Кіріспе
Мемлекет басшыларының арасындағы келісім – екі немесе одан көп мемлекеттің үкімет басшылары арасында жасалған, бірақ заң шығарушы органмен келісімшарттар ратификацияланғандай ратификацияланбаған келісім. Атқарушылық келісімдер заңды күші бар келісімшарттардан өзгешелігі саяси міндеттемелер болып есептеледі. АҚШ-та атқарушылық келісімдерді АҚШ Президенті ғана жасайды. Олар – АҚШ-тың халықаралық міндеттемелерге түсуінің үш жолының бірі. Кейбір авторлар атқарушылық келісімдерді халықаралық құқық тұрғысынан келісімшарттар деп қарастырады, себебі олар АҚШ пен басқа тәуелсіз мемлекетті міндеттейді. Дегенмен, АҚШ конституциялық құқығы бойынша, атқарушылық келісімдер АҚШ Конституциясының Келісімшарттар туралы бабының мақсаты үшін келісімшарттар деп есептелмейді, оған сәйкес келісімшарт ретінде танылу үшін Сенаттың үштен екі бөлігінің кеңесі мен келісімі қажет. Басқа да мемлекеттерде келісімшарттарды ратификациялауға қатысты ұқсас шаралар бар.
An executive agreement is an agreement between the heads of government of two or more nations that has not been ratified by the legislature as treaties are ratified. Executive agreements are considered politically binding to distinguish them from treaties which are legally binding. In the United States, executive agreements are made solely by the President of the United States. They are one of three mechanisms by which the United States enters into binding international obligations. Some authors consider executive agreements to be treaties under international law in that they bind both the United States and another sovereign state. However, under United States constitutional law, executive agreements are not considered treaties for the purpose of the Treaty Clause of the United States Constitution, which requires the advice and consent of two thirds of the Senate to qualify as a treaty. Some other nations have similar provisions with regard to the ratification of treaties.
Жалпы алғанда
Атқарушы келісімдер көбінесе елдердің ұлттық конституцияларындағы шарттарды ратификациялау қажеттіліктерін айналып өту үшін қолданылады. Жазба конституциясы бар республика көптеген елдерде шарттарды ратификациялау туралы конституциялық ережелер бар. Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы атқарушы келісімдер негізінде құрылған.
АҚШ-та
АҚШ-та атқарушы келісімдер, егер олар президенттің сыртқы саясаттағы өкілеттігімен, қарулы күштердің бас қолбасшысы ретінде немесе Конгрестің бұрынғы актісі негізінде келісілсе және жасалса, халықаралық жағынан міндетті болып саналады. Мысалы, бас қолбасшы ретінде президент басқа елдерде орналасқан АҚШ күштерінің мәртебесі мен орналасуын реттейтін күштер туралы келісімдерді (SOFA) келіседі және қолдайды. Дегенмен, президент Конституциялық өкілеттігінен асып түсетін мәселелер бойынша бір жақты атқарушы келісімдерге бара алмайды. Мұндай жағдайларда келісім Конгрестің атқарушы келісімі немесе Сенаттың кеңесі мен келісімімен жасалған шарт түрінде болуы керек. АҚШ Жоғарғы Соты «АҚШ против Пинк» (1942) ісінде, жарамды түрде жасалған халықаралық атқарушы келісімдер шарттармен бірдей құқықтық мәртебеге ие екенін және Сенаттың бекітілуін қажет етпейтінін мәлімдеді. «Рейд против Коверт» (1957) ісінде президенттің атқарушы келісімдерге қол қою құқығын растаған сот, сондай-ақ мұндай келісімдер қолданыстағы федералдық заңға немесе Конституцияға қайшы келмеуі керек екенін де белгіледі. 1972 жылғы Заблоцки актісі президенттің Сенатқа кез келген атқарушы келісім жасалғаннан кейін 60 күн ішінде хабарлауын талап етеді. Президенттің мұндай келісімдерді жасау өкілеттігіне ешқандай шектеу қойылған жоқ. Бұл хабарлау талабы Конгреске атқарушы келісімді жоюға немесе оның іске асырылуын қаржыландырудан бас тартуға дауыс беруге мүмкіндік берді.