Кіріспе

1-ғасырдағы римдік мемлекет қайраткері, генерал және Рим Британиясының әкімшісі Публий Осторий Скапула (52 жылы қайтыс болды) – 47 жылдан өліміне дейін Британияны басқарған, Каратакусты жеңіп тұтқындауға жауапты болған римдік мемлекет қайраткері және генерал.

Ерте өмір

Публий Осторий Скапула – Публийдің ұлы және, Квинт Осторий Скапуланың, Август тағайындаған преториандық гвардияның бірінші бірлескен қолбасшысы, кейін Мысыр префекті болған, туысы болуы мүмкін. 41 жылы консул болған Квинт Осторий Скапула оның ағасы немесе туысы болуы ықтимал.

Мансап

Оның ертедегі мансабы туралы ештеңе белгісіз. 46 жылы ол консул болды. 47 жылдың қысында император Клавдий оны Аул Плавтийден кейін Рим Британиясының екінші губернаторы етіп тағайындады. Аралдың оңтүстігі мен шығысы қауіпсіз басып алынып, Рим бақылауындағы аумақтан тыс тайпалармен одақтар жасалған, бірақ басқа тайпалар қарсылық көрсетуді жалғастырды. Жаңа губернатор жыл соңында науқанға қатыспайды деп ойлап, олар шабуылдар мен көтерілістер ұйымдастырды. Осторий оларды бұл ойдан айырды және күшті жауап берді, аяусыз шабуылдап, жергілікті қарсылық күштеріне қайта жиналуға уақыт қалдырмады. Ол, көрінетіндей (Тациттің Анналындағы бұзылған мәтінге түзетулер енгізу негізінде), Трент және Северн өзендерінің оңтүстігінде және шығысындағы барлық британдықтарды қарусыздандыру ниетін жариялады. Сипатталған географиялық аймақ осы кезеңде Фосс жолының Трент пен Севернді байланыстыратын, қалаған шекара сызығы ретіндегі рөлі туралы пікірталас тудырды. Норфолк тайпасы Ицени, жеңіліске ұшырамаған, бірақ өз еркімен римдіктермен одақтасқан, бұл жоспарға қарсы шығып, көрші тайпаларды көтеріліс жасауға бастады. Осторий оларды қатал шайқаста жеңді, Кембриджширдегі Март маңындағы Фенсдегі төбедегі бекініске шабуыл жасады. Оның ұлы Маркус Осторий Скапула соғыс кезінде римдік азаматтың өмірін сақтап қалғаны үшін "corona civica" сыйлығымен марапатталды. Ицени тәуелсіздігін сақтап қалды және бұл уақытта Прасутагтың римдік басқарушы ретінде тағайындалғаны мүмкін. Көтерілісті басудан кейін ол шекарадан тыс экспедицияларды бастады, 48 жылы солтүстік Уэльстегі Десеангли тайпасына және Чешир сағасына қарсы сәтті науқанмен басталды. Бұл стратегиялық қадам болды, өйткені ол Солтүстік Британия тайпаларын Уэльстегілерден бөліп тұрды. Бірақ ол Бриганттардың бір тобының жаңа көтерілісінен кейін шығысқа қайта шақырылды. Бұл көтеріліс тез арада басылды, бірақ Бриганттардың римдік клиенттік патшалық жүйесіндегі қауіптерін көрсетті; Бриганттардың тыныштығын сақтау үшін аймақта XIV Гемина легионының әскерлері орналастырылды. Осы уақытта II Аугуста легионы оңтүстік-шығыста қолбасшылықты ұстады, IX Испания легионы Тренттен тыс солтүстік-шығыста шабуыл жасады, XX Валерия Виктрикс легионы Колчестерді ұстады және XIV легион Вроксетерде орналасқан. Осторий оңтүстік аймақтағы қауіпсіз жерлерде римдіктерді одан әрі римдікке айналдыруды жалғастырды, 49 жылы Камулодунумда (қазіргі Колчестер) әскери ардагерлердің алғашқы колониясын құрды және Вероламиумда (Сент-Олбанс) муниципалитет құрды. Алайда оның күшті жағы саяси ептілігі емес, тактикалық шеберлігі болды. Ол қиын тапсырма алды, өйткені Клаудианның төмендіктері экономикалық жағынан ерекше емес еді, ал Британияның минералды байлықтары варварлық жерлерде жатқан. Оларды басып алу кейінгі жылдарға дейін күтуге тура келді. Осы уақытта Каратакус, оның тайпасы Катувеллауни жаулап алудың бірінші кезеңінде жеңілген, оңтүстік-шығыс Уэльс пен Глостерширдің Силурлерінің басшысы ретінде қайта пайда болды. Олардың көтерілісі легионерлік бекіністер салу бағдарламасымен бақыланды, бұл Каратакусты солтүстікке, Ордовиктердің жеріне итермеледі. Осторий оны бірнеше жылдық партизан соғысынан кейін ашық шайқасқа мәжбүрледі. Олар, шамамен, Северн өзені мен Керсустың жанында шайқасты, онда римдіктер британдық басшыны 51 жылы жеңді. Ордовиктер өзеннің үстіндегі тік төбелердің қатарларын нығайтты және олардың артындағы жердің қиындығы римдіктерге айналып өтуге мүмкіндік бермеді. Осторий қорғаныс көрінетіндей бұзылмайтындықтан алаңдады, бірақ Тацит оның әскерлерінің құлшынысы мен адалдығы оны шабуыл жасауға көндірді және ақырында британдықтар оңай жеңілді деп жазады. Каратакустың әйелі мен қызы тұтқындалды, ал оның бауыры берілді, ал Каратакус өзі Бриганттардың аумағына қашып кетті. Алайда олардың патшайымы Картимандуа Римге адал болды және оны тізгінмен ұстап берді. Шабыстан кейін Осторий жеңіске жеткені үшін марапатталды, бірақ жеңіс Уэльс шекарасындағы қарсылықты толығымен басып алмады. Силурлар әсіресе Осторий олардың қауіпті екенін және оларды жою немесе көшіру керектігін ашық айтқаннан кейін римдік әскерлерін мазалады. Силурия аумағында бекіністер салумен айналысқан үлкен легиондық күштер қоршалып, шабуылға ұшырады және тек қиындықтармен және үлкен шығынмен құтқарылды. Силурлардың осы зұлымдыққа ұшырауының себебі Питер Салуэй атап өткендей, Осторийдің саяси шешімдеріне қанағаттанбауына байланысты. Силурлар Осторийдің оларды жою туралы ойсыз айтқан сөздерінен ынталандырылды және көрші тайпалары арасында римдік тұтқындарды кепіл ретінде таратуды бастады. Бұл оларды біріктіріп, жаңа қарсылық қозғалысын құрды. Осторий 52 жылы күтпеген жерден қайтыс болды, Тациттің айтуынша, "қайғыдан шаршап". Ол Римге британдық шекарасындағы өсіп келе жатқан мәселемен қалды. Оның соңғы бейіті Гламорганның Вейлдегі Клоуд Кохте орналасқан деген болжам бар. Силурия шабуылдары жалғасты, Гай Манлий Валенс басқарған легионды жеңіске жеткізді, содан кейін Аул Дидий Галл жаңа губернатор ретінде келді. Аймақтың толық бейбіттендірілуі тек 25 жылдан кейін Секст Юлий Фронтинмен ғана мүмкін болды.

Отбасы

Салустия Кальвина Публий Осторий Скапуланың әйелі екені куәландырылған, бұл губернатор немесе оның әкесі болуы мүмкін. Егер ол губернатордың әйелі болса, Гай Салустий Пассиен Крисп пен Юния Кальвинаның қызы болған болуы мүмкін.

Екіншілік көздер

Уильям Смит (ред.) (1870), Грек және римдік өмірбаян мен мифология сөздігі, 3-том, 734 бет. Энтони Р. Бирли (1981), Рим Британиясының жылнамасы, 41–44 беттер.