Кіріспе

Тлайакапан (tlaʝaˈkapan) – Мексиканың орталық бөлігіндегі Морелос штатының солтүстік-шығысында орналасқан қала және муниципалитет. Ол штаттың астанасы Куернавакадан шығысқа қарай 60 км жерде және Мехико қаласынан оңтүстікке қарай шамамен 1,5 сағаттық жерде орналасқан. Бұл ауылдық аймақ, ондағы өмір салты 20 ғасырда көп өзгерген жоқ, және халықтың 90% әлі де толық немесе ішінара ауыл шаруашылығына тәуелді. Қаланың ескі үйлері, қызыл черепицамен жабылған шатырлары және таспен төселген көшелері бар. Аймақты көптеген шатқалдар кесіп өтеді, олардың үстінен көптеген тас көпірлер салынған. Басты көрікті жері – бұрынғы Сан-Хуан Баутиста монастыры, ол барлық басқа құрылыстардан биіктейді. Оның құрылысы 1530 жылдардың басында басталып, алғашқы қала аумағында шашыраңқы орналасқан 26 капелламен бірге «рухани жаулаудың» бір бөлігі болды. Бүгінде бұл монастырь 1994 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Попокатепель тауының етегіндегі монастырлардың құрамына кіреді. Мәдени тұрғыдан қала екі нәрсемен атақты: Чинелос биінің туған жері және мемлекеттегі ең маңызды мәдени және жалпыұлттық танымал Банда Тлайакапан тобының мекені. Тлайакапан сонымен қатар Мария Феликс пен Эулалио Гонсалес түскен «Валентина» және Ширли Маклейн мен Клинт Иствуд ойнаған «Сестра Сара үшін екі қапшық» сияқты көптеген мексикалық және американдық фильмдерге түсірілім алаңы болды. 2006 жылы американдық The Killers рок-тобы «When You Were Young» хит-әніне музыкалық бейнебаянды осы қалада түсірді.

Монастырь

Қаланың барлық басқа нәрсесінен биік тұрған бұрынғы Сан-Хуан Баутиста (Жохан Креститель) монастыры. Бұл монастырь 1994 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Попокатепетль жанартауы маңындағы монастырьлардың бір бөлігі болып табылады. Бүгінде ғимараттың тек шіркеу бөлігі бастапқы қызметін сақтап, муниципалитет үшін қалыпты шіркеу ретінде қызмет етеді. Қаланың қасиетті қамқоршысы – Жохан Креститель, оның мерекесі 24 маусымда тойланады. Монастырь кешенін 1534 және 1574 жылдар аралығында аугустиндер тұрғызған, қаланың әртүрлі жерлеріне шашырап орналасқан бірнеше капеллалармен бірге. Оның алдындағы атриум штаттағы басқа монастырь кешендерінен гөрі үлкен. Кешені римдік, ортағасырлық, платереск, готикалық және мавр стильдері сияқты әртүрлі архитектуралық стильдердің үйлесімінен тұрады. Бұл шіркеу Морелос штатындағы ең ірі шіркеулердің бірі. Мұражайда сонымен қатар мумияланған қалдықтар да қойылған. Бұл қалдықтар 1982 жылы монастырь шіркеуінің негізгі бөлігінің еденінен табылды, сол кезде қайта жаңарту жұмыстары жүргізіліп жатқан еді. Капеллалар үш топқа бөлінеді: Capillas de Cabecera (басты капеллалар), Capillas de Calpulli (отбасылық капеллалар) және Capillas de Relación. Capillas de Calpulli төрт испандық аудандардағы басқа да нысандарды қамтиды. Олардың ішінде Сан-Херонимо, Санта-Марта, Санта-Крус-де-Альтика, Сан-Диего, Ла-Магдалена, Сан-Лоренцо, Ла-Тласкальчика, Сан-Николас, Ла-Консепсьон, Сан-Мигель, Ла-Асунсьон, Сан-Мартин, Ла-Нативидад және Лос-Рейес кіреді. Бұл орын Мексика қаласына барып-келушілер үшін толықтыруға ыңғайлы болды.

