Кіріспе

Өзгелерден өзін бағалау – тек өзінің мүддесі, ләззаты немесе әл-ауқаты туралы артық немесе толығымен ойлау, басқаларды ескермеу. Эгоизм – альтруизмнің немесе өзімшілдіктің қарама-қарсысы; сондай-ақ (С.С. Льюис айтқандай) өзіне шоғырланудан өзгеше.

Әр түрлі көзқарастар

Өзімшілдіктің салдары діни, философиялық, психологиялық, экономикалық және эволюциялық контексттерде әртүрлі пікірлерге себеп болды.

Классикалық

Аристотель өз отандастарының көпшілігінен көрінген көпшілігінің пікірін бөлісіп, тек өз пайдасын ойлайтындарды айыптады; бірақ ол қоғамдық мақтауға лайық нәрсенің ең үлкен үлесін алуға ұмтылған, саналы адамды қолдады. Сенека кеңірек қоғам аясында өзін-өзі жетілдіруді ұсынды – өзіне қамқорлық жасауды, ол бұл тақырыпта тек қана жекешелікке қарсы тұрды, бұл идеяны кейін Фуко дамытты.

Орта ғасырлар/Ренессанс

Батыс христиандық дәстүрінде өзімшілдік – басты жамандық ретінде қарастырылды, ол мақтаншылдық түрінде жеті өлімдік күнәлердің түбінде тұрды. Фрэнсис Бэкон бұл дәстүрді "Адам өзі үшін дана болуы – тышқанша дана болумен тең" деп сипаттағанда оны жалғастырды.

Қазіргі заман және заманауи

Коммерциялық қоғамның қалыптасуымен қатар Бернард Мандевилль әлеуметтік және экономикалық даму жеке адамның мінез-құлқына, ол "эгоизмнің нашарлығы" деп атаған нәрсеге байланысты деген парадокс ұсынды. Адам Смит "көрінбейтін қол" тұжырымы арқылы экономикалық жүйені өзімшілдік мүдделерді пайдалы жолмен кең ауқымды мақсаттарға бағыттайтын құрал ретінде қарастырды. Джон Локк, Адам Смитпен бірге, ерте классикалық либерализмнің маңызды тұлғасы болды: жекелеген адамның қадір-қасиеті мен теріс бостандық идеяларын қолдайтын идеология. Бұл негізгі тақырыптар өзімшілдік тұжырымымен тығыз байланысты. Мысалы, Локк адамдардың "өздігінен басқару" принципін іске асыруын қалаған, яғни әрбір адамның өз шешімдерін өзі қабылдауы керек. Осы туа біткен құқық адамдарға альтруистік міндеттердің салмағын көтермей, өз мүдделерін ілгерілетуге мүмкіндік береді. Осылайша, социализм сияқты саяси идеологиялардың еңінен айырмашылығы, Локк және басқа классикалық либералдар өзімшілдік адам табиғатындағы қалыпты жағдай деп санайды. Локк, мүмкін, кейінгі ойшылдар, мысалы Айн Рэнд сияқтыларға эгоизмді әлеуметтік құндылық және әлеуметтік прогрестің бастауы ретінде қорғауға жол ашты. Айн Рэнд өзімшілдікті құндылық деп есептеді. Рим-католик философы Жак Маритен Аристотельдің тұжырымына сүйене отырып, саясаттың негізгі мәселесін альтруизм мен өзімшілдік арасындағы таңдау ретінде қарастыру – қазіргі заманғы мемлекеттердің негізгі және зиянды қатесі екенін айтты. Керісінше, ынтымақтастық басым болуы керек: адамдар табиғатынан әлеуметтік жандар, сондықтан жеке тұлғалар қоғамның игілігін іздеу арқылы ғана толыққанды өмір сүре алады.

Экология

Экологияда түрлер кейде бір-бірімен ынтымақтасады, мұны өзара пайдалы қарым-қатынас деп қарастыруға болады. Бірақ түрлер өзара пайдалы мінез-құлықты өздері таңдайды, себебі бұл мінез-құлық оларға ортаға бейімделуге көбірек мүмкіндік береді, ал бұл түптеп келгенде – өзімшілдік. Мысалы, жабайы иттің қоғамында жануарлардың ынтымақтастығы байқалады. Олар ірі сүтқоректілерді оңай аулау үшін бірге аң аулайды. Аң ауру барысында әрбір жеке тұлғаның белгілі бір рөлі болады, мысалы, олжаны тік жарға қарай қуу арқылы басқаларына оңай аулауға жағдай жасайды.

Психология

Адамның көңілсіздігі өзімшілдіктің түбірі саналады, тіпті психопаттардың салқынқанды манипуляциясына дейін барады. Өзін-өзі қуаттандыру мен өзімшілдік арасындағы қайшылық, жеке тұлға мен қоғамның мүдделерінің қақтығыс аренасына айналған, мысалы, ата-аналар мен балалар немесе ерлер мен әйелдер арасында орын алады. Психоаналитиктер шынайы өзіндік сезімді дамытуды жақтайды, тіпті денсаулыққа пайдалы өзімшілдік туралы айтуға болады, бұл Анна Фрейд "эмоционалдық бағыну" деп атаған өзін-өзіңнен айырудан өзгеше.

Криминология

Өзімшілдік "Қылмыстық айналым" деп аталатын қылмыстың феноменологиялық теориясындағы маңызды ерекшелік ретінде көрсетілді. Сәйкесінше, көптеген қылмыстық әрекеттерде өзімшілдік күшейе түседі, ол әртүрлі жағдайларда және қылмыстың түрлі формаларында әртүрліше көрінеді.