Кіріспе

Гватемала департаменті Эль Прогрессо (el pɾoˈɣɾeso) – Гватемаладағы департамент. Департаменттің орталығы Гуастатоя қаласы. Испандықтар Гватемаланың жаулап алынуынан кейін 1551 жылға дейін бұл аймақта орналасты. Эль Прогрессо 1908 жылы департамент деп жарияланды, бірақ 1920 жылы таратылып, 1934 жылы қайта құрылды. Гуастатоя 1976 жылғы Гватемала жер сілкінісінен ауыр зардап шекті. Департамент Гватемаланың солтүстік-шығысында орналасқан. Ол Алта-Верапас, Баха-Верапас, Гватемала, Жалапа және Закапа департаменттерімен шектеседі. Департамент, ыстық жазықтар мен салқын Гватемала таулы аймақтары арасындағы белгілі бір аймақты алып жатыр және көбінесе ыстық климатқа ие. Ең ірі өзен – Мотагуа. Солтүстікке қарай департаментті Сьерра-де-лас-Минас тау тізбегі кесіп өтеді. Эль Прогрессодағы маңызды елді мекендер – Гуастатоя, Санарат және Сан-Агустин Акасагуастлан. CA 9 Атлантикалық тас жолы департаментті Гватемала қаласымен және Атлантика мұхитының Пуэрто-Барриос портымен байланыстырады. Департамент халқының басым көпшілігі – испан тілінде сөйлейтін ладинолар. Халық саны артып келеді, бірақ ұлттық орташа көрсеткіштен төмен қарқынмен. Сонымен қатар, сауатсыздық деңгейі төмендеп жатыр.

Тарих

Тарихи тұрғыдан алғанда, қазіргі Эль-Прогрессо департаментіне кіретін аймақ Гуастатоя немесе Хуастатоя деп аталған, бұл науатль тілінен шыққан huäxyötl немесе huäxin ("қабақ") және atoyac ("соңғы") сөздерінен туындаған. Бұл атау "қабақ өсетін соңғы орын" дегенді білдіреді, департаменттегі биіктік пен салдарынан суықтан ыстыққа қарай климаттың өзгеруіне сілтеме жасайды.

Ерте тарих

Сан-Кристобаль Акасагуастлан испандық колониялық коррегименті 1551 жылы осы атаудағы қалашықта, қазіргі департаменттің шығыс бөлігінде құрылды. Эль Прогрессода Сан-Агустин де ла Реал Корона (қазіргі Сан-Агустин Акасагуастлан) және Ла Магдалена кірді, бірақ Баха-Верапаз және Закапаның аймақтарын да қамтитын кең аумақ болды. 1520 жылдары, жаулаудан кейін, жергілікті тұрғындар испан тажына какао, тоқыма, алтын, күміс және құлдар түрінде салық төледі. Бірнеше онжылдықтан кейін салықтар бұршақ, мақта және жүгерімен төленді. Аймақ колониялық астана мен Кариб теңізі арасындағы жол бойында орналасқандықтан, испан отарлаушыларының көптеп келуіне ұшырады, соның салдарынан аумақ испаниялық мәдениетке сіңді. Гуастатоя 1758 жылы колониялық астана Сантьяго-де-лос-Кабаллерос-де-Гватемалада жарияланған жарлықта ауыл ретінде еске алынды. 1825 жылы түрлі елді мекендер Акасагустлан ауданына қосылды, ол кейіннен Эль Прогрессо департаментінің құрамына кірді. 1870 жылдары аумақ Гватемала, Закапа және Чикимула департаменттері арасында бөлінді.

Департамент тарихы

Эль Прогрессо департаменті 1908 жылғы 13 сәуірдегі атқарушы жарлықпен құрылды, оған Акасагуастлан, Кабанас, Гуастатоя (кейіннен Эль Прогрессо деп аталды), Морасан, Санарате, Сансария (қазір Сансаре), Сан-Антонио Ла-Пас және Сан-Хосе Эль-Голфо муниципалитеттері кірді. 1919 жылдың желтоқсанынан келесі жылдың маусымына дейін, департамент құрамына кіретін муниципалитеттердің өтініші бойынша, сол кездегі президентті құрметтеу мақсатында қысқа мерзімге Эстрада Кабрера деп аталды. 1920 жылғы 9 маусымда президент құлатылғаннан кейін, департамент үкімет шешімімен таратылды. Заң шығарушы жиналыс 1934 жылғы 3 сәуірде департаментті қайта құрды. Жер бедері әртүрлі, теңіз деңгейінен биіктігі өзгеріп тұрады. Департаментте климат көбінесе ыстық. Эль Прогрессодағы негізгі елді мекендер – Санарате, Гуастатоя және Сан-Агустин Акасагуастлан. CA 9 Атлантикалық тас жолы Гватемала қаласынан Атлантика мұхитының Пуэрто-Барриос портына бағытталған батыстан шығысқа қарай департамент арқылы өтеді. Басқа маңызды тас жолдары – Эль-Ранчодан Кобанға қарай CA 17 және Санараттан Жалапаға қарай RN 19.

Халық саны

2018 жылғы санақ бойынша Эль Прогрессоның халқы 176 632 адамды құрады. 2013 жылға қарай халықтың жалпы саны 163 537 адамға жеткен. 2012–2013 жылдар аралығындағы халық өсімінің қарқыны 1,73% болды, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (2,32%) төмен. Жыныс бойынша, халықтың 51,9% әйелдер, ал 48,1% ерлерді құрайды. Халықтың көп бөлігі, 59,8%, департаменттің ауылдық аймағында тұрады. Эль Прогрессода кеңінен қолданылатын тіл – Гватемала испан тілі.

Экономика және ауыл шаруашылығы

Ауыл шаруашылығы өнімдеріне кофе, қант қамысы, темекі, жүгері, бұршақ, какао, аннато, помидор, ваниль, мақта және әртүрлі жемістер кіреді.