Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Морелос штатындағы қала, Мексика
City in Morelos, Mexico
Жиутепек – Мексиканың Морелос штатында орналасқан қала және оған қарасты муниципалитет. Жиутепек атауы "бағалы тастар төбесі" деген мағына беретін науатль тіліндегі "Сиутепетль" сөзінен шыққан. Қала сол аттас муниципалитеттің әкімшілік орталығы болып табылады. Соңғы онжылдықтарда Жиутепек көршілес Куернавакамен бірігіп, солтүстік-шығыс жағынан географиялық тұрғыдан біртұтас қалалық аймақ құрады. Куернавака қалалық аймағына осы екі муниципалитеттен бөлек, Темикско, Эмилиано Сапата, Ксочитепек және Тепостлан муниципалитеттері де кіреді. 2018 жылғы ақпан айы бойынша халық саны 1 027 562 адамды құрайды (бұл көрсеткішке Уицилак және Тлальтисапан муниципалитеттері де кіреді). 2015 жылғы халық санауы бойынша Жиутепек қаласының халқы 153 704 адамды, ал муниципалитетте 214 137 тұрғын тіркелді. Қала мен муниципалитет штат бойынша халық саны бойынша Куернавака қаласы мен муниципалитетінен кейін екінші орында тұр. Муниципалитеттің ауданы – .
Jiutepec is a city and its surrounding municipality in the Mexican state of Morelos. The name Jiutepec comes from the Nahuatl name Xiutepetl, which means "the precious stones hill". The city serves as the municipal seat for the surrounding municipality of the same name. Over recent decades Jiutepec has merged into neighboring Cuernavaca so that on its northeasterly edges it forms one geographically contiguous urban area with the latter. The Cuernavaca metropolitan area not only includes these two municipalities, but also Temixco, Emiliano Zapata, Xochitepec, and Tepoztlán municipalities, for a total population of 1,027,562 (February, 2018 figure also includes Huitzilac and Tlaltizapán). According to the 2015 census the city of Jiutepec had a population of 153,704 while the municipality reported 214,137 inhabitants. The city and the municipality rank second in population in the state, behind the city and municipality of Cuernavaca. The municipality has an area of .
Испандықтарға дейінгі тарих
Науатль тілін сөйлейтін адамдар 12-13 ғасырларда Морелос штатына келді, онда олар "Xiutépetl" сияқты ірі, маңызды иеліктер құрды. 1389 жылы Ксиутепель Куауханаухуак, Тетлама және Яутепекке қарсы соғыс салды. 1425 жылы ацтек императоры Икскоатль Жютепекті бағындырды.
Nauhuatl speaking people arrived in the state of Morelos in the 12th and 13th centuries, where they formed large, important domains such as "Xiutépetl." In A. D. 1389, Xiutépetl fought a war against Cuauhanauhuac, Tetlama, and Yautepec. In 1425, Aztec emperor Ixcóatl conquered Jiutepec.
Жаулап алу және отарлау
1521 жылы 11 сәуірде Жиутепек Эрнан Кортеске қарсы күресу үшін әскер жинады, бірақ олар жеңіліске ұшырады. Кортес 13 сәуірде Куернавакаға шабуыл жасамас бұрын Жиутепекте екі күн демалды. Отарлық кезеңде Жиутепек Оахака аңғарының маркизасының билігінде болды. Рафаэль Рейес Рейес (Juntos Haremos Historia) коалициясының өкілі муниципалдық президент (әкім) болып сайланды. 2020 жылдың 17 ақпанында үлкен, көпшілікке көрсетілген манта (ту) Рейес Рейесті Лос-Линос есірткі картелімен байланысты деп айыптады. Жиутепекте зорлық-зомбылық әлі де жалғасуда. 2019 жылдың 23 ақпанында 15-20 қарулы қарақшы Жардин Реал Квинта Бухос ауданындағы кештегілерді тонап, кем дегенде он екі көлікті ұрлады. Техальпадан сайланған делегат Дельфино Санчес Завала 2019 жылдың 30 наурызында атылып өлтірілді. 31 наурыз күні жоспарланған қалалық кеңестің отырысы тоқтатылды. Муниципалдық президент Рафаэль Рейес Рейес 2019 жылдың 20 мамырында Жиутепектің 745,341,125 MXN (39,2 миллион АҚШ доллары) қарызы бар екенін мәлімдеді, бұл оның жылдық кірісінен 95 миллион MXN артық. Мексикадағы COVID-19 пандемиясынан 2020 жылдың 27 сәуіріне дейін 209 жағдай және 28 өлім тіркелді, соның ішінде Жиутепекте 14 жағдай тіркелді. Мектептер мен көптеген кәсіпорындар наурыздың ортасынан маусымның 1-іне дейін жабылды. 2 маусымда Жиутепекте 97 расталған жағдай және 18 өлім тіркелді; штаттың қайта ашылуы кем дегенде 13 маусымға дейін кейінге шегерілді. Морелос штаты "Қызыл шам" санатында болса да, автоөнеркәсіп "маңызды" деп танылды және Civac-тағы Nissan зауытындағы 2600 жұмыскердің барлығы 2020 жылдың 11 маусымында жұмысқа қайта оралды. Тамыз айында инфекция 4000-нан асып, 900-ге жуық адам қайтыс болған кезде Жиутепек вирустың таралуын тоқтатуға шара қабылдамады және бетперде кию талабы болмайтын үлкен тойларға рұқсат берді. 31 тамызға дейін Жиутепекте 510 жағдай тіркелді, 401 адам жазылып, 83 адам вирустан көз жұмды. 2020 жылдың 27 желтоқсанында 1029 жағдай тіркелді.
