықталды, бірақ бұл нәтиже 36 айда сақталмады. Екінші талдау кезінде аполипопротеин E4 генотипіне ие адамдардың тобында донепезилдің зерттеу барысында тұрақты пайдасы байқалды. Дегенмен, қазіргі уақытта донепезил деменцияның алдын алу үшін қолданылмайды.
Танымдық қабілеттерді арттыру
Донепезилдің салауатты адамдардың танымдық қабілеттерін жақсартудағы нәтижелері әртүрлі болған. 2009 жылы жасалған қос соқыр, плацебомен бақыланған зерттеуде (n=24) донепезилдің әсерін анықтау үшін түрлі жад сынақтары жүргізілді, нәтижесінде кеңістіктік жадтың дәлдігі доза қолданғаннан кейін 90 минут өткен соң және теориялық Tmax (доза қолданғаннан кейін 210 минут өткен соң) уақытында жақсарғандығы анықталды. Турет синдромы және АДҚС (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) синдромымен ауыратын адамдарда донепезил тіктерді азайтуға көмектеседі, бірақ АДҚС симптомдарына әсер етпейді. Нервтік анорексияның физиопатологиясы, атап айтқанда холинергиялық тапшылықтарына байланысты, донепезилдің және холинестераза ингибиторлары болып табылатын басқа да препараттардың әсері осы ауруды емдеуде тиімді болуы мүмкін.