Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тетела-дель-Волкан (Телела-дель-Волкан) – Мексиканың Морелос штатындағы Тетела-дель-Волкан муниципалитетінің қаласы және муниципалдық орталығы. Ол Попокатепель жанартауының етегінде орналасқан. Қала айналасындағы, сол аттас муниципалитеттің әкімшілік орталығы болып табылады. Тетела XVI ғасырға жататын доминикан бұрынғы монастырымен танымал. Бұл монастырь және оның жанындағы тағы бірнеше ежелгі монастырлар ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген. 2015 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 20 698 адам тұрады. Тетела-дель-Волкан муниципалитетіне Хуеяпан, Ксочикалько (осы аттас археологиялық ескерткішпен шатастырмау керек) және Тламимилулпан қалалары да кіреді. "Тетела" топонимі науатль тілінен келген және "тасты жер" деген мағынаны білдіреді. Ал "Волкан" деген сөз Попокатепель жанартауына сілтеме жасайды.
Tetela del Volcán or simply Tetela, is a town and municipal seat of the municipality of Tetela del Volcán in the Mexican state of Morelos. It is located on the slopes of the volcano Popocatépetl. The city serves as the municipal seat for the surrounding municipality of the same name. It is notable for its sixteenth century Dominican ex convent which together with a number of other early monasteries nearby in the area has been declared a UNESCO World Heritage Site. The municipality reported 20,698 inhabitants in the year 2015 census. Other towns in the municipality of Tetela del Volcán include Hueyapan, Xochicalco (not to be confused with the archeological site of the same name) and Tlamimilulpan. The toponym Tetela comes from Nahuatl and means "place of rocks". The Volcán ("volcano") referred to is, of course, Popocatépetl.
Тарих
1503 жылы Тетела-дель-Вулкан және жақын орналасқан Уэяпан қалалары Моктесума II басқарған ацтек империясына бағындырылды. Тетелаға алғаш келген испандықтар 1519 жылы Бернардино Васкес де Тапия және Педро де Альварадо болды. Теночтитлан қаласы құлағаннан кейін Кортес Тетела-дель-Вулканға келді, онда жергілікті тұрғындардың қарсылық көрсетіп, қатыгездік танытқанын көрді. Диего Дуранның мәлімдемесіне сәйкес, оларды бағындыру Мария Эстрада мен оның күйеуі Педро Санчес Фарфанның араласуының арқасында мүмкін болды. Кортес осы еңбектері үшін оларға Тетела жерін энкоменда ретінде сыйлады. 1561 жылы бұл энкоменда жойылды және тікелей испан тәжіне бағындырылды. 1665 жылғы "Relación Geográfica" есебінде бұл "realengo" жерін коррегидор Кристобаль Мартинес де Мальдонадо басқарғаны көрсетілген. 17 ғасырда жергілікті билік органдарының көп бөлігі әлі де өз қызметін атқарып тұрды (Гибсонның зерттеуі бойынша), испан және жергілікті үкімет жүйелері біраз уақыт бойы дербес әрекет етіп, қатар өмір сүрді. 1784 жылы Тетела-дель-Вулкан Куатланың ішкі бөлімшесіне қосылып, ауданның "кабесера" (орталық қаласы) мәртебесін жоғалтты. Коррегименто мен алькальдиялардың әкімшілік құрылымы жойылған кезде Тетела ерекше мәртебесінен айырылды. Морелос штаты құрылған кезде Тетела-дель-Вулкан Окуитуко муниципалитетінің құрамына кірді. Ол 1937 жылдың 31 қаңтарында Лазаро Карденас үкіметі кезінде жеке муниципалитет ретінде құрылды. PRI үкіметінің алғашқы кезеңдерінде муниципалитет президенттері көбінесе штат губернаторы тағайындаған. 2006 жылғы Мексика сайлауынан кейін Марио Соберанес (Nueva Alianza) муниципалитет президенті болып сайланды және Уэяпаннан шыққан алғашқы азамат, муниципалитет президенті болды. Сондай-ақ, ол муниципалитет құрылғаннан бері Институционалдық-революциялық партиядан басқа партиядан сайланған алғашқы муниципалитет президенті болды. 2017 жылы екі күшті жер сілкінісі болды. 7 қыркүйекте Чиапас жер сілкінісі Морелос штабында ешқандай зақым келтірмеді, бірақ он екі күннен кейін Аксиапанда болған 2017 жылғы Пуэбла жер сілкінісі штатта 74 адамның өмірін қиып, 20 000 ғимаратқа зақым келтірді. Тетела-дель-Вулкан ең көп зардап шеккен муниципалитет болып табылды, нәтижесінде 831 үй толығымен қирады, ал 1058 үй зақымдалды. Мексикадағы COVID-19 пандемиясына жауап ретінде Тетела-дель-Вулкан қауымдастыққа кіру жолдарын жапты. 2020 жылдың 25 мамырына дейін Мексикадағы COVID-19 пандемиясынан Морелос штатында 1238 жағдай тіркелді және 248 адам қайтыс болды; Тетела-дель-Вулканда сегіз жағдай тіркелді. Мектептер мен көптеген кәсіпорындар наурыздың ортасынан маусымның бірінші күніне дейін жабық болды. DIF штатының кеңсесі 26 мамырда Тетела-дель-Вулканды қоса алғанда, сегіз муниципалитеттегі осал топтарға азық-түлік пен су жіберді. 2 шілдеде Тетела-дель-Вулканда төрт инфекция тіркелді, бірақ вирустан өлім-жітім болған жоқ; штаттың қайта ашылуы кем дегенде 13 маусымға дейін кейінге қалдырылды. Тетела 31 тамызда 28 жағдай, 23 жазылған және 5 қайтыс болған жағдайды тіркеді. 2020 жылдың 27 желтоқсанында 47 жағдай тіркелді.
