Кіріспе

Германиялық жылы қанды жылқы тұқымы,
Ханновер үйінің, сайлау округінің, корольдігінің және провинциясының геральдикалық символында қолданылатын жылқы.

Ганноверлік (немісше: Hannoveraner) – Германияда шыққан жылы қанды жылқы тұқымы. Ол көбінесе Олимпиада ойындарында және басқа да жарыстық ағылшын стиліндегі жарыстарда кездеседі, және ат спортының үш Олимпиадалық түрінде де алтын медаль жеңіп алған. Бұл – ең көне, ең көп саны және ең табысты жылы қанды жылқы тұқымдарының бірі. Бастапқыда кавалериялық жылқы ретінде қолданылған, кейін таза қанды жылқы қосылу арқылы оның салмағы жеңілдетіліп, жарыстарда пайдалануға ыңғайлырақ болды. Ганноверліктер жақсы мінез-құлқымен, ептілігімен, сұлулығымен және әдемілігімен танымал.

Тұқым тарихы

1735 жылы Англия королі және Ганновердің курфюрсті Джордж II Сельде мемлекеттік тұқымдық шаруашылықты құрды. Ол ауыл шаруашылығындағы барлық жұмыстарға, көлікке және атты әскерге жарамды жылқыларды сатып алды. Жергілікті биелер голштейнер, таза қанды, Кливленд шығанағы, неаполитан, андалузия, пруссия және Мекленбург тұқымдарымен жақсартылды. 18 ғасырдың соңында гановерлік жоғары сапалы көлік жылқысына айналды. 1844 жылы комиссия бекіткен айғырларды ғана көбейтуге рұқсат беретін заң қабылданды. 1867 жылы селекционерлер көлік және әскери жылқы өндіруге бағытталған қоғам құрды, ал алғашқы тұқымдық кітап 1888 жылы жарық көрді. Гановерлік Еуропадағы ең танымал тұқымдардың біріне айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін гановерліктерге деген сұраныс төмендеген кезде, көбейту мақсаты ферма жұмысына қолдануға болатын, бірақ сонымен қатар мінуге және көлікке жарамды жылқы қандық және жүріске ие болуы болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін спорттық жылқыға, сондай-ақ жалпы мінуге деген сұраныс артты және көбейту тағы да бейімделді. Таза қанды жылқы тұқымды жақсарту үшін қолданылды, кейде англо-араб немесе тракехнер айғыры қолданылды. Гановерліктердің табысының кілті – көбейту малдарының қатаң таңдауы, үлкен тұқымдық популяция және селекционерлердің сұраныстың өзгеруіне бейімделуге дайындығы. Бүгінде гановерлік селекционерлер қауымдастығы ең жақсыларын көбейтуге көптеген ынталандырулар ұсынады, соның ішінде Вердендегі әйгілі аукциондар және айғырлар, биелер мен жас жылқыларды бағалауға кең мүмкіндіктер. Сонымен қатар, өте жақсы сақталған жазбалары бар тұқымдардың санаулы ғана саны бар, бұл селекционерлерге көптеген буынға дейін қандық желілерді іздеуге мүмкіндік береді, бұл ең жақсы айғыр-бие жұбын табу мүмкіндігін арттырады. Қазіргі селекционерлердің мақсаты – асыл, жан-жақты жылы қанды жылқыны жеңіл, серпілісті және кең аумақты жүріс-тұрысымен шығару. Тұқымды жақсарту үшін таза қанды, араб және бекітілген еуропалық жылы қанды тұқымдық малдан сыртқы қан әкелінеді. Қатаң іріктеу гановерліктердің атлеттік және жақсы секіруші екенін қамтамасыз етеді, олар конкур және жол талқылау үшін, сондай-ақ дрессаж үшін қажетті жүріс-тұрысқа ие.

