Кіріспе

Дүйтероканоникалық мәтін

Бел мен Аждаһаның баяны Даниял кітабының 14-тарауы ретінде қосылған. Грек тіліндегі түпнұсқа Септуагинта мәтіні бір ғана қолжазбада – Chisianus кодексінде сақталған, ал стандартты мәтін 2-ші ғасырдағы Теодотионның қайта жөндеуіне жатады. Бұл тарау, 13-тараумен бірге, дүйтероканондық деп есептеледі: ол ерте раввиндік иудаизмге белгісіз болды, және протестанттардың көпшілігі оны канондық емес деп қарастырса, католик және шығыс православие христиандары үшін канондық болып табылады, сондай-ақ кейбір протестанттық Киелі кітаптардың Апокрифтар бөлімінде кездеседі.

Қорытындылар

Бұл тарауда бір ғана оқиға бар, бұл оқиға бұрын үш жеке баяндаманы білдірген болуы мүмкін, олар Даниялды парсы патшасы Кирдің сарайында көрсетеді: "Парсы патшасы Астиаг ата-бабаларымен бірге мәңгілік ұйықтап қалғанда, Кир патшалығына ие болды". Сонда Даниял "патшаның серігі болды және оның барлық достарынан құрметтірек болды".

Бел

Бел туралы баяндама (Даниел 14:1–22) жалған құдайларға табынуды әжуалайды. Патша Даниялға: «Сен Белді тірі құдай деп ойламайсың ба? Оның күн сайын қанша жеп, қанша ішетінін көрмейсің бе?» – деп сұрайды. Даниял оған: «Бұл мүсін сазбалшықтан жасалған және қоламен қапталған, сондықтан ол жей де, іше де алмайды» – деп жауап береді. Ашуға мініп, патша Бельдің жетпіс діни қызметкерінен құдайға шалынған құрбандықты кім жеп жатқанын көрсетуді талап етеді. Діни қызметкерлер патшаны әдеттегідей құрбандықтарды дайындауға шақырады (яғни «он екі үлкен шара ұн, қырық қой және алты ыдыс шарап») және содан кейін ғибадатхананың кіреберісін патшаның сақинасымен мөрлеп қояды: егер Бел құрбандықты жемесе, діни қызметкерлер өлім жазасына кесіледі, әйтпесе Даниял өлтіріледі. Содан кейін Даниял бұл әрекеттің жалған екенін ашады (діни қызметкерлер кеткен соң, патшаның көз алдында ғибадатхана еденіне күл сеуіп), және Бельдің «қасиетті» тамағын түнде діни қызметкерлер, олардың әйелдері мен балалары жейтінін көрсетеді. Олар ғибадатхана есіктері мөрленген кезде құпия есіктен кіреді. Ертесі күні патша сынақты тексеру үшін жоғарыдан қарап тұрады. Ол тамақтың желінгенін көріп, ғибадатхана есіктеріне қойған балауыз мөрлердің бұзылмағанын айтады және Белге мадақ айтады. Даниял ғибадатхана еденіндегі іздерге назар салады; патша одан кейін іздерді көріп, жіңішке және кішкентай іздердің де бар екенін байқап, әйелдер мен балалардың да тойға қатысқанын түсінеді. Бельдің діни қызметкерлері тұтқындалады, өздерінің қылмысын мойындап, ғибадатханаға жасырын кіретін құпия жолды көрсетеді. Олар, олардың әйелдері мен балалары өлімге кесіледі, ал Даниялға Белдің мүсінін және ғибадатхананы қиратуға рұқсат беріледі. Бұл нұсқа «жабық бөлме құпиясының» алғашқы үлгісі ретінде жиі келтіріледі.

Аждаһа

Қысқа, бірақ дербес айдаһар туралы баяндамада (Даниел 14:23–30) "Бабылдықтар құрметтеген үлкен айдаһар болды". Ғибадатханаға үкім шығарылғаннан кейін бабылдықтар айдаһарға табынушылық етеді. Патша айтады, Белге қарағанда, айдаһар – тірі жануардың анық мысалы. Даниял қандай да бір қылышсыз айдаһарды өлтіретініне уәде береді және оны шайыр, май және шашты (триха) пісіріп, дөңгелек нан (маза, арпа наны) жасау арқылы іске асырады, оны жегеннен кейін айдаһар жарылады. Басқа нұсқаларда басқа ингредиенттер де қолданылады: Мидрашқа белгілі бір түрінде, тырнақтары жасырылған сабанмен тамақтандырылды немесе түйе терілері қызған көмірмен толтырылды. Ұқсас оқиға парсы ақыны Фердоусидің "Шахнаме" еңбегінде де кездеседі, онда Ұлы Александр немесе "Искандар" айдаһарды улағыш заттармен және шайырмен толтырылған сиыр терісін жегізіп өлтіреді. Алдыңғы зерттеулер бұл мәтін мен Месопотамия мифологиясындағы Мардук пен Тиамат арасындағы күрестің параллельдігін көрсетеді, онда Мардуктың басқаруындағы жел Тиаматты жарып, арпа наны желдің орнына ие болады. Алайда, Дэвид ДеСильва (2018) осы түсіндірмеге күмән келтіреді.