Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортағасырлық қамал Ослода, Норвегия.
Medieval castle in Oslo, Norway
Акершус бекінісі (Akershus Festning) немесе Акершус қамалы (Akershus slott) – Норвегияның астанасы Ослодағы ортағасырлық қамал. Ол қаланы қорғау және патшалық резиденция қызметін атқару үшін салынған. Орта ғасырлардан бері бұл бекініс Акершус аймағының атымен аталып, оның орталығы болып келген. Бұл аймақ бастапқыда Норвегияның төрт негізгі аймағының бірі болған және Шығыс Норвегияның көп бөлігін қамтыған. 1919 жылға дейін қамал Акершус негізгі округінің құрамында, ал 1842 жылға дейін кішірек Акершус суб-округінің құрамында орналасқан. Қамал сонымен қатар әскери база және түрме ретінде де пайдаланылған, қазіргі уақытта Норвегия премьер-министрінің уақытша кеңсесі болып табылады.
Akershus Fortress (Akershus Festning, ) or Akershus Castle (Akershus slott ) is a medieval castle in the Norwegian capital Oslo that was built to protect and provide a royal residence for the city. Since the Middle Ages the fortress has been the namesake and centre of the main fief and later main county of Akershus, which was originally one of Norway's four main regions and which included most of Eastern Norway. The fortress itself was located within the Akershus main county until 1919, and also within the smaller Akershus sub county until 1842. The castle has also been used as a military base, a prison and is currently the temporary office of the prime minister of Norway.
Құрылыс
Қаланың құрылысы қашан басталғаны нақты белгісіз, бірақ ол 1290 жылдардың соңында, Хакон V патшаның бастамасымен салынған деп саналады. Бұл кезеңдегі ең маңызды екі норвегиялық қамалдың бірі ретінде Тёнсбергтің орнын басты (екіншісі – Бахус). Ол 1287 жылы Норвегия ақсүйегі Альв Эрлингссон Сарпсборгтың Ослоға жасаған бұрынғы шабуылына жауап ретінде салынды. Шабуылдан кейін қаланың бұрынғы қорғанысы жеткіліксіз екені анық болды, сондықтан күшті қорғаныс орталығы қажет болды. Қамал туралы алғашқы жазбаша мәліметтер 1300 жылы Хакон патшаның Ослодағы шіркеуге жолдаған хатында кездеседі. Бірақ, сол кезде қамал құрылысының қаншалық деңгейде аяқталғаны туралы ақпарат жоқ. Бұл бекініс швед әскерлерінің, соның ішінде 1716 жылы Карл XII басқарған әскерлердің шабуылдарынан сәтті қорғанып шықты.
It is not known exactly when the construction of the castle started but it is believed that it took place around the late 1290s, by King Haakon V, replacing Tønsberg as one of the two most important Norwegian castles of the period (the other being Båhus). It was constructed in response to the Norwegian nobleman, Earl Alv Erlingsson of Sarpsborg's earlier attack on Oslo that occurred in 1287. In the aftermath of the attack, it became clear that the city's existing defences weren't effective and therefore, a stronger defensive centre was needed. The castle is mentioned in written sources for the first time in 1300 in a letter from King Haakon to a church in Oslo. However, the letter does not mention how far the construction of the castle had progressed by then. The fortress has successfully survived all sieges, primarily by Swedish forces, including those by forces led by Charles XII in 1716.
Орта ғасырлар
Қала алғаш рет 1308 жылы шайқаста қолданылды, сол кезде оны швед герцогы Эрик Сёдерманланд қоршауға алды, ал оның інісі 1309 жылы швед тағына отырды. Қоршауды жергілікті норвегиялық әскерлер шайқаста бұзып жіберді. (Бұл шайқас Сигрид Унсеттің "Ерсіз далада" тарихи романының маңызды бөлігі болып табылады, бұл оның "Хествикеннің шебері" тетралогиясының үшінші томы.)
The fortress was first used in battle in 1308, when it was besieged by the Swedish duke Eric of Södermanland, whose brother won the Swedish throne in 1309. The siege was eventually broken by a local Norwegian army in a battle. (This battle forms a major part of the plot of Sigrid Undset's historical novel In the Wilderness, the third volume of her tetralogy The Master of Hestviken.)