Тұқымның ерекшеліктері

Ганноверліктер - әдемі, күшті және саңлақ. Олар ынталы және оқытылуға ыңғайлы болу үшін шаруашылыққа өсіріледі, сонымен қатар мықты арқасы, күшті денесі, атлетикалық қимылы және күшті аяқтары бар. Көбінесе кәдімгі қызыл, құмыршақ, қара және сұр түстер кездеседі. Ережелерге сәйкес, тым көп ақ түсті, сондай-ақ, жүзімді, паломино және кремелло түсті аттарды тіркеуге тыйым салынады. Биіктігіне қатысты талаптар жоқ, бірақ Ганноверліктер көбінесе бойы биік болады.

Ганноверліктер спортта

Спорттық жылқылардың әлемдік тұқым шаруашылығы федерациясы (WBFSH) Халықаралық ат спорты федерациясы (FEI) мойындаған жарыстардың нәтижелерін жеке жылқыларды және тұқымдық тізілімдерді олимпиадалық дисциплиналар бойынша саралау үшін пайдаланады: дрессаж, конкур және үшқырлы сайыс. WBFSH осы рейтингтерді жыл сайын жариялайды. FEI сондай-ақ Халықаралық Олимпиада комитеті мойындаған ат спортының халықаралық басқару органы болып табылады. Солтүстік Америкада, аңшылық стильдегі жарысқа қатысушылардың арасында шоу-аңшы дисциплинасы ең бәсекелестікке толы болып саналады. WBFSH/FEI рейтингтерінің дәлдігі мен толықтығын қамтамасыз ететін инфрақұрылым болмаса да, Америка Құрама Штаттарының ат спорты федерациясы (USEF) жыл сайын үздік аңшы жылқылар мен аңшы жылқылардың ең үздік тұқымдарының рейтингін жариялайды.

Дрессадағы гановерліктер

Хановерлік қоғам 2001 жылдан бері WBFSH және FEI рейтингтері бойынша халықаралық дрессаж жарыстарында ең табысты тұқымдық кітап болып табылады. Ең үздік Хановерлік таңбалы халықаралық дрессаж жылқыларының ішінде Салинеро, Сачмо 78, Санрайз, Бонапарт 67, Брентина және Вансуэла Сюэрте бар. 1956 жылғы Олимпиада ойындарынан бері Хановерліктер 3 жеке алтын медаль (Салинеро екі рет, және Джиголо), 4 жеке күміс медаль (Сатчмо, Джиголо екі рет, және Войчек) және 4 жеке қола медаль (Бонапарт, Вайден, Мехмед және Дукс) жеңіп алды. Хановерліктер кемінде 7 алтын медальді дрессаж командасының құрамында болды (2008, 2004, 2000, 1996, 1992, 1976, 1968 және 1964). Олимпиадалық емес жылдарды тең бөлу үшін төрт жылда бір рет өткізілетін Әлемдік ат спорты ойындарында да көптеген Хановерліктер жеңіске жетті. Хановерлік таңбасын таққан Әлемдік ат спорты ойындарының дрессаж чемпиондары: Мехмед (1974), Джиголо (1994, 1998), Сачмо (2006) және Салинеро (2006, еркін стиль). Хановерліктер 1966 жылдан бері WEG командаларының 8 алтын медалін жеңіп алды (1966, 1974, 1978, 1982, 1990, 1994, 1998 және 2006). 25 жасында Хановерлік бике Велтмейер халықаралық деңгейдегі дрессаж жылқыларының әкесі ретінде әлемде үшінші орында, ал екінші орындағы Доннерхолл, оны Хановерлік Доннерветер тудырған.

