Кіріспе

Мексика қаласы Тлакильтенанго – Мексиканың Морелос штатындағы қала. Ол Мексика қаласының оңтүстігінде және штат астанасы Куернаваканың оңтүстік-шығысында, Мексиканың 95D федералды тас жолымен орналасқан. Қала, онымен аты бірдей айналасындағы муниципалитеттің орталығы болып табылады. Тлакильтенанго топонимі науатль тілінен келген және "ақтан сырланған қабырғалардың орны" деген мағынаны білдіреді. 2015 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 33 844 адам тұрады.

Испандықтарға дейінгі тарих

Тлакильтенангода испандықтар келгенге дейінгі екі археологиялық ескерткіш бар: Чималакатлан және Хуаксла. Чималакатлан "Эль Венедо" төбесінде салынған; оның 33 террасасы және сондай-ақ кесілген тас үйінділері бар. Сонымен қатар, рәсімдер үшін пайдаланылған шағын үңгір де бар. Төбеден Текескуитенго, Шочикалько көлдерін және Герреро штатының бір бөлігін көруге болады. Бұл ескерткіш Мезоамерика руиналарының арасында ерекше, себебі қабырғалар мен платформалар әдетте мұндай құрылымдарда кездесетін кішкентай тастардан емес, мегалиттерден тұрғызылған. Олмектер үшін шағын салттық алаң да ерекшелік болып табылады. Бұл қираған жерлерді Фернандо де Альва Икстлихочиттл 17 ғасырдың басында сипаттаған, бірақ 19 ғасырдың соңында әке Лоренцо Кастроның жаңадан тауып алуы одан да маңызды болды. Кастро өз табысын епископ Франсиско Планкарте и Наварретке хабарлаған, ол Чималакатланның Мезоамерика өркениетінің бесігі болған мифологиялық Тамоанчаннан басқа емес деп болжаған. Хуаксла қазіргі уақытта осы атпен аталатын қауымның орталығында, жал мұқабасы тәрізді төбеде салынған. Бұл қираған жерлер Чималакатланға ұқсас. Осы ескерткіштерде тұрған адамдардың Тепекспаннан шыққандығы және жақсы тамақ пен жағдай іздеп оңтүстікке көшіп келгендігі айтылады.

Жаулап алу және отарлау

Тлаквильтенанго конкистадор Эрнан Кортеске берілген Оакстепек аңғарының маркизатына кіретін қалалардың бірі болды. Кортес өзінің әскері үшін арналған тұқымды жылқы өсіруге арналған хасиенда құрды; оны бақылау үшін ол шамамен [биіктігі] бар дөңгелек тас мұнара салуды бұйырды. Санто-Доминго-де-Гусман монастырының бекінісі францискандықтардың тапсырысымен салынды және 1540 жылы доминикандықтар аяқтады, ол Америка құрлығындағы ең көнелердің бірі. Монастырь тым жақсы күтілмеген, қабырғаларында жарықтар бар, ал ішкі фрескалар нашар күйде. Сағат 1898 жылдың желтоқсан айында орнатылды.

