Кіріспе

Тетела-дель-Волкан (Телела-дель-Волкан) – Мексиканың Морелос штатындағы Тетела-дель-Волкан муниципалитетінің қаласы және муниципалдық орталығы. Ол Попокатепель жанартауының етегінде орналасқан. Қала айналасындағы, сол аттас муниципалитеттің әкімшілік орталығы болып табылады. Тетела XVI ғасырға жататын доминикан бұрынғы монастырымен танымал. Бұл монастырь және оның жанындағы тағы бірнеше ежелгі монастырлар ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген. 2015 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 20 698 адам тұрады. Тетела-дель-Волкан муниципалитетіне Хуеяпан, Ксочикалько (осы аттас археологиялық ескерткішпен шатастырмау керек) және Тламимилулпан қалалары да кіреді. "Тетела" топонимі науатль тілінен келген және "тасты жер" деген мағынаны білдіреді. Ал "Волкан" деген сөз Попокатепель жанартауына сілтеме жасайды.

Тарих

1503 жылы Тетела-дель-Вулкан және жақын орналасқан Уэяпан қалалары Моктесума II басқарған ацтек империясына бағындырылды. Тетелаға алғаш келген испандықтар 1519 жылы Бернардино Васкес де Тапия және Педро де Альварадо болды. Теночтитлан қаласы құлағаннан кейін Кортес Тетела-дель-Вулканға келді, онда жергілікті тұрғындардың қарсылық көрсетіп, қатыгездік танытқанын көрді. Диего Дуранның мәлімдемесіне сәйкес, оларды бағындыру Мария Эстрада мен оның күйеуі Педро Санчес Фарфанның араласуының арқасында мүмкін болды. Кортес осы еңбектері үшін оларға Тетела жерін энкоменда ретінде сыйлады. 1561 жылы бұл энкоменда жойылды және тікелей испан тәжіне бағындырылды. 1665 жылғы "Relación Geográfica" есебінде бұл "realengo" жерін коррегидор Кристобаль Мартинес де Мальдонадо басқарғаны көрсетілген. 17 ғасырда жергілікті билік органдарының көп бөлігі әлі де өз қызметін атқарып тұрды (Гибсонның зерттеуі бойынша), испан және жергілікті үкімет жүйелері біраз уақыт бойы дербес әрекет етіп, қатар өмір сүрді. 1784 жылы Тетела-дель-Вулкан Куатланың ішкі бөлімшесіне қосылып, ауданның "кабесера" (орталық қаласы) мәртебесін жоғалтты. Коррегименто мен алькальдиялардың әкімшілік құрылымы жойылған кезде Тетела ерекше мәртебесінен айырылды. Морелос штаты құрылған кезде Тетела-дель-Вулкан Окуитуко муниципалитетінің құрамына кірді. Ол 1937 жылдың 31 қаңтарында Лазаро Карденас үкіметі кезінде жеке муниципалитет ретінде құрылды. PRI үкіметінің алғашқы кезеңдерінде муниципалитет президенттері көбінесе штат губернаторы тағайындаған. 2006 жылғы Мексика сайлауынан кейін Марио Соберанес (Nueva Alianza) муниципалитет президенті болып сайланды және Уэяпаннан шыққан алғашқы азамат, муниципалитет президенті болды. Сондай-ақ, ол муниципалитет құрылғаннан бері Институционалдық-революциялық партиядан басқа партиядан сайланған алғашқы муниципалитет президенті болды. 2017 жылы екі күшті жер сілкінісі болды. 7 қыркүйекте Чиапас жер сілкінісі Морелос штабында ешқандай зақым келтірмеді, бірақ он екі күннен кейін Аксиапанда болған 2017 жылғы Пуэбла жер сілкінісі штатта 74 адамның өмірін қиып, 20 000 ғимаратқа зақым келтірді. Тетела-дель-Вулкан ең көп зардап шеккен муниципалитет болып табылды, нәтижесінде 831 үй толығымен қирады, ал 1058 үй зақымдалды. Мексикадағы COVID-19 пандемиясына жауап ретінде Тетела-дель-Вулкан қауымдастыққа кіру жолдарын жапты. 2020 жылдың 25 мамырына дейін Мексикадағы COVID-19 пандемиясынан Морелос штатында 1238 жағдай тіркелді және 248 адам қайтыс болды; Тетела-дель-Вулканда сегіз жағдай тіркелді. Мектептер мен көптеген кәсіпорындар наурыздың ортасынан маусымның бірінші күніне дейін жабық болды. DIF штатының кеңсесі 26 мамырда Тетела-дель-Вулканды қоса алғанда, сегіз муниципалитеттегі осал топтарға азық-түлік пен су жіберді. 2 шілдеде Тетела-дель-Вулканда төрт инфекция тіркелді, бірақ вирустан өлім-жітім болған жоқ; штаттың қайта ашылуы кем дегенде 13 маусымға дейін кейінге қалдырылды. Тетела 31 тамызда 28 жағдай, 23 жазылған және 5 қайтыс болған жағдайды тіркеді. 2020 жылдың 27 желтоқсанында 47 жағдай тіркелді.

Монастырь

Тетела-дель-Волкандағы Сан-Хуан Баутиста монастыры – Попокатепелдің етегіндегі монастырлардың бірі және ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енген орын. Оны 16 ғасырдың бірінші жартысында доминикандықтар салған, тіпті Эрнан Кортес та осы монастырьға келген. Сырт жағынан кешенді айналаған, бірақ ағаштардың арасында жасырылған аркадалар бар. Кешенді қоршаған қабырғалардың жоғарғы бөліктері боялған, ал монастырьдің төменгі қабатындағы аркалар мен қабырғаларда суреттер бейнеленген. Дөңгелектердің үстіндегі күмбездерде көптеген періштелер зұлым рухтармен күресіп, кейбіреулері тіпті бір-бірімен де шайқасады. Монастырьдың ерекше архитектуралық ерекшелігі – сакристиядағы мори стиліндегі ағаш қабырғалы шатыр.