Ганноверліктер шоуда секіреді

2001 жылдан бері WBFSH және FEI рейтингінде халықаралық секіру жарыстарындағы ең табысты бес асыл тұқымды кітаптың қатарында тұрақты түрде саналады. Жаңа мыңжылдықтың ең үздік Ганноверлік секірушілері – Сильвиодан туған "Шаттерфлай" және Фуриозо II-ден туған "For Pleasure". "Шаттерфлай" 2005, 2008 және 2009 жылдары секіруден әлем кубогын жеңіп алды. "For Pleasure" 1995 жылғы әлем кубогында екінші орын алды және Олимпиадалық секіруден екі алтын медаль жеңіп алған команда мүшесі болды. 1976 жылғы Монреаль Олимпиадасында Уорвик Рекс жеке алтын медальді жеңіп алды, ал 1964 жылғы Токио Олимпиадасында "Фиделитас" күміс медальді жеңіп алды. Ганноверліктер секіруден 6 Олимпиада алтын медаль командасының құрамында болды (2000, 1996, 1992, 1988, 1964, 1960). Басқа да танымал Ганноверлік секірушілердің қатарында 1995 жылғы әлем кубогының жеңімпазы "Доллар Герл", екі дүркін әлем кубогының чемпионы "E.T. FRH" және 1998 жылғы әлем кубогының күміс жүлдегері, сондай-ақ 1998 жылғы Римде өткен Әлемдік ат спорты ойындарында алтын медаль жеңіп алған секіру командасының мүшесі "Esprit FRH" бар.

Ганноверлік шоу аңшылары

Шоу аңшылары кем дегенде екі бөлек кедергілер үлгісі бойынша субъективті бағаланады, сондай-ақ олардың жүріс-тұрысының тиімділігі мен дұрыстығы да бағаға алынады. Конформация аңшылары конформациясы, яғни дене бітімінің сәйкестігі мен дұрыстығы бойынша бағаланады. Кедергілерден секіргенде, аңшылар қауіпсіз және болжамды түрде секіруі керек, кедергіден аяқтарын шығарып алып, қозғалысқа артқы аяқтарын пайдалануы тиіс. Ең жақсы аңшылар мінуге жеңіл және қиындық тудырмайды. Шоу аңшыларына арналған жарыстар АҚШ және Канададан тыс жерлерде сирек кездеседі. Бұл жарыстар жүргізушінің жасына және біліктілік деңгейіне қарай бөлінеді: "жасөспірімдер" – 18 жасқа дейінгі жүргізушілер, олар 15 жасқа дейінгі және 16 немесе 17 жастағы жүргізушілерге бөлінеді. Жасөспірімдерге арналған дивизиондарда үлкен (кем дегенде бойы биік) немесе кішкентай аттар болады. Ересек әуесқой жүргізушілер 18-35 жас аралығындағылар мен 35 жастан асқандар арасындағы дивизиондарда жарысады. Соңғы жылдары Ганноверлік бренді бар чемпион аңшылардың арасында 2008 жылы «Жылдың реттелетін жұмыс атты жылқысы» атанған Renaissance, 2007, 2006 және 2005 жылдары «Жылдың үздік реттелетін жұмыс аңшысы» тізіміне енген Katcha' Lookin' және 2006 және 2005 жылдары «Жылдың реттелетін жұмыс атты жылқысы» атанған Sequel бар. «Жылдың аты» атақтары шектеулі дивизиондардағы гановерлерге де берілді, мысалы, 2008 жылы «Үлкен жасөспірім аңшысы 16–17», 2006 жылы «Аматор иесі аңшысы 18–35» және «Аматор иесі аңшысы 35+», ал 2006 жылы «Жасыл конформация аңшысы». Сатушылар мен сатып алушылардың жазбаларын дұрыс жүргізбеуі олардың нақтылығын шектесе де, АҚШ Ат спорты федерациясы жыл сайын аңшы аттарының әкелерінің рейтингін жариялайды. 2008 жылы төрт Ганноверлік әке 10 үздікке кірді: All the Gold (2), Rio Grande (4), Escudo I (5) және Espri (8).