Jiutepec amassed troops to fight Hernán Cortés on April 11, 1521, but they were defeated. Cortes rested for two days in Jiutepec before attacking Cuernavaca on April 13. During the colonial period, Jiutepec came under the jurisdiction of the Marquesado del Valle de Oaxaca. Rafael Reyes Reyes of Juntos Haremos Historia (Together we will make history coalition) was elected Presidente Municipal (mayor) in the election of July 1, 2018. On February 17, 2020, a large, publicly displayed manta (banner) accused Reyes Reyes of ties to Los Linos drug cartel. Violence continues to effect Jiutepec. On February 23, 2019, between 15 and 20 armed robbers interrupted a party in Jardín Real Quinta Búhos, robbed the party goers of their things, and stole at least twelve cars. Delfino Sánchez Zavala, the delegate elect from Tejalpa, was shot and killed on March 30, 2019. The meeting of the town council planned for Sunday, March 31 was canceled. Rafael Reyes Reyes, Municipal President, announced on May 20, 2019 that Jiutepec has a debt of MXN $745,341,125 (US $39.2 million), which is MXN $95 million more than its annual income. The state of Morelos reported 209 cases and 28 deaths due to the COVID 19 pandemic in Mexico, as of April 27, 2020, 14 cases were reported in Jiutepec. Schools and many businesses were closed from mid March until June 1. On June 2, Jiutepec reported 97 confirmed cases and 18 deaths from the virus; the reopening of the state was pushed back until at least June 13. Despite the fact that Morelos was classified ″Red Semaphore,″ the auto industry was classified ″essential″ and all 2,600 employees at the Nissan plant in Civac returned to work on June 11, 2020. As infections passed 4,000 and deaths 900 in August, Jiutepec did little to prevent the spread of the virus and allowed large weddings wherein guests were not required to use face masks. Jiutepec reported 510 cases, 401 recuperations, and 83 deaths from the virus as of August 31. One thousand, twenty nine cases were reported on December 27, 2020.
Қауымдастықтар
Жиутепек – муниципалитет орталығы. Оның 162 427 тұрғыны бар және ол 1355 метр биіктікте орналасқан. Бұл Куернавакадан оңтүстік-шығысқа қарай 8 км (5 миль) және Мехико қаласынан оңтүстікке қарай 96,1 км (59,7 миль) жерде жатыр. Прогресода 14 525 адам тұрады және ол 1354 метр биіктікте орналасқан. Ол Жиутепектен оңтүстік-шығысқа қарай 4,3 км жерде орналасқан. Индепенденсияда 7282 адам тұрады және ол 1409 метр биіктікте орналасқан. Ол Жиутепектен шығысқа қарай 7,2 км жерде орналасқан. *Calera Chica-да 5392 адам тұрады және ол 1318 метр биіктікте орналасқан. Ол Жиутепектен оңтүстікке қарай 6,2 км (3,9 миль) жерде орналасқан. Клисерио Алянис (Сан-Гаспар) – 2092 тұрғыны бар, ол 1307 метр биіктікте орналасқан. Ол Жиутепектен оңтүстік-шығысқа қарай 3,3 км жерде орналасқан. Тежальпа Жиутепектен солтүстікке қарай 2,5 км жерде. Тетекоала муниципалитет орталығынан солтүстікке қарай 5,1 км (3,2 миль) жерде орналасқан.
Jiutepec is the municipal seat. It has 162,427 inhabitants and is situated at an altitude of 1,355 meters (4,446 ft.) It is 8 km (5 miles) southeast of Cuernavaca and 96.1 km (59.7 miles) south of Mexico City. Progreso has 14,525 inhabitants and is situated at an altitude of 1,354 meters. It is 4.3 km (2.7 miles) southeast of Jiutepec. Independencia has 7,282 inhabitants and is situated at an altitude of 1,409 meters (4,623 ft.) It is 7.2 km east of Jiutepec. *Calera Chica has a population of 5,392 and is located at an altitude of 1,318 meters. It is 6.2 km (3.9 miles) south of Jiutepec. Cliserio Alanís (San Gaspar) has 2,092 inhabitants and is situated at an altitude of 1,307 meters. It is 3.3 km (2.1 miles) southeast of Jiutepec. Tejalpa is 2.5 km (1.6 miles) north of Jiutepec. Tetecoala is 5.1 km (3.2 miles) north of the municipal seat.