Оскар Темару: Француз Полинезиясының бұрынғы президенті

Кіріспе

Француз Полинезиясының бұрынғы президенті Оскар Манутахи Темару (1 қараша 1944 жылы туған) – француз саясаткері. Ол бес рет Француз Полинезиясының президенті (président de la Polynésie française), Францияның теңізден тыс аймағы ретінде, қызмет етті: 2004 жылы, 2005 жылдан 2006 жылға дейін, 2007 жылдан 2008 жылға дейін, 2009 жылы және 2011 жылдан 2013 жылға дейін. Сондай-ақ ол 1983 жылдан бері Фаа’а қаласының мэрі болып табылады.

Мансап

Ол алғаш рет 15 маусым 2004 жылдан бастап Француз Полинезиясының президенті (président de la Polynésie française) қызметін атқарды, бірақ оның үкіметі 8 қазан 2004 жылы сенімсіздік дауысынан кейін құлап, қызметтен шеттеді. Ол содан кейін екі апта президент міндетін атқарды, бірақ 2005 жылдың наурызына дейін президенттік қызметтен бас тартуға мәжбүр болды. Ол бес партиялық коалиция – «Демократия үшін одақтың» (Union For Democracy) жетекшісі, оның құрамында тәуелсіздікке ұмтылатын «Тавини Хуираатира» («Халық қызметшісі») партиясы және Француз Полинезиясының автономиясын қолдайтын басқа да кіші партиялар бар. Бұл коалиция 2004 жылдың мамырында өткен парламенттік сайлауда ұзақ жылдар бойы жетекші болған Гастон Флоссенің жақтастарын күтпеген жерден жеңіп алды. 8 қазан 2004 жылы оның үкіметі Француз Полинезиясы Ассамблеясының (Assemblée de la Polynésie française) 29 дауысқа 28 дауыспен қарсы нәтижесімен сенімсіздік білдіріліп, құлатылды. Француз үкіметінен жаңа сайлау өткізуді талап етулер болды, сондай-ақ Француз Социалистік партиясы оның үкіметі француз үкіметі тарапынан «әдістемелік тұрақсыздандыру» әрекеттеріне ұшырады деп мәлімдеді. 22 қазанда Ассамблея Гастон Флоссені қарапайым көпшілік дауыспен қайтадан президент етіп сайлады. Ассамблея төрағасы Антони Герос президент сайлауы 25 қазанда өтуі керек екенін айтып, бұл сайлаудың заңдылығына күмән келтірді (2004 жылғы Француз Полинезиясының саяси дағдарысы). Келісімге келген соң, 2005 жылдың 13 ақпанында бірнеше мандаттарға сайлау өтті, оны Темарудың коалициясы жеңіп алды. Ол 2005 жылдың 3 наурызында президенттікке қайта сайланды. Темару 2006 жылдың 13 желтоқсанында Француз Полинезиясындағы өмір сүру құнының жоғары болуына қарсы бірнеше айлық наразылықтардан кейін сенімсіздік дауысынан жеңіліске ұшырады. Парламенттің көпшілігін жоғалтқандықтан Темару парламент бақылауын жоғалтты. Гастон Тонг Санг 26 желтоқсанда өткен президент сайлауында жеңіске жетті. Темару 2007 жылғы сайлауда парламентке үміткер болды, бірақ бірде-бір мандатқа ие бола алмады. 14 қыркүйек 2007 жылы Темару үшінші рет, үш жылдың ішінде Француз Полинезиясының президенті болып сайланды (44 дауыстан 27-сі). Ол 31 тамызда сенімсіздік дауысынан айырылған Тонг Сангты алмастырды. 12 ақпан 2009 жылы ол тағы да президенттікке сайланды. 25 қараша 2009 жылы сенімсіздік дауысынан кейін ол қызметтен шеттетіліп, қайтадан Тонг Сангпен алмастырылды. 1 сәуір 2011 жылы ол қайтадан президент болды. Темарудың басшылығымен 2011 жылдың қарашасында Француз Полинезиясы Полинезиялық көшбасшылар тобының құрылтайшы мүшесі болды. Бұл аймақтық ұйым мәдениет және тіл, білім беру, климаттың өзгеруіне жауап беру, сауда және инвестициялар сияқты бірқатар мәселелер бойынша ынтымақтастық орнатуға бағытталған. Ол 2008 жылдың ақпанынан 2009 жылдың ақпанына дейін және 2010 жылдың сәуірінен 2011 жылдың сәуіріне дейін екі рет Француз Полинезиясы Ассамблеясының президенті болып сайланды. 2023 жылғы сайлауда ол Ассамблеяға қайтадан сайланды.