Гануверлер ойын-сауық түрінде

Жарыс спорты кавалериялық аттарды жан-жақты сынаудан туындаған, олар жылдамдықпен белгісіз жерді және кедергілерді еңсеруге қабілетті болуы керек еді, сонымен қатар жоғары деңгейде оқытылып, бағынуға тиіс болған. Соңғы талап дрессаж арқылы тексеріледі, ал алғашқы қабілеттің сынағы – қиын күндік кросс-кантри секіру және жүгіру, одан кейін келесі күні қарапайым тосқанауылдан өту. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін азаматтық адамдар бұл спортқа қатыса бастағанда, спортқа жылдам аттар қажет болды. Уақыт өте келе, ганноверлік аттар жарыс спортында сәттірек атанды. "Қысқа форматтағы" жарыстың дамуы, ол көп жүгіруді қажет етпейді, сондай-ақ бірнеше ганноверлік селекционерлердің күш-жігері осы тұқымның спорттағы жетістіктерін арттырды. Ганноверлік жарысшылардың ерекше ықпалды селекционері – Фридрих Бутт, оның ганноверлік жартылай тазақан аттарды тазақан биелермен шағылыстыруы нәтижесінде Буттс Абраксас, сондай-ақ оның толыққанды туыстары Буттс Леон мен Буттс Леонесс дүниеге келді. Абраксас пен Леон 2008 жылғы Пекин Олимпиадасында алтын медаль жеңген команда құрамында болды. 2008 жылы Спорттық жылқылар бойынша Дүниежүзілік селекциялық федерациясы (WBFSH) ганноверлік тұқымын ирландиялық спорттық жылқы мен Selle Français тұқымдарынан кейін үшінші орынға қойды. Тазақан аттар бұл спортта басымдыққа ие, сондай-ақ тіркелмеген жартылай тазақан аттар да көптеп кездеседі, бірақ тазақан аттардың тұқымдық тізілімдері спорттық аттарды өсіру мақсаты ретінде жарияламайды, сондықтан олар WBFSH мүшелері емес және осы рейтингтерге кірмейді. Халықаралық деңгейдегі ганноверлік жарысшылардың ең үздік аталықтарына Херальдик xx (Буттс Леон мен Буттс Абраксастың әкесі), Америго Веспуччи xx (Эйр Джордан мен Небельверфердің әкесі), Лимон xx (Леди Лимон FRH және FRH Little Lemon-ның әкесі) және Шерлок Холмс xx (Шорш пен FRH Serve Well-дің әкесі) жатады.

