Кіріспе

Мемлекет басшыларының арасындағы келісім – екі немесе одан көп мемлекеттің үкімет басшылары арасында жасалған, бірақ заң шығарушы органмен келісімшарттар ратификацияланғандай ратификацияланбаған келісім. Атқарушылық келісімдер заңды күші бар келісімшарттардан өзгешелігі саяси міндеттемелер болып есептеледі. АҚШ-та атқарушылық келісімдерді АҚШ Президенті ғана жасайды. Олар – АҚШ-тың халықаралық міндеттемелерге түсуінің үш жолының бірі. Кейбір авторлар атқарушылық келісімдерді халықаралық құқық тұрғысынан келісімшарттар деп қарастырады, себебі олар АҚШ пен басқа тәуелсіз мемлекетті міндеттейді. Дегенмен, АҚШ конституциялық құқығы бойынша, атқарушылық келісімдер АҚШ Конституциясының Келісімшарттар туралы бабының мақсаты үшін келісімшарттар деп есептелмейді, оған сәйкес келісімшарт ретінде танылу үшін Сенаттың үштен екі бөлігінің кеңесі мен келісімі қажет. Басқа да мемлекеттерде келісімшарттарды ратификациялауға қатысты ұқсас шаралар бар.

Жалпы алғанда

Атқарушы келісімдер көбінесе елдердің ұлттық конституцияларындағы шарттарды ратификациялау қажеттіліктерін айналып өту үшін қолданылады. Жазба конституциясы бар республика көптеген елдерде шарттарды ратификациялау туралы конституциялық ережелер бар. Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы атқарушы келісімдер негізінде құрылған.

АҚШ-та

АҚШ-та атқарушы келісімдер, егер олар президенттің сыртқы саясаттағы өкілеттігімен, қарулы күштердің бас қолбасшысы ретінде немесе Конгрестің бұрынғы актісі негізінде келісілсе және жасалса, халықаралық жағынан міндетті болып саналады. Мысалы, бас қолбасшы ретінде президент басқа елдерде орналасқан АҚШ күштерінің мәртебесі мен орналасуын реттейтін күштер туралы келісімдерді (SOFA) келіседі және қолдайды. Дегенмен, президент Конституциялық өкілеттігінен асып түсетін мәселелер бойынша бір жақты атқарушы келісімдерге бара алмайды. Мұндай жағдайларда келісім Конгрестің атқарушы келісімі немесе Сенаттың кеңесі мен келісімімен жасалған шарт түрінде болуы керек. АҚШ Жоғарғы Соты «АҚШ против Пинк» (1942) ісінде, жарамды түрде жасалған халықаралық атқарушы келісімдер шарттармен бірдей құқықтық мәртебеге ие екенін және Сенаттың бекітілуін қажет етпейтінін мәлімдеді. «Рейд против Коверт» (1957) ісінде президенттің атқарушы келісімдерге қол қою құқығын растаған сот, сондай-ақ мұндай келісімдер қолданыстағы федералдық заңға немесе Конституцияға қайшы келмеуі керек екенін де белгіледі. 1972 жылғы Заблоцки актісі президенттің Сенатқа кез келген атқарушы келісім жасалғаннан кейін 60 күн ішінде хабарлауын талап етеді. Президенттің мұндай келісімдерді жасау өкілеттігіне ешқандай шектеу қойылған жоқ. Бұл хабарлау талабы Конгреске атқарушы келісімді жоюға немесе оның іске асырылуын қаржыландырудан бас тартуға дауыс беруге мүмкіндік берді.