He first served as the President of French Polynesia (président de la Polynésie française) from June 15, 2004 until his Government lost a no confidence motion on October 8, 2004. He was the caretaker President for two weeks after that, but was forced to give up the presidency until March 2005, when he was reelected after parliamentary by elections. He is leader of the five party coalition Union For Democracy, which includes his pro independence party Tavini Huiraatira (People's Servant Party) and other smaller parties that support autonomy for French Polynesia rather than independence. Those parties unexpectedly defeated supporters of long time leader Gaston Flosse in the May 2004 parliamentary elections. On October 8, 2004, his government was censured and ousted by the Parliament, the Assembly of French Polynesia (Assemblée de la Polynésie française) by a vote of 29 to 28. There were calls for the French Government to step in and hold new elections, and allegations by the French Socialist Party that his Government was subject to acts of "methodical destabilisation" on the part of the French government. Gaston Flosse was re elected President by the Assembly in a simple majority vote on October 22. The President of the Assembly, Antony Géros, cast doubt on the legitimacy of this election saying the vote for President (président de la Polynésie française) should occur on October 25 (see French Polynesia political crisis 2004). As a compromise, by elections were set for February 13, 2005 for certain seats, which Temaru's coalition won. He was re elected president (président de la Polynésie française) on March 3, 2005. Temaru lost a vote of no confidence on 13 December 2006, after months of protests against the high cost of living in French Polynesia. Temaru had lost control of parliament due to defections. Gaston Tong Sang won the presidential election on December 26. Temaru ran for parliament in the 2007 elections, but failed to win a seat. On September 14, 2007, Temaru was elected as President of French Polynesia for the third time in three years (with 27 of 44 votes). He replaced Tong Sang, who lost a no confidence vote on August 31. On 12 February 2009, he was elected president yet again. He fell in a vote of no confidence on 25 November 2009, and was again replaced by Tong Sang. He became President again on 1 April 2011. It was under Temaru's presidency that French Polynesia became, in November 2011, a founding member of the Polynesian Leaders Group, a regional grouping intended to cooperate on a variety of issues including culture and language, education, responses to climate change, and trade and investment. He was twice elected as the President of the Assembly of French Polynesia from February 2008 to February 2009, and from April 2010 to April 2011. He was re elected to the Assembly in the 2023 election.

Өмірбаян

Темару Таити аралындағы Фаа’а қаласында дүниеге келген. Ол Фаа’а мен Папеетеде білім алған, мұнда терең діни біліммен сусындаған. Оның әкесі таитилік, анасы Кук аралдары маориы, сонымен қатар оның қытай тегі бар екенін айтқан. Оның ерте саяси ықпалына түскен тұлға – философ және 1989 жылы Жаңа Каледонияда қаза тапқан Канак Социалистік Ұлттық Азаттық Фронтының (FLNKS) бұрынғы жетекшісі Жан-Мари Джибау. Темару 1961 жылы үш жылға Франция Әскери-теңіз күштеріне қатысып, Алжирдің тәуелсіздік соғысына қатысқан. Франция Полинезиясына оралған соң, Таитиде кеден қызметкері болу емтиханын тапсырды. 1983 жылы ол бұл қызметтен зейнеткерлікке шықты. Темару 1970 жылдардан бері Моруроа және Фангатауфа атолдарында Францияның ядролық сынақтарына қарсы белсенді түрде күресіп келеді. Оның негізгі саяси күші елорда Папеетенің шетіндегі Фаа’а қалашығында орналасқан. 1977 жылы Оскар Темару Полинезияны Азат ету Фронты (ПАФ) атты саяси партиясын құрды. 1983 жылы партия атауын Тавини Хуираатира (Халыққа қызмет ететін партия) деп өзгертті. Сол жылы ол Фаа’а қаласының мэрі болып сайланды және осы лауазымда қалып отыр (2004 жылғы мәлімет бойынша). 1986 жылы Тавини Хуираатира аумақтық ассамблеяда екі орын, 1991 жылы төрт орын, 1996 жылы он бір орын және 2001 жылы он үш орын жеңіп алды. 2004 жылы Демократиялық бірлестік коалициясы 57 орынның 27-сін жеңіп алды. Темарудың 2004 жылғы коалициялық үкімет бағдарламасына ең төменгі жалақыны 150 000 Fcfp-ге дейін біртіндеп арттыру, жұмыс күні сағат 9-дан ертерек басталмауы, әлеуметтік қызметтерді жақсарту, саяси өкілеттік беру, білім беру реформасы және 2004 жылдың наурыз айында Франция Полинезиясы Францияның теңіз заңдылығына бағынған ел (pays d'outre mer) деп жарияланғаннан кейін жаңа автономиялық мәртебені қайта қарау кірді. Ол тәуелсіздікке бірден көшпеуге уәде берді. Австралия телерадиокорреспондентінің «Көпшілік бұл жерді Франция Полинезиясы деп атайды. Сіз оны қалай атайсыз?» деген сұрағына ол: «Бұл – француздық оккупация астындағы Полинезия. Міне, шындық. Бұл ел оккупацияланған» деп жауап берді.