Денсаулыққа қатысты мәселелер

Тұқымдық кітапқа ену үшін биелер мен тайыншалар қатаң сынақтан өтуі керек. Бұл сынақтың мақсаты – тұқым қуалайтын кемістіктері бар жылқылардың гендерін таратуына жол бермеу. Нәтижесінде, гановерлік маркалы жылқылардың денсаулығы көбінесе жақсы болады. Гановерлік ассоциация және басқа да жылы қанды асыл тұқымды жылқылар ассоциациялары жылқыларының денсаулығын зерттеуді жалғастыруда. Гановерлік биелер мен тайыншалардың төлдеу қабілетінің нашар болуы сирек кездеседі. Дегенмен, гановерлік тайыншаларды зерттеу жаңа гендерді анықтауға көмектесті. Остеохондроз – өсіп келе жатқан жылқының буындарындағы сүйек және шеміршек тінінің зақымдануымен сипатталатын ауру. Ең көп зардап шегетін буындар – алдыңғы және артқы аяқтардың тоқпақ буындары, сондай-ақ артқы аяқтардың тізе және білезік буындары. Остеохондроз зақымдануларына ұсақ жарықтар, сұйықтық жиналуы, шеміршектің бөлінген қабаттары немесе буын ішінде еркін қозғалатын шеміршек бөлшектері жатады. Соңғы зақымдану остеохондроз дисеканс (ОКД) деп аталады және остеоартроз сияқты дегенеративті буын ауруына әкелуі мүмкін. Остеохондроз сонымен қатар тоқпан синдромы мен Wobbler ауруына да себеп болуы мүмкін. Көптеген жылқылар, әсіресе гановерліктер, көбінесе талапты ат спорты түрлерінде қолданылатындықтан, өмірлік күнкөрісі үшін жұмыс істейді, сондықтан буындардағы дискомфорт жылқының мансабының аяқталуына әкелуі мүмкін. Гановерліктердің 7%-дан 10%-ында тізе буынында, ал 12%-дан 24%-ында тоқпақ буынында ОКД кездеседі. Жақында жүргізілген зерттеулерде сүйек өсуі мен сақталуының белгілі бір конформациялық ерекшеліктері мен тұқым қуалайтын факторлары остеохондроздың дамуына ең үлкен үлес қосатыны анықталды. "Гановер жылы қандылары" тұқымдық кітабы 1899 жылдан 1922 жылға дейін Ауыл шаруашылығы палатасының қамқорлығында болды, содан кейін Гановер жылы қандылары тұқымдық кітабының жекешелендірілуімен Гановер жылы қандылары тұқымдықтары қоғамы құрылды. Ханноверлік жылқыларды ат спортында дамыту қауымдастығы (Verein zur Förderung des Reitsports auf Hannoverschen Pferden) 1985 жылы құрылды және ассоциация аясында жұмыс істейді. Оның мақсаты – корпоративтік немесе басқа да демеушілерді және талантты шабандоздарды ең дарынды гановерлік жылқылармен біріктіру. Осылайша, FRH жылқының табысына кедергі келтіретін ең көп кездесетін кедергіні – қаржылық шығындарды жояды. Осылайша өздерінің шабандоздарымен біріктірілген жылқылардың атына FRH әрпі қосылады, мысалы, Gigolo FRH, FRH Butts Abraxxas, Forsyth FRH. Гановерліктердің танымалдылығы 1970 жылдары Америка, Австралия және Жаңа Зеландияға қол жеткізе бастағаннан кейін бірнеше серіктес қоғамдар құрылды. Американың Гановер қоғамы 1978 жылы құрылды. 1981 жылы Австралия мен Жаңа Зеландияда бір қоғам жұмыс істеді; 1993 жылдан бері екі елде жеке қоғамдар бар. Канадада екі Гановерлік асыл тұқымды клуб бар, сонымен қатар Ұлыбритания, Дания, Финляндия, Франция және Ресейде де топтар бар.

Қауымдастық қызметі

Ганноверлік жылқыға қатысты көптеген іс-шаралар мен нысандарға, соның ішінде асыл тұқымды малдарды іріктеу процедураларына және Вердендегі әйгілі элиталық аукциондарға жауапты. Жыл сайын кем дегенде он аукцион өткізіледі, әрқайсысында жоғары сапалы мінетін аттар, үміткер тоқтылар, өнімді аналық жылқылар немесе лицензияланған тұқымдық айғырлар ұсынылады. Бұл сауда-саттықтардың ең танымал түрі – жыл сайын сәуір және қазан айларында өткізілетін элиталық мінетін аттар аукционы. Әлем кубогының жеңімпаздары Арамис, Мистер Т және Walk on Top сияқты аттар Верден элиталық аукционы арқылы сатылған. 2008 жылы Лемони'с Никетті сатып алу үшін рекордтық сома белгіленді.

