Кіріспе

Американдық дін тарихшысы Элейн Пейджлс, Хизи тегімен (13 ақпан 1943 жылы туған), американдық дін тарихшысы. Ол Принстон университетінің Харрингтон Спир Пэйн дін профессоры. Пейджлс ерте христиандық және гностицизмді кеңінен зерттеген. Оның ең көп сатылған кітабы "Гностикалық Евангелиялар" (1979) ерте христиан шіркеуіндегі бөліністерді және еврей тарихы мен христиан тарихы бойында әйелдерге деген көзқарасты қарастырады. "Modern Library" оны ХХ ғасырдың ең үздік 100 кітабының бірі деп санайды.

Ерте өмір және білім

Пагелс (пайгоулл деп айтылады) 1943 жылдың 13 ақпанында Калифорнияда дүниеге келген. Ол Стэнфорд университетінің ботанигі Уильям Хизидің қызы. Пагелс айтуынша, ол Жақияның Ізгі хабарына жастық шағынан бері қызығушылық танытқан. Ол оны "төрт Ізгі хабардың ең руханисы" деп санаған. 13 жасында евангелистік шіркеуге қосылғаннан кейін, шіркеу оның көлік апатында қаза тапқан яһуди досы "қайта тумағандықтан" тозаққа баратынын жариялағанда, ол шіркеуден шығып кетті. Пагелс Жаңа Өсиеттің күшіне таң қалды. Ол колледжге түскен кезде грек тілін үйрене бастады және Ізгі хабарды түпнұсқа тілінде оқыды. Ол 1964 жылы Стэнфорд университетін бакалавр, ал 1965 жылы магистр дәрежесімен аяқтады. Марта Грэм студиясында қысқа ғана би оқығаннан кейін, ол Гарвард университетінде Гельмут Костердің шәкірті ретінде және Наг-Хаммади кітапханасының қолжазбаларын зерттейтін команда мүшесі болып дін ғылымдарының докторына оқуға түсті.