Қайта өрлеу дәуірі мен Дания-Норвегия
1449-1450 жылдары қамал тағы қоршауға алынды, бұл жолы швед патшасы Карл Кнутсон Бонде қоршауға алды, бірақ ол біраз уақыттан соң қоршауды көтерді. Қамал 1502 жылға дейін тағы қоршауға алынбады, ол кезде Дания патшасының қызметіндегі шотланд сарбаздары оны норвегиялық дворян Кнут Альвссонның қолынан қайтарып алу үшін қоршады. 1523 жылы Акершус тағы да швед әскерлерімен қоршауға алынды, бірақ Осло тұрғындары Ханс Мульдің бұйрығымен оларды ығыстыруға тырысып, үйлерін өртеп жіберді, сосын шведтер қысқа мерзімнен кейін шегінді. Король Кристиан II 1531 жылдан 1532 жылға дейін қамалға қоршау салды, бірақ Дания және Любек күштері қоршауды бұзды. Осы қоршаудан кейін қамал жақсартылып, нығайтылды. 1567 жылы Солтүстік жеті жылдық соғыс кезінде қамал швед әскерлерімен тағы бір рет қоршауға алынды, бірақ Дания патшасының лейтенанты Кристен Мунк шабуылдаушылардың жабдықтану мүмкіндігін жою үшін қаланы өртеп жіберді, нәтижесінде шведтер шегінді. Теңізге жақын орналасқандығы маңызды еді, себебі теңіз күштері сол кезеңде Норвегия саудасының көп бөлігі теңіз арқылы жүзеге асқандықтан, маңызды әскери күш болып табылды. Бұл бекініс елорда үшін стратегиялық маңызы бар еді, демек Норвегия үшін де маңызды болды. Акершус бекінісін бақылаған адам Норвегияны биледі.
In 1449 1450 the castle was besieged again, this time by the Swedish king Karl Knutsson Bonde, but he had to lift the siege after a while. The castle was not besieged again until 1502 when Scottish soldiers in the service of the Danish king besieged the castle in order to regain it from the hands of the Norwegian nobleman Knut Alvsson. Akershus was besieged yet again in 1523, this time by Swedish soldiers but Oslo's inhabitants, at the command of Hans Mule, burned down their houses in an attempt to drive them out and the Swedes retreated after a short period. King Christian II besieged the castle from 1531 to 1532 but the siege was lifted by forces from Denmark and Lübeck. After this siege the castle was improved and strengthened. In 1567, during the Northern Seven Years' War, the castle was besieged once more by Swedish forces, but the Danish king's lord lieutenant, Christen Munk, responded by burning down the city in order to deprive the attackers themselves of the means of receiving supplies, and eventually the Swedes retreated. The immediate proximity of the sea was a key feature, for naval power was a vital military force as the majority of Norwegian commerce in that period was by sea. The fortress was strategically important for the capital, and therefore, Norway as well. Whoever controlled Akershus fortress ruled Norway.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Қалдықты ешқашан шет елдік жау сәтті қоршап алған емес. Алайда, 1940 жылы Норвегия үкіметі Дания мен Норвегияға неміс әскерлерінің себепсіз шабуылына қарсы астананы эвакуациялаған кезде, ол нацистік Германияға қарсылықсыз берілді (Weserübung операциясын қараңыз). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс басқыншылары бұл жерде адамдарды атқылап өлтірді, соның ішінде Пель тобының мүшелері де болды. Қалдық 1945 жылдың 11 мамырында Норвегия қарсылық қозғалысының өкілі Терье Ролемге тапсырылды. Соғыстан кейін, соғыс қылмыстары үшін сотталған және өлім жазасына кесілген сегіз норвегиялық сатқын да осы қамал аумағында атқыланды. Атылғандардың арасында Видкун Квислинг және Зигфрид Феммер болды.
The fortress has never successfully been besieged by a foreign enemy. However it surrendered without combat to Nazi Germany in 1940 when the Norwegian government evacuated the capital in the face of the unprovoked German assault on Denmark and Norway (see Operation Weserübung). During World War II, people were executed here by the German occupiers, including members of the Pelle group. The fortress was liberated on 11 May 1945, when it was handed over to Terje Rollem on behalf of the Norwegian resistance movement. After the war, eight Norwegian traitors who had been tried for war crimes and sentenced to death were also executed at the fortress. Among those executed were Vidkun Quisling and Siegfried Fehmer.