Елік және төлдер шоуы

Ганноверлік асыл тұқымды малдың көптеген қадамдары мен мұқият бағалауын verband және аудан асыл тұқымдылар клубы (bezirkverband) ұйымдастырады. Аудандық клубтар ең алдымен жергілікті биелер мен төлдер көрмесі үшін жауапты. Сол жылы туған төлдер, әдетте, анасының жанында, лицензиясы бар селекционерлер алқасына ұсынылады. Қасиетті төлдерге таңба қойылып, олардың құжаттарына қол қойылады және олар төл тізіліміне енгізіледі. Сондай-ақ, судьялар осы мүмкіндікті ерекше тоқтыларды айғырларға немесе аукционға қатысуға ұсыну үшін пайдаланады. Биелер үш жасқа толғанда асыл тұқымды кітапқа енгізу үшін бағаланады; тек осындай биелер ғана тіркелетін Ганноверлік тоқтыларды туғыза алады. Жас биелердің сапасы жеткілікті екендігін анықтау үшін олардың сыртқы түрі мен жүріс-тұрысы тексеріледі. Биелер көрмесінің тағы бір бөлігі – далалық сынақ, онда жас биелердің дрессажда және шоуда секірудегі жарамдылығы мен жасына сәйкес қабілеттері бағаланады. Жас биелердің көпшілігі далалық сынаққа немесе биелерді станцияда сынауға қатысады, өйткені кез келген айғыр үміткерінің анасы үшін, сондай-ақ Мемлекеттік сыйлық алу үшін өнімділікті растау қажет. Ең жақсы биелерге Төменгі Саксония үкіметінің жергілікті асыл тұқымды популяциясында ең жақсы биелерді ұстауға бағытталған ақшалай сыйлығы – Мемлекеттік сыйлық (Staatspraemie) беріледі. Әр екі жылда бір рет ауданның жеті асыл тұқымдылар клубының бірі Луи Вигельс көрмесін өткізеді. Өз саласының мамандары болып табылатын, бәйгеге таңдалған судьялар тобы әрбір жас айғырдың болашақ Ганноверліктердің атасы ретінде лайықтылығын бағалайтын комиссия құрастырады. Мал дәрігері тексергеннен кейін, тоқтыларда остеохондроз, кемшіліктер және басқа да тұқым қуалайтын аурулар жоқ деп анықталуы тиіс. Содан кейін олардың дұрыс, тура, шынайы жүріс-тұрысы, сондай-ақ тура, дұрыс аяқтары бар екеніне көз жеткізу үшін олар аспанда бағаланады. Екінші күні тоқтылардың дрессаждағы жүріс-тұрысының жарамдылығы мен секіру қабілеті бойынша бағаланады. Үшінші күні жас тоқтылардың жартысына жуығы уақытша асылдандыру лицензиясын алады, ал қалған жартысы кастрацияланады және өте жақсы атқа мінуге жарамды жылқыға айналады. Лицензиялы тоқтылар жарияланғаннан кейін 2005 жылы "Hotline" 800 000 еуроға сатылды. Ганноверлік қоғам сонымен қатар биелерге арналған станциялық сынақтарды ұйымдастырады. Бұл төрт апталық сынақтар – биенің атқа мінуге жарамдылығын тереңірек бағалау; оның дрессаждағы немесе шоудағы секірудегі қабілеттерімен қатар, төрешілер оның мінез-құлқы мен темпераментін, оның ішінде оны оқытудың қаншалықты оңай екенін түсіне алады. Бұл сынақтар Вердендегі Ганноверлік атқа міну және жүргізу мектебінде және Диленбургтегі Гессен мемлекеттік тұқымханасында өткізіледі. Жас тоқтылар уақытша лицензия алғаннан кейін, төрт жасқа толғанға дейін, өздерін атқа мінуге жарамды екенін дәлелдеуге мүмкіндік алады. Ең көп таралған жол – Адельхейдсдорфтағы сынақ орталығында тоқтыны тоқтының өнімділік сынағына (Hengstleistungsprüfung) жіберу. Celle мемлекеттік тұқымханасының аванпосты ретінде, сынақ орталығы, Атқа міну және жүргізу мектебінен айырмашылығы, мемлекетке тиесілі. Мемлекеттік тұқымды тоқтыларды 11 айлық сынақтан өткізу және жеке меншік тоқтыларды 70 күндік сынақтан өткізу мемлекеттік тұқымхана мен жеке меншік Ганноверлік қоғам арасында бөліседі.