ХХІ ғасыр

2010 жылдың тамызында болған қатты дауыл, бірнеше штатты су басуға әкелген жүйенің бір бөлігі болды. Бұл су тасқыны қала көшелерінің көп бөлігін қираған қалдықтар мен лаймен жапты және қаланың ең маңызды нысандарының бірі – Капилла дель Сеньор де Экзальтация ғимаратының атриумын және ішкі кеңістігін су басты. Содан бері еріктілер ғимаратты тазалау және қалпына келтіру жұмыстарын жүргізіп келеді. 2017 жылдың 19 қыркүйегінде Пуэбла жер сілкінісінде 5 адам қаза тауып, 34 ғибадатхананың 17-сі, оның ішінде Сент-Джон Баптист монастыры зақымдалды. Қалалық әкімшілік ғимаратының 80%-ы зақымдалған. Эрасмо Мендоса Педроза «Juntos Haremos Historia» (Бірге тарих жасаймыз) коалициясынан 2018 жылдың 1 шілдесінде қала әкімі болып сайланды. 2020 жылдың 7 мамырына дейін Морелос штатында Мексикадағы COVID-19 пандемиясынан 688 расталған жағдай және 87 өлім тіркелді; Тлайакапанда екі жағдай анықталды. Мектептер мен көптеген кәсіпорындар наурыздың ортасынан маусымның 1-іне дейін жабық болды. ДИФ штатының кеңсесі 26 мамырда Тлайакапанды қоса алғанда, сегіз муниципалитеттегі әлжуаз топтарға азық-түлік пен су жіберді. 2 шілдеде Тлайакапанда вирус жұқтырған үш адам және бір өлім тіркелді; штаттың қайта ашылуы кем дегенде 13 маусымға дейін кейінге шегерілді. 31 тамыз күні Тлайакапанда 81 жағдай, 57 адамның жазылуы және 19 өлім тіркелді. 2020 жылдың 27 желтоқсанында 106 жағдай тіркелді.

Карнавал және Чинело

Карнавал мен Чинело биі муниципалитетте тығыз байланысты. Колониалдық дәуірден бері Тлайакапан қаласында әр жыл сайын Ұлы оразаға дейін карнавал өткізіліп келеді. Бұл би карнавалдың бір бөлігі ретінде осы жерде пайда болған. Ол ақпан айының басында, Ұлы оразаның басталумен бірге өтеді. Бұл оқиға сонымен қатар егін шаруашылығы жұмыстары тоқтатылатын құрғақ маусымның басталуын көрсетеді. Жұмыс жиналған астықты сақтау және қолөнерге ауысады.

Банда Тлайакапан

Карнавал және басқа да мерекелерде үрмелі аспаптармен ойнайтын бірнеше топтар болады, бірақ Тлайакапанның ең көне және ең танымал үрмелі аспаптар тобы – Банда Тлайакапан. Топты басқару Сантамария отбасының қолында қалды, ал 20 ғасырдың көп бөлігінде оны басқарған Бригидо Сантамария, топ үшін «Danza de los Chinelos» және сонаттар сияқты музыка жазды, сондай-ақ жоғалып кетуі мүмкін ескі дәстүрлі туындыларды сақтап қалды. 1975 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, топты бүгінгі күнге дейін басқарып келе жатқан Карлос Сантамария басқарды. Топ 1998 жылы президент Эрнесто Седильоден Premio Nacional de Ciencias y Artes сыйлығын алды. 2010 жыл топтың 140 жылдық мерекесін атап өтуге арналды. 2009 жылғы Ферья де Баррода әнші Сусана Харп, «Leones de la Sierra» тобы және жергілікті «Banda de Tlayacapan» тобы өнер көрсетті. Мереке аймақтың қыш ыдыстарын ғана емес, сонымен қатар фотосуреттерді, басқа да қолөнер бұйымдарын және балаларға арналған шараларды ұсынады. Бұл қауымға тән қыш өнерінің бірі – «juego de aire» (сөзбе-сөз «ауа жиынтығы») деп аталатын мүсіндер жиынтығы. Бұл жиынтық, әсіресе «жаман ауамен» байланысты ауруларды емдеу сияқты, ритуалдық емдеулерде қолданылатын саз балшықтан жасалған фигуралардан тұрады. Бұл өнерді сақтап қалған соңғы шебер – Фелипа Эрнандес Барраган. Жиынтықта ауру адамды бейнелейтін бір фигура және ортада қолында құс ұстаған «curandero» немесе шаман емшісін бейнелейтін салт-дәстүрлі емдеу көрінісі көрсетілген. Олардың айналасында әртүрлі жануарлар: кесіртке, мыңжақ, жылан, бұқа, есек, өрмекші, шаян және бақа бар, олардың әрқайсысының арқасына темекі байланған. Бұл жануарлар табиғаттың әртүрлі қырларын көрсетеді. Дәстүр бойынша, кейбір аурулар «жаман ауадан» немесе белгілі бір әдептілік сақталмаса, ренжіген табиғаттан тыс күштерден туындайды. Осы әдептіліктердің бірі – құмырсқалардың үйірінен өтетін кезде оларға сәлем беру және/немесе тамақ ұсыну. Тағы бірі – су ағып тұратын шатқалдарда және басқа да жерлерде құрбандық шалу. Осы сенімдердің көпшілігі испандықтар келгенге дейінгі дәуірге дейін барып жетеді. Ең ірі қауым – Тлайакапан, онда муниципалитет халқының шамамен жартысы тұрады. Басқа маңызды қауымдарға Куаутемпан (Сан Андрес Куаутемпан), Лос Лаурелес (Сан Хосе де лос Лаурелес) және Накатонго жатады. (inegi) Муниципалитет Тланепантла, Яутепек, Тотолапан, Атлатлахукан және Тепостлан муниципалитеттерімен шектеседі.