Валерий Корд: Немец дәрігері, ботанигі және фармакологы

Кіріспе

Неміс дәрігері, ботаник және жазушы (1515–1544)

Валериус Кордус (18 ақпан 1515 – 25 қыркүйек 1544) – неміс дәрігері, ботаник және фармаколог, Альп тауларының солтүстігіндегі алғашқы фармакопеяның авторы және тарихындағы ең танымал дәрілік өсімдіктер туралы анықтамалықтардың бірі. Ол сондай-ақ эфирді синтездеу әдісін (латын тілінде "oleum dulci vitrioli", яғни "витриолдың тәтті майы" деп атаған) жасаған деп кеңінен мойындалған. Кордус көптеген еңбектер жазды, сондай-ақ бірнеше жаңа өсімдік түрлерін және сорттарын анықтап, сипаттады. Кордия туысы оның құрметіне аталған.

Өмір

1515 жылы Валериус Кордус қазіргі Тюрингиядағы Эрфурт қаласында немесе батысқа қарай орналасқан Гессен штатында дүниеге келді. Оның әкесі, Евриций Корд (1486–1535, туған тегі Генрих Риц), білімді дәрігер және ынталы лютеран дініне өткен адам болды. Валериус 1527 жылы, небәрі 12 жасында жоғары білімін бастады. Ол сол жылы жаңадан құрылған университеттің медицина профессоры болып тағайындалған әкесінің басшылығымен Марбург университетінде ботаника және фармацияны оқыды. 1531 жылы бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, ол Лейпциг университетінде оқуын жалғастырды және ағасының (Жоханнес немесе Иоахим) Лейпцигтегі дәріханасында жұмыс істеді. 1539 жылы Виттенберг университетінде дәріс оқу және медицинаны зерттеу үшін Виттенбергке көшті. Оның дәрістері танымал болды, ал студенттерінің жазбалары 1549 жылы «Диоскоридке түсіндірмелер» деген атпен жарияланды. Дәрістерде баяндалған зерттеулердің арасында Педаний Диоскорид 1-ші ғасырда сипаттаған көптеген өсімдіктерді оның жүйелі түрде бақылауларының нәтижелері де бар еді. Тірі үлгілерді тікелей бақылау Кордустың күшті жақтарының бірі болды. 1540 жылы Кордус эфирді синтездеудің революциялық әдісін ашты және сипаттады, ол этил спиртіне күкірт қышқылын қосуды қамтиды. 1543 жылы Италияға ұзақ сапарға шығар алдында, ол Нюрнберг қалалық кеңесіне өзінің фармакопеясын – «Диспансериумды» ұсынды. Кеңес сол жылдың қазан айында жұмысты қабылдағаннан кейін оған 100 алтын гильдер төледі және жұмысты 1546 жылы оның өлімінен кейін жариялады. 1543 жылдың қазан айында Кордус Нюрнбергтен Италияға аттанды. Ол қыста және келесі көктемде Падуа мен Венецияда болды. Әулие Петр күнінен кейін көп ұзамай ол екі неміс табиғат зерттеушісімен бірге Италияны аралап, жаздың ыстығында да жалғастырды. Италияның батыс жағалауындағы Маремма аймағында олар жаңа өсімдіктерді іздеу үшін батпақтарға кірді. Біраз уақыттан кейін Кордус малярияның белгілерін көрсетті. Сонымен қатар, оның аяғына жылқы тиіп, қатты ауыртып, мүмкін инфекция да жұқтырды. Олар қызбалы Кордусты Римге алып келді, олар 1 немесе 2 қыркүйекте жетті. Кордустың жағдайы жақсарғанын байқаған соң, қалғандары Неапольге сапар шекті. 29 жастағы Кордус олардың болмағанда, 25 қыркүйек күні кешке қайтыс болды. Ол Римнің орталығында орналасқан неміс католик шіркеуі – Санта-Мария-делл'Анимада жерленді.

In 1515, Valerius Cordus was born either in the city of Erfurt in what is today Thuringia, or somewhere in the westwardly adjacent state of Hesse. His father, Euricius Cordus (born Heinrich Ritze, 1486–1535), was an educated physician and an ardent Lutheran convert. Valerius began his higher education in 1527, at the young age of 12, when he enrolled at the University of Marburg, studying botany and pharmacy under the tutelage of his father, who had been appointed professor of medicine at the newly established university in the same year. He completed his bachelor's degree in 1531, whereupon he furthered his studies by enrolling at the University of Leipzig, and by working at an apothecary shop in Leipzig owned by his uncle (either Johannes or Joachim). In 1539 he relocated to Wittenberg in order to lecture and study medicine at the University of Wittenberg. His lectures proved popular, and his students' lecture notes were published posthumously in 1549 as Annotations on Dioscorides. Among the research outlined in the lectures were the results of his own systematic observations of many of the same plants described by Pedanius Dioscorides in the 1st century CE. Direct observation of live specimens was one of Cordus' strengths. In 1540 Cordus discovered and described a revolutionary technique for synthesizing ether, which involved adding sulfuric acid to ethyl alcohol. In 1543, while on his way for a long trip in Italy, he presented his pharmacopoeia, Dispensatorium, to the Nuremberg city council. The council paid him 100 gold guilders following the acceptance of the work in October of the same year, and had the work published posthumously in 1546. In October 1543, Cordus left Nuremberg for Italy. He stayed in Padua and Venice during the winter and next spring. Shortly after Pentecost, he and two German naturalists started to traverse Italy, continuing in the height of summer. In the Maremma, on the Italian westcoast, they ventured into the marshes in search of novel plants. Soon after, Cordus exhibited what may have been the symptoms of malaria. He was also hit on the leg by a horse, causing great pain, and possibly an infection. The party brought the feverish Cordus to Rome, where they arrived on September 1 or 2. When Cordus showed signs of improvement, the rest embarked on a trip to Naples. Cordus, aged 29, died in their absence, on the evening of September 25. He was interred at Santa Maria dell'Anima, the German Catholic church in central Rome.

Мұра

Қысқа ғұмырында Кордус көп саяхат жасап, көптеген университеттерді аралады және әріптестері мен таныстары арасында кеңінен даңққа ие болды. Ол керемет тіл білуші еді, сонымен қатар философия туралы да шебер сөйлейтін. Ботаник ретінде ол өзінің замандастарының көпшілігінен асып түсетін кең және терең байқаулар жасады; ғалым ретінде оның әдістемесі жүйелі және толық болды. Кордус қайтыс болғаннан кейін Конрад Гесснер Кордустың жарық көрмеген қалған еңбектерінің көп бөлігін жариялады, оның ішінде De Extractione (Кордустың эфир синтезі әдісін қамтитын), Historia stirpium және Sylva еңбектерін 1561 жылы жариялады.