In 1503, Tetela del Volcán and nearby Hueyapan were subjugated to the Aztec Empire by Moctezuma II. The first Spaniards to arrive in Tetela were Bernardino Vázquez de Tapia and Pedro de Alvarado in 1519. After the fall of Tenochtitlán Cortés arrived in Tetela del Volcán, where he found the Indians to be resistant and fierce. According to Diego Durán their subjugation was achieved only thanks to the intervention of María Estrada and her husband Pedro Sánchez Farfán, for which Cortés awarded the couple the lands of Tetela as an encomienda. In 1561 this encomienda was revoked and laid under the Spanish Crown directly, and in the Relacion Geográfica from 1665 this "realengo" appears to be administrated by corregidor Cristóbal Martínez de Maldonado. In the 17th century, the indigenous authorities were still functioning to a large extent (Gibson) and the Spanish and native government coexisted for a while as separate systems. In 1784, Tetela del Volcán was incorporated into the Subdelegación de Cuautla and lost its status as "cabecera" (capital) of the district. When the administrative structure of corregimientos and alcaldías was abolished, Tetela lost its special status. When the state of Morelos was first established, Tetela del Volcán belonged to the municipality of Ocuituco. It was established as a separate municipality on January 31, 1937, during the government of Lázaro Cárdenas. During the early period of PRI governance, municipal presidents were mostly appointed by the state governor. After the 2006 Mexican election, Mario Soberanes (Nueva Alianza) was elected municipal president and became the first citizen of Hueyapan to be elected president of the municipality. He was also the first municipal president from a party other than the Institutional Revolutionary Party since the municipality's founding. There were two major earthquakes in 2017. The Chiapas earthquake on September 7 did not cause any damage in Morelos, but the 2017 Puebla earthquake centered in Axochiapan twelve days later killed 74 people in the state and caused physical damage to 20,000 buildings. Tetela del Volcán was the municipality with most severe damage, with 831 homes destroyed and 1,058 damaged. In response to the COVID 19 pandemic in Mexico, Tetela del Volcan blocked the entrances to the community. The state of Morelos reported 1,238 cases and 248 deaths due to the COVID 19 pandemic in Mexico as of May 25, 2020; eight cases were reported in Tetela del Volcán. Schools and many businesses were closed from mid March until June 1. The state office of DIF sent food and water to vulnerable groups of people in eight municipalities including Tetela del Volcán on May 26. On July 2, Tetela del Volcán reported four infections but no deaths from the virus; the reopening of the state was pushed back until at least June 13. Tetela reported 28 cases, 23 recuperations, and 5 deaths from the virus as of August 31. Forty seven cases were reported on December 27, 2020.
Монастырь
Тетела-дель-Волкандағы Сан-Хуан Баутиста монастыры – Попокатепелдің етегіндегі монастырлардың бірі және ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енген орын. Оны 16 ғасырдың бірінші жартысында доминикандықтар салған, тіпті Эрнан Кортес та осы монастырьға келген. Сырт жағынан кешенді айналаған, бірақ ағаштардың арасында жасырылған аркадалар бар. Кешенді қоршаған қабырғалардың жоғарғы бөліктері боялған, ал монастырьдің төменгі қабатындағы аркалар мен қабырғаларда суреттер бейнеленген. Дөңгелектердің үстіндегі күмбездерде көптеген періштелер зұлым рухтармен күресіп, кейбіреулері тіпті бір-бірімен де шайқасады. Монастырьдың ерекше архитектуралық ерекшелігі – сакристиядағы мори стиліндегі ағаш қабырғалы шатыр.
The monastery of San Juan Bautista in Tetela del Volcán is one of the Monasteries on the slopes of Popocatépetl and a UNESCO world heritage site. It was built by the Dominicans in the first half of the 16th century and was even visited by Hernán Cortés. The exterior has arcades that surround the complex but are partially hidden by trees. The upper parts of the walls around the complex are covered in paint, the lower floor of the cloister has figures depicted in the arches and walls. In the vaults over the walkways, there are numerous cherubs defeating evil spirits and some even fighting with each other. One unique architectural element is the Moorish style wood beam roofing in the sacristy.