Орта ғасырлар
1300 жылы қамалдың құрылысы аяқталғаннан кейін, Хакон V оны тұрғын сарай ретінде пайдалана бастады, қамалдың тұруға ыңғайсыз болғанына қарамастан, Осло Конгсгард естігінен гөрі қамалға көбірек мән берді. Қамалдың патшалық резиденцияға айналуы Норвегия астанасының Бергеннен Ослоға көшірілуіне үлкен әсер етті. Норвегияның орта ғасырындағы Хакон V, королева Евфемия, Ингеборг Эриксдотир және королева Маргарет сияқты маңызды тұлғалардың бәрі де бірнеше онжылдық бойы Норвегияның ресми корольдік резиденциясы болған қамалда тұрды. Кальмар одағы құрылмас бұрынғы Норвегияның соңғы патшасы Олаф II 1370 жылы осы қамалда дүниеге келді.
After construction of the castle was finished around 1300, Haakon V gradually started to use the castle as a residential palace, favoring the keep over the Oslo Kongsgard Estate despite the fact that the castle likely was unsuited as a residence. The castle becoming a royal residence also played a significant role in the process where the capital for Norway was moved from Bergen to Oslo. Several significant figures from the Norwegian middle ages, including Haakon V, Queen Euphemia, Ingeborg Eriksdottir and Queen Margaret, all resided at the castle, which functioned as the official Norwegian royal residence for several decades. The last Norwegian king prior to the establishment of the Kalmar Union, Olaf II, was born at the castle in 1370.
Қайта қалпына келтіру және сарай
1624 жылы болған үлкен өрттен кейін король Кристиан IV Осло қаласын көшіріп, қайта тұрғызуға шешім қабылдады. Король жаңа қаланы Акершюс бекінісіне жақын салуға бұйырды және қаланың атын Кристиания деп өзгертті. Бекініс одан әрі жаңғыртылып, қайта жаңартылды, жаңа келбеті итальяндық үлгідегі бастиондары бар ренессанс стиліндегі сарай болды. Бұл қамал 19 ғасырдың басына дейін негізінен сарай ретінде пайдаланылды, соның ішінде уақыт өте келе жаңа мұнаралар, залдар, бөлмелер және қақпалар салынды. Король қалада болмаған кезде қамал Норвегияның басқарушысының резиденциясы ретінде қызмет етті.
Following the great fire of 1624, King Christian IV made the decision to relocate and rebuild the entire city of Oslo. The king ordered the new city to be located closer to Akershus Fortress, renaming the city Christiania. The fortress was subsequently modernized and remodeled, with the new appearance being that of a renaissance castle with Italian inspired bastions. The castle primarily functioned as a palace until the turn of the 19th century, with new towers, halls, chambers and gates being added over time. When the king was absent, the castle functioned as the seat of the Steward of Norway.
Түрме
Акершюс түрме ретінде де пайдаланылған, оның бір бөлігі "Құлдық" (Slaveriet) деп аталды, себебі тұтқындарды қалада жұмыс істеуге жалға беруге болады еді. Норвегия тарихында көптеген бүлікшілер мен қылмыскерлер осы түрмеде жазасын өтеген. Осы жерде тұтқындалған белгілі адамдардың ішінде жазушы Гжест Бардсен (1791–1849) және сол сияқты беделді ұры Оле Хойланд болды. Сонымен қатар, ерте Норвегия социалистерінің (Маркус Трэннің (1817–1890) жақтастары) көптеген өкілдері Акершюс түрмесінің камераларында уақыт өткізді. "Фанте-Анна" (1920) фильмінің сюжетіне де осы түрме кірген.
Akershus has also been a prison, with a section of it known as The Slavery (Slaveriet) because the prisoners could be rented out for work in the city. It has housed many rebels and criminals through Norwegian history. Particularly well known people to have been imprisoned there include author Gjest Baardsen (1791–1849), and the similarly idealized thief Ole Høiland. Also, many early Norwegian socialists (supporters of Marcus Thrane, 1817–1890) also spent time in the cells of Akershus. The prison was also a plot element in the film Fante Anne (1920).