Тәуелсіздік кезеңі

1825 жылы Мексиканың 1824 жылғы Конституциясына сәйкес Тлаквильтенанго Мексика штатының қаласы болды. Ол қазіргі Тлакильтенанго ғана емес, сонымен қатар Жоютла және Закатепек муниципалитеттерін де қамтыды, және оңтүстік-шығысқа қарай Куатла өзеніне дейін созылды. 1884 жылдың 25 қыркүйегінде губернатор Карлос Пачеконың жарлығымен Морелос штатының муниципалитетіне айналды. Денсаулық сақтау министрі 396 үйдің қирағанын және 510 үйдің зақымдалғанын хабарлады. 2018 жылдың 1 шілдесінде «Juntos Haremos Historia» («Бірге тарих жасаймыз») коалициясынан Хорхе Малдонадо Ортис қала әкімі болып сайланды. Хосе Алманса Алкайн, бұрынғы кеңес мүшесі және 2018 жылғы муниципалдық президенттікке Movimiento Ciudadano партиясынан кандидат, 2019 жылдың 27 қаңтарында атып өлтірілді. Оның екі серігі де атылып, біреуі қаза тапты. Мексикадағы COVID-19 пандемиясына жауап ретінде Тлакильтенанго қауымдастығына кіретін жолдарды жапты. Қалада 2020 жылдың 27 сәуірінде екі расталған жағдай және бір өлім туралы хабарланды. Мектептер мен көптеген кәсіпорындар наурыздың ортасынан маусымның 1-іне дейін жабық болды. 2 шілдеде Тлакильтенангода вирустан 11 жұқтырған және бір адамның қаза болғаны хабарланды; штаттың қайта ашылуы кем дегенде 13 маусымға дейін кейінге жылдырылды. 31 тамыз күні Тлакильтенангода 75 жағдай, 51 адамның жазылғаны және 22 адамның вирустан қайтыс болғаны тіркелді. 2020 жылдың 27 желтоқсанында 121 жағдай тіркелді.

Қауымдастықтар

Муниципалитетте 29 қауым бар, оның ішінде 29 637 адам тұрады, оның ішінде 292 адам өзін үнді миссионерлік халқының өкілі деп санайды. 7 641 үйдің 16%-ы топырақ еденге ие, 89%-ы қолданыстағы сумен жабдықталған, 95%-ы электрмен жабдықталған, 90%-ы теледидармен, ал 11%-ы компьютермен жабдықталған. Орташа білім деңгейі 7 жылды құрайды. Әйелдердің туу көрсеткіші 2,58 балаға жетеді. Халықтың 12,61%-ы Морелос штатының сыртынан келген. 67,7%-ы римдік католиктер, ал ересектердің 49,7%-ы экономикалық жағынан белсенді. Тлаквильтенанго – муниципалитет орталығы. Оның халқы 17 606 адамды құрайды және ол теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Куернавакадан жақын жерде орналасқан және Мехико қаласынан 133,3 км қашықтықта. Альфредо В. Бонфиль (Чакампалько) халқы 2 188 адамды құрайды және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Тлаквильтенангодан жақын жерде орналасқан. Валье-де-Васкес (Los Hornos) халқы 929 адамды құрайды және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Тлаквильтенангодан жақын жерде орналасқан. Хуаутла халқы 913 адамды құрайды және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Тлаквильтенангодан жақын жерде орналасқан. Бұл қауымда испандықтарға дейінгі археологиялық орын бар. Лоренцо Васкес (Санта-Круз) халқы 744 адамды құрайды және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Тлаквильтенангодан жақын жерде орналасқан. Колония 3 де Майо (Эль-Тепиолол) халқы 699 адамды құрайды және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Тлаквильтенангодан жақын жерде орналасқан. Килимама халқы 614 адамды құрайды және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Тлаквильтенангодан жақын жерде орналасқан. Ла Мескитера (Эль Астильеро) халқы 529 адамды құрайды және 16 ғасырға жататын Сан-Хасинто Икстолука кенішінің үйі шағын қонақ үйге ие. Тлаквильтенангодан жақын жерде орналасқан. Чималакатлан халқы 364 адамды құрайды және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Онда бір балабақша, бір бастауыш мектеп (1-6 сыныптар) және бір орта мектеп (7-9 сыныптар) бар. Чималакатлан сол аттас испандықтарға дейінгі археологиялық орынымен танымал. Тлаквильтенангодан жақын жерде орналасқан.