Академиялық жұмыс

1970 жылы докторлық диссертациясын қорғап, Барнард колледжінің профессорлық құрамына қабылданды. 1974 жылдан 1982 жылы Принстонға көшкенге дейін колледждің Дінтану факультетін басқарды. 1975 жылы Пауылдың хаттарын зерттеп, оларды гностицизм және ерте шіркеумен салыстырғаннан кейін, Пейджлс «Гностикалық Пауыл» атты кітабын жазды. Бұл кітапта Пауылдың гностицизмнің бастауы болғаны, ал Пауылдың ерте христиан шіркеуінің бағытына тигізген әсері Пасторальдық хаттар (Бірінші және Екінші Тімофейге, және Титке) сияқты псевдоэпиграфты жазбалардың жасалуына орасан зор ықпал еткені айтылады, бұл Пауылдың гностикке қарсы екенін көрсету мақсатында жасалған. Пейджлс Наг-Хаммади қолжазбаларын зерттегеннен кейін, 1979 жылы «Гностикалық Ізгі хабарлар» атты кітабын жариялады, ол Наг-Хаммади кітапханасына таныстыратын ең танымал еңбектердің бірі болды. Бұл кітап бестселлерге айналып, «Дін/Руханилық» номинациясында Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды. 1980-1983 жылдар аралығында Ұлттық кітап сыйлығының тарихында көптеген санаттарда, соның ішінде бірнеше ғылыми емес кіші санаттарда, қатты және жұмсақ мұқабалы кітаптар үшін екі сыйлық берілді. 1980 жылғы «Дін және руханилық» санатындағы сыйлықтың көп бөлігі қайта басылған кітаптарға берілді, және Ұлттық кітап сыншыларының сыйлығы да осылай берілді. «Modern Library» кітапханасы оны ХХ ғасырдың 100 ең үздік кітабының бірі деп атады. Ол 1934 жылы Вальтер Бауэр алғаш айтқан кең таралған тезиске сүйене отырып, христиан шіркеуі қарама-қайшы көзқарастарды ұстанатын қоғамда құрылғанын айтады. Кітапқа жасалған шолу, Ұлыбританияның «The Sunday Times» газетінде жарияланғаннан кейін, Ұлыбританияның «Channel 4» телеарнасы одан шабыттанған үш бөлімдік маңызды телесерияны тапсырыс берді, ол «Иса: Дәлелдер» деп аталды. Бұл бағдарлама ұлттық резонанс тудырып, сол кездегі діни хабар таратудағы өзгерістердің маңызды сәті болды. Гностицизм бір жақты қозғалыс емес еді және әртүрлі топтар арасында көптеген келіспеушіліктер болды. Пейджлс, біздің заманымыздан өзгеше дәуірді зерттей келе, гностицизмнің «әйелдерді тартып алғанын, себебі ол оларға қасиетті обрядтарға қатысуға мүмкіндік бергенін» айтады. 1982 жылы Пейджлс Принстон университетіне ерте христиан тарихының профессоры болып кірді. 1980-1985 жылдар аралығындағы МакАртур стипендиясының көмегімен «Адам, Хауа және жылан» атты еңбегін зерттеп жазды, ол жаратылыс туралы мифті және христиан батысындағы жыныстық көзқарастардың қалыптасуындағы оның рөлін зерттейді. «Гностикалық Ізгі хабарлар» және «Адам, Хауа және жылан» кітаптарында Пейджлс яһуди және христиан тарихында әйелдерге қалай қарағанына ерекше назар аударады. Оның басқа кітаптарына «Шайтанның шығу тегі» (1995), «Сенімнен тыс: Томаның құпия Ізгі хабары» (2003), «Жүдес туралы оқу: Жүдес Ізгі хабары және христиандықтың қалыптасуы» (2007) және «Аян: Аян кітабындағы көріністер, пайғамбарлық және саясат» (2012) кіреді. 1987 жылдың сәуір айында Пейджлстің ұлы Марк бес жылдық аурудан кейін қайтыс болды, ал 1988 жылдың шілде айында оның күйеуі Хайнц Пейджлс тауға шығу барысында апатқа ұшырап қайтыс болды. Бұл жеке трагедиялар оның рухани сезімін күшейтті, содан кейін Пейджлс «Шайтанның шығу тегі» атты зерттеуді бастады. Бұл кітапта Шайтанның кейіпі христиандарға өздерінің діни және мәдени қарсыластарын, атап айтқанда, пұтқа табынушыларды, басқа христиан секталарын және яһудилерді жамандауға мүмкіндік берген жол екені айтылады. Оның «Нью-Йорк Таймс» бестселлері «Сенімнен тыс: Томаның құпия Ізгі хабары» (2003) Тома Ізгі хабарын Иоанн Ізгі хабарымен салыстырады және еңбектерді мұқият оқығанда Тома Ізгі хабары өз ізбасарларына «әр адамның ішінде жарық бар және ол бүкіл ғаламды жарықтандырады. Егер ол жарқырамаса, қараңғылық болады» деп үйреткенін көрсетеді, ал Иоанн Ізгі хабары Иса Мәсіх ретінде Құдайдың «әлемнің жарығы» екендігі туралы аянға баса назар аударады. Пейджлс түсіндірмесіне сәйкес, Тома Ізгі хабары басқа да канондық емес ілімдермен бірге Исаның Құдай емес, барлық адамзаттың бойындағы құдайлық нұрды ашуға тырысқан адам ұстазы екенін айтады. Бұл көзқарас Жаңа өсиеттегі төрт Ізгі хабарға қайшы келеді. Пейджлс Иоанн Ізгі хабары Тома Ізгі хабарында айтылған ойларды жоққа шығару үшін жазылғанын айтады. Ол бұл тұжырымын Иоанн Ізгі хабарында елші Томаның аз сенімді шәкірт ретінде бейнеленгендігіне және Иоанн Ізгі хабарының Құдай Иса Мәсіхке сенімнің орталығы ретінде баса назар аударғандығына негіздейді, бұл Пейджлс ертедегі ортодоксияның белгісі деп санайды. «Сенімнен тыс» кітабында Пейджлс жоғалту мен қайғылы оқиғалар кезінде мағынаны жеке іздеуі туралы да айтады. 2012 жылы Пейджлс Принстон университетінің Говард Т. Бехрман сыйлығымен марапатталды, «оның зерттейтін ежелгі мәтіндердің адамзат өмірінің маңызды сұрақтарымен айналысатынын оқырмандарға көрсету қабілеті» үшін, атап айтқанда, бір номинатордың айтуынша. 2015 жылы Пейджлс Ұлттық гуманитарлық медальмен марапатталды.

Пікірлер

Паджельс және басқа да ғалымдар Жоханның Ізгі хабары Томаның Ізгі хабарында таратылған гностицизмді ашып көрсетеді деп санайды, ол шіркеу билігімен қабылданбағандықтан каноннан шығарылған. Басқа ғалымдар бұл пікірге қарсы тұрады. Мысалы, Ларри Хуртадо Жоханның 21:15-23 аяттарында Томаны Петірден нашар емес етіп бейнелегенін айтады, онда Иса алаңдаған Петірді оған деген махаббатына шынайы сенетінін сұрайды және кейін оны жақсылыққа шақырады. Сонымен қатар, Хуртадо Томаның тірілістен кейінгі оқиғаларда Исаның қайта тірілгеніне сенбейінше оны көруді талап еткеніне Исаның оң жауап бергенін және Томаның емес, сенімге келгені бейнеленгенін атап көрсетеді.

Жеке өмір

Ол 1969 жылы теориялық физик Хайнц Пагельске үйленді, одан бір ұлы болды және екі баланы асырап алды. 1995 жылдың маусым айында Пагелс Колумбия университетінің заң профессоры Кент Гринавольтқа тұрмысқа шықты.