Каутокейн көтерілісі тұтқындары
1852 жылы Говдегейднудегі Лаестадия саами көтерілісінен кейін, екі жетекші – Аслак Хетта мен Монс Сомби (Альтада басы кесілген) болған екі адамнан басқа барлық ер адамдар Акершус бекінісіне қамалды, ал әйелдер Тронхеймде түрмеге жабылды. Көтерілісшілердің көптегені тұтқындықтан кейін бірнеше жыл өткен соң қайтыс болды. Аман қалғандардың арасында Ларс Хетта (тұтқынға алынған кезде 18 жаста болған) болды, ол түрмеде жүргенде солтүстік саам тіліне алғаш рет Библияны аударуға уақыт және мүмкіндік алды.
Following the 1852 Laestadian Sámi revolt in Guovdageaidnu, all men except the two leaders Aslak Hætta and Mons Somby (who were beheaded in Alta) ended up in Akershus Fortress – the women were imprisoned in Trondheim. Many of the rebels died after a few years in captivity. Among the survivors was Lars Hætta (18 years at the time of imprisonment), who during his stay was allowed time and means to write the first translation of the Bible into North Sámi.
Қазіргі қолданылуы
Әлі де әскери аймақ болғанымен, Акершус бекінісі жұртшылыққа күн сайын сағат 6:00-ден 21:00-ге дейін ашық. Бекініспен қатар, Норвегия қарулы күштері мұражайы мен Норвегия қарсылық мұражайын да аралауға болады. Норвегия Қорғаныс министрлігі және Норвегия Қорғаныс штабы бекіністің шығыс бөлігінде ортақ заманауи штаб-пәтерді бөліседі. Ұлыбритания Королінің гвардиясы бекіністі күзетуге жауапты, олар ашық уақытта тұрақты күзет посттарымен, ал түнде мобильді патрульдермен жұмыс істейді. Бекініске кіреберістегі тұрақты күзет посттарының бірі – бекініске келген туристер үшін танымал фотосуретке түсіру орны.
Although still a military area, the Akershus Fortress is open to the public between 6:00 and 21:00 daily. As well as the castle, the Norwegian Armed Forces Museum and Norway's Resistance Museum can also be visited. The Norwegian Ministry of Defence and the country's Defence Staff Norway share a joint modern headquarters in the eastern part of the fortress. His Majesty the King's Guard is responsible for guarding the fortress, with stationary guard posts during open hours and mobile patrols at night. One of the stationary guard posts at the entrance is a popular photography spot for tourists visiting the fortress.
Патшалық кесене
Қалдықтың Корольдік кесенесі – норвегиялық бірнеше корольдік тұлғалардың соңғы тыныс алатын жері. Олардың ішінде король Сигурд I, король Хакон V, королева Евфемия, король Хакон VII, королева Мод, король Олав V және тәж мұрагері Марта ханшайым бар. Басты ғимаратты қайта жаңартудан бері қамал жиі түрлі ресми шаралар мен шетелдік мемлекет басшыларына арналған кешкі ас өткізілетін орын ретінде қолданылып келеді.
The castle's Royal Mausoleum is the final resting place of a number of Norwegian royal figures. This includes King Sigurd I, King Haakon V, Queen Eufemia, King Haakon VII, Queen Maud, King Olav V and Crown Princess Märtha. Since restoration of the main building, the castle has frequently been used as the venue for official events and dinners for dignitaries and foreign heads of state.
Премьер-Министрдің Кеңсесі
2011 жылы 22 шілдедегі шабуылдардан кейін Норвегия премьер-министрінің кеңсесі бекініс маңында, бастапқыда Норвегия Қорғаныс министрлігіне қарасты ғимаратта орналасты.
After the 22 July attacks in 2011, the Office of the Norwegian Prime minister has been located close to the fortress in a building that originally belonged to the Norwegian Ministry of Defence.
Еліктеу
Флорида штатының Бей-Лейк қаласындағы, Орландодан тыс жерде орналасқан Уолт Дисней әлеміндегі Эпкот ойын-сауық паркінде Норвегия павильонындағы бекіністің бір бөлігі көшірілген. Акершустың патшалық тарихына сілтеме ретінде, Эпкоттағы көшірмеде «Акершус Корольдік банкет залы» деп аталатын Дисней принцессаларының кейіпкерлері бар мейрамхана орналасқан, онда норвегиялық тағамдар да беріледі.
Walt Disney World in Bay Lake, Florida just outside Orlando in the United States replicates a portion of the fortress at the Norway pavilion at its Epcot theme park. In a further reference to Akershus' royal history, the Epcot replication also houses a Disney Princess character restaurant called Akershus Royal Banquet Hall, which also serves some Norwegian dishes.