Кіріспе

1976 жылғы деректі фильм

"Харлан округі, АҚШ" – 1976 жылғы американдық деректі фильмі. Фильм 1973 жылы Кентки штатының оңтүстік-шығысындағы Харлан округіндегі "Бруксайд ереуіліне" арналған. Бұл ереуілге 180 көмір шақтаушы және олардың әйелдері қатысты, олар Duke Power компаниясына тиесілі Eastover Coal Company-ның Бруксайд шахтасы мен дайындық комбинатына қарсы күресті. Фильм 49-шы "Оскар" марапаттауында "Үздік деректі фильм" номинациясында жеңіс одіс. Фильмнің режиссері және продюсері – Барбара Коппл, ол осы кезде кино өнеріндегі мансабының бастапқы кезеңінде болған. Бұрын VISTA бағдарламасы аясында ерікті болып жұмыс істеген ол жұмысшылардың құқықтарын қорғаушы ретінде басқа да деректі фильмдерде жұмыс істеген.

Қысқаша мазмұны

Коппл бастапқыда Кензи, «Демократия үшін шахтерлер» және Тони Бойлді UMWA президенті лауазымынан ығыстыру туралы фильм түсіруді жоспарлаған. 1973 жылғы маусымда Кентукки штатының Харлан округіндегі Брукссайд кенішіндегі шахтерлер Дьюк Энергия компаниясына қарсы ереуілге шыққанда, Коппл UMWA ұйымдастырған ереуілді түсіру үшін сол жерге барды. Ол бұл тақырыптың көбірек қызығушылық тудыратынын шешті, сондықтан фильмнің негізгі мақсатын өзгертті. Ол фильмге дайындық және монтаж жұмыстарын қоса алғанда, төрт жыл бойы жұмыс істеді. Коппл және оның командасы фильмде бейнеленген отбасылармен бірнеше жыл бірге болды, қауіпсіз жұмыс жағдайлары, әділ еңбек және лайықты жалақы үшін ереуілдеген кезде олардың бастан өткерген қиындықтарын жазды. Ол оларды Нью-Йорк қор биржасының алдындағы пикетке еріп, қара өкпе ауруына шалдыққан адамдармен сұхбаттасты, сондай-ақ ереуілдеген шахтерлерге оқ атуды түсірді. Компания ұсынылып жатқан жаңа келісімшартқа ереуілге тыйым салатын тармақ енгізуді талап етті. Шахтерлер мұндай ережеге келісу олардың жергілікті жұмыс жағдайларына әсер ету мүмкіндігін шектейді деп алаңдады. Бұл мәселе, ереуілден кейін бірнеше жыл өткен соң, UMWA осы жұмысшылар тобының қол жеткізген келісімін жалпы келісімшартқа біріктірген кезде маңызсыз болды. Коппл оқиғаны баяндау үшін әңгімелеуден гөрі, адамдардың сөздерін және іс-әрекеттерін түсіруді жөн көрді. Мысалы, фильмнің басында компанияға жалданып келген ереуілшілер мен басқалар пайда болғанда – ереуілшілер оларды «құралды қылмыскерлер» деп атады – компания қызметкерлері қаруларын камерадан жасыруға тырысты. Ереуіл шамамен бір жылға созылғаннан кейін, екі тарап та қаруларын ашық көрсетті. Коппл фильм түсіруді жалғастырудың (немесе фильм біткен кезде де солай көрсетудің) маңызды екенін сезінді, өйткені команданың және көмекші қызметкерлердің болуы зорлық-зомбылықты азайтуға көмектесетін сияқты көрінді. Коппл компаниялар мен жұмысшылар туралы фактілер мен статистика ұсынды. Ол Duke Power Company компаниясының пайдасы бір жылдың ішінде 170 пайызға өскенін атап өтті. Сонымен қатар, ереуілдегі шахтерлердің көпшілігі коммуналдық қызметтер мен ағынды сусыз, жағдайы нашар болып өмір сүрді, оларға 4% жалақыны көтеру ұсынылды, ал сол жылы өмір сүру құнының 7% -ға өсетіні болжанып еді. Жозеф Яблонски – көптеген шахтерлер жақсы көретін, халықшыл, жалынды кәсіподақ өкілі болды. Яблонски 1969 жылы В.А. «Тони» Бойлға UMWA президенті лауазымы үшін қарсы шықты, бірақ көпшілік сыбайлас жемқор деп санайтын сайлауда жеңілді. Сол жылы Яблонски мен оның отбасы өз үйлерінде өлтірілген күйде табылды. Фильмнің басында Бойлдің денсаулығы жақсы екені көрінеді. Кейіннен ол Яблонски мен оның әйеліне қарсы қылмыскерлерді жалдау үшін басқа бір кәсіподақ атқару кеңесінің мүшесіне 20 000 доллар бергені үшін айыпты деп танылды, содан кейін Бойл әлсіз, ауру және мүгедек арбада жүрді; ол сот залының баспалдақтарымен сот шешімін күтіп отырды. Ереуіл басталғалы бір жыл өткен соң, шахтер Лоренс Джонс төбелес кезінде қаза тапты. Джонс жақсы көрінетін, жас, 16 жасар әйелі мен сәбиі болды. Бұл деректі фильмде оның анасының жерлеу кезінде жылап, еркектердің оны алып кетіп жатқанын көруге болады. Оның өлімінен кейін ереуілшілер мен басшылар келіссөздер үстеліне келуге келісті. Тау-кен қауымдастығының белгілі бір әйелі Лоис Скотт ереуілді қолдау үшін халықты жұмылдыруда маңызды рөл атқарды. Ол бірнеше рет пикетке қатыспағандарды ашық сөккенін көрсетті. Бір сахнада Скотт өз бюстгальтерінен пистолет шығарады.

Сыни жауап

Гари Арнольд The Washington Post газеті фильмді жоғары бағалап, Копплдің «көмір өндірумен айналысып, күнкөріс қамдаған Аппалачи тауларының ерлер мен әйелдерінің батылдығы, жанкештілігі және қадір-қасиетіне құрмет көрсететін, ой тартқыш куