Чікімула департаментінің тарихы мен географиясы

Кіріспе

Гватемала департаменті

Тарих

Испандықтар келген кезде Чикимула Чикимула немесе Паяки жергілікті патшалығының бір бөлігі болды, оның астанасы Копанти (қазіргі Копан, Гондурас) қаласынан басқарылды. Бұл патшалыққа Гондурас пен Сальвадордың бір бөліктері де кірді. Чикимула атауы науатль тілінен шыққан. Чикимула сөзі «чикимольтлан» дегенді білдіреді, «чикимолин» – «қарғалар» деген мағынаны білдіретін сөзден және орналасқан жерін білдіретін «тлан» жұрнағынан құралған, яғни «қарғаларға толы жер». Чикимула де ла Сьерра («Таулардағы Чикимула»), қазіргі департаменттің аумағын алып жатыр, оны жаулау кезінде Чорти’ Майя халқы мекендеген. Бұл аймақты испандықтар алғаш рет 1524 жылы Эрнандо де Чавес, Хуан Дуран, Бартоломе Бесера және Кристобал Сальватиерра кіретін экспедициямен зерттеді. 1526 жылы Педро де Альварадоның бұйрығымен Хуан Перес Дардон, Санчо де Барахона және Бартоломе Бесера үш испан капитаны Чикимулаға шабуыл жасады. Жергілікті халық испандықтардың артық талаптарына қарсы тез арада көтеріліс ұйымдастырды, бірақ 1530 жылдың сәуір айында көтеріліс басып тасталды. Дегенмен, аймақ толық бағындырылған деп есептелмеді, 1531–1532 жылдары Хорхе де Боканегра жасаған жорыққа дейін, ол Жалапаның бір бөлігін де қамтыды. Қазіргі департамент 1871 жылдың 10 қарашасындағы жарлық бойынша құрылды. Жарлықта Чикимула әкімшілік бөлігінің аумағы қысқартылды, қазіргі Закапа департаменті мен Изабал департаментінің бір бөлігі алынып тасталды. Департаменттің орталығы – Гватемала қаласынан шыққан Чикимула қаласы. Департаменттің солтүстіктен оңтүстікке дейін таулар өтеді, Ялапамен шекарадан өтіп, көршілес Гондурас пен Сальвадорға дейін созылатын Сьерра-дель-Мерендон тау тізбегімен қосылады. Чикимула екі су жинау алабына ие: біреуі Атлант мұхитына, екіншісі Тынық мұхитына ағып түседі. Департаменттегі ең ірі өзен – Рио-Гранде немесе Камотан өзені, ол Гондурастан басталып, Жокотан өзеніне айналып, Мотагуа өзеніне құйылып, соңында Кариб теңізіне жетіп, құяды. Департаменттің оңтүстігіндегі ең маңызды өзендер – Ангиату және Остуа. Департаментте көптеген минералды кен орындары бар, күміс испан отарлау дәуірінен бері қазылып келеді. Орташа температурасы қоңыржай аймақтарда ; тропикалық аймақтарда ол жетеді. Климаттың өзгеруі департаментке елеулі әсер етті, ең жоғары температура 42 °C (108 °F) дейін көтерілді, ал жауын-шашын мөлшерінің азаюы азық-түлік тапшылығына себепкер болды. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері .

At the time of Spanish contact, Chiquimula was part of the indigenous kingdom of Chiquimulha, or Payaqui, governed from its capital at Copanti (now Copan, in Honduras). This kingdom also included portions of Honduras and El Salvador. The name Chiquimula is derived from the Nahuatl chiquimoltlān, from chiquimolin meaning "finches" with the locative suffix tlān, to mean "place of many finches". Chiquimula de la Sierra ("Chiquimula in the Highlands"), occupying the area of the modern department, was inhabited by Ch'orti' Maya at the time of the conquest. The first Spanish reconnaissance of this region took place in 1524 by an expedition that included Hernando de Chávez, Juan Durán, Bartolomé Becerra and Cristóbal Salvatierra, amongst others. In 1526 three Spanish captains, Juan Pérez Dardón, Sancho de Barahona and Bartolomé Becerra, invaded Chiquimula on the orders of Pedro de Alvarado. The indigenous population soon rebelled against excessive Spanish demands, but the rebellion was quickly put down in April 1530. However, the region was not considered fully conquered until a campaign by Jorge de Bocanegra in 1531–1532 that also took in parts of Jalapa. The modern department was created by executive decree on 10 November 1871. The decree reduced the area covered by the administrative division of Chiquimula by removing that portion that now forms the modern department of Zacapa and part of the department of Izabal. The departmental capital is the city of Chiquimula, which is from Guatemala City. Mountains cross the department from north to south, crossing from the border with Jalapa and joining the Sierra del Merendón range, which extends into neighbouring Honduras and El Salvador. Chiquimula possesses two drainage basins, one flowing towards the Atlantic Ocean, the other towards the Pacific Ocean. The principal river in the department is the Río Grande, or Camotán River, which flows in from Honduras, before becoming the Jocotán River, and flowing into the Motagua River to eventually drain into the Caribbean Sea. In the south of the department, the most important rivers are the Anguiatú and the Ostúa. The department has numerous mineral deposits, and silver has been mined there since the Spanish colonial period. In the temperate areas, the average temperature is ; in the tropical areas it reaches Climate change has notably affected the department, with maximum temperatures reaching 42 °C (108 °F), and a decrease in rainfall contributing to scarcity of foodstuffs. Average annual precipitation is .

Басқару

Гватемаланың барлық департаменттері сияқты, аймақтық басқаруды Гватемала президенті тікелей тағайындайтын губернатор жетекшілік етеді.

Қалалық округтер

Чикимула 19 ғасырдың соңында департамент ретінде құрылғаннан бері он бір муниципалитетке бөлініп келген.

Туризм

Эскипулас Орталық Америкадағы діни паломниктікке ең маңызды орталықтардың бірі болып табылады. Оның назарында базилика шіркеуінде сақталатын Эскипуластың Қара Исасы бар, оған бейнеге байланысты орын алған кереметтерге байланысты құрмет көрсетіледі.

Жаңалықтар 2021

2021 жылдың қаңтар айында Гондурас елінен 7 000-9 000 мигранттан тұратын керуен Сан-Педро-Сула қаласынан АҚШ бағытына қарай жол тартты және Чикимула қаласының жанындағы Вадо-Хондо ауылында полиция шебін бұзып өтті.