Temaru was born at Faa'a on the island of Tahiti. He was educated in Faa'a and Papeete, where he received a thorough religious education. He was born to a Tahitian father and a Cook Island Māori mother, and has stated that he has Chinese ancestry. An early political influence was Jean Marie Tjibaou, philosopher and former leader of the Kanak Socialist National Liberation Front (FLNKS), who was assassinated in New Caledonia in 1989. Temaru entered the French Navy for three years in 1961 and participated in the Algerian War of Independence. On his return to French Polynesia, he sat the exam to become a customs officer in Tahiti. In 1983, he retired from this position. Temaru has been a vocal campaigner against nuclear testing by France at Moruroa and Fangataufa Atolls since the 1970s. His main power base has been in the poor suburb of Faa'a on the outskirts of the capital Papeete. In 1977, Oscar Temaru formed his political party, the Front for the Liberation of Polynesia (FLP). The party changed its name in 1983 to Tavini Huiraatira (People's Servant Party). The same year he was elected mayor of Faa'a, which position he continues to hold (as of 2004). In 1986, Tavini Huiraatira obtained two seats in the territorial assembly, four seats in 1991, eleven in 1996, and thirteen in 2001. In 2004 the Union for Democracy Coalition won 27 of the 57 seats. Temaru's coalition government program in 2004 included the gradual increase of the minimum wage to 150.000 Fcfp, work days that don’t start before 9am, an improvement of social services, political decentralisation, educational reform, and a revision of the new autonomy statute after French Polynesia was declared a French Overseas Country (pays d'outre mer) in March 2004. He pledged there would be no immediate moves to independence. When asked by an Australian Broadcasting Corporation reporter "Most people call this place French Polynesia. What do you call it?" he replied "This is French occupied Polynesia. That is the truth. This country has been occupied."

Расистік пікірлер

2007 жылы Темару француз Полинезиясында тұратын еуропалықтарды "қоқыс", "қалдық" деп атағаны үшін Папете қылмыстық соты "расизм" қылмысына кінәлі деп тапты. Темару расизм бойынша сот шешіміне шағымдануға дайын.

Мүдделер қақтығысы туралы айыптау

2019 жылдың қыркүйегінде Оскар Темару Фааа қаласының әкімі қызметінде артық ықпал еткені үшін Папете қылмыстық соты "заңсыз мүдделерді пайдалану" (prise illégale d'intérêts) қылмысы бойынша кінәлі деп танылды. Сотта Темарудың басшылығымен Фааа муниципалитеті 150 миллион Тынық мұхиты франкі (1,4 миллион АҚШ доллары) көлемінде Темарудың саяси партиясының үгіттерін таратумен айналысқан тәуелсіздік идеясын қолдайтын "Радио Тефана" радиостанциясына қаржы бөлгені анықталды. Оскар Темаруға алты айға бас бостандығынан айыру жазасы, жазасы шартты түрде берілді және 5 миллион Тынық мұхиты франкі (46 500 АҚШ доллары) айыппұл салынды.