Қызықты жерлер

XVI ғасырдағы Санто-Доминго шіркеуі мен монастыры, Лас-Боведас және Лос-Хорнос хасиендалары, сондай-ақ Эль-Ролло су саябағындағы бетон мұнара – негізгі тарихи құрылыстар. Параисо Авентура Лас-Хуертас – бұлағы, кемпинг алаңы, коттедждер, демалысқа арналған орын және бассейндері бар табиғи су саябағы. Тлакильтенангодағы Рубен Джарамилло атындағы Қоғамдық мұражай – Мексика революциясы дәуіріндегі кітаптармен қатар, революциялық тұлғалардың суреттері, сондай-ақ испандықтар келгенге дейінгі заттар мен құралдар көрмесі орналасқан шағын мұражай. Рубен Джарамилло (1900-1962) – Тлакильтенангоның тумасы, 1940-1950 жылдары шаруалар мен жұмысшылардың көшбасшысы. 1962 жылы ол отбасымен бірге Мексика армиясы тарапынан өлтірілді.

Санто-Доминго шіркеуі мен монастыры

Санто-Доминго шіркеуінің және бұрынғы монастырдың құрылысын францискандар 1535 және 1540 жылдар аралығында бастады, ал оны доминикандықтар аяқтады. Ол Морелос штатындағы 16 ғасырдағы ең әдемі монастырлардың бірі саналады. Шіркеу өте үлкен және тіктөртбұрышты. Басты кіреберіс батыс жағында орналасқан, ал оңтүстік жағында Куернавака соборына өте ұқсас қосымша кіреберіс бар. Кеме мен пресвитерияны үлкен, дөңгелек бағаналармен тірелген триумф аркасы бөліп тұрады. Шіркеудің батыс кіреберісі қарапайым және әсемдігінен айырылған; кіреберіс аркасының үстінде кішкентай терезесі бар тас үшбұрыш орналасқан. Терезенің үстінде 1898 жылы қосылған сағат бар.

Көмек және су ресурстары

Тлаквильтенанго муниципалитетіндегі басым биіктіктер – Санта-Мария төбесі, Гуахолот төбесі, Хуатла төбесі, Пало-Верде төбесі, Сиенеганың қара жері және Лимон. Пуэбла штаты мен Тепальцинго муниципалитетінің шекарасында Тетильяс, Серро Пикачо-дель-Бюриал, Темаскалес және Сан-Мартин үңкірі орналасқан. Төбелі аймақтар Тлакильтенангоның 44% -ын, негізінен орталық және оңтүстік бөліктерін қамтиды. Жердің 38% жартылай жазық, көбінесе орталық және оңтүстік бөліктерде. Жалпы жер бетінің 18% -ын жазықтар алып жатыр, көбінесе солтүстік-батыста. Сонымен қатар, бугенвилия өседі. Жабайы жануарлардың ішінде аққұйрықты бұғы, жағалы шошқа, егерше, көкбауыр, сканк, армадильо, қоян, қарапайым қоян, койот, жабайы мысық, қызылша, какомикстл, тлакуаче (егерше туысына жататын) және жартастарда мекендейтін құстар, жалаулы құс, чахалака, копетона, бүркіт, аура (бузард), қара қарға, сұрқайыр, әнші құстар мен сәндік құстар бар. Жануарлар түрлерінің арасында ягуарлар, қысқа мүйізді Барония көбелегі, бұршақ кекірегі, әскери ара, қалың арқалы робин, Балсас сыңғырлап өтетін соу, Пилеатты ұшқыр, тау арыстаны, оцелот, маргай, бобкат және ягуарунди кездеседі.

Табиғи ресурстар және жер иелену

Өзендер мен жер Тлакильтенангоның ең маңызды табиғи ресурстары болып табылады. Қант қамысы, күріш, пияз, сорго, помидор, жүгері және бұршақ ең маңызды егістер. Ірі қара мал, шошқа, ешкі, қой, жылқы және құс шаруашылығында өсіріледі. Муниципалитеттің ауданы шамамен егіс үшін, мал өсіру үшін және орман үшін бөлінген. Жер иеленуді эхидалық меншік және жеке меншік деп екіге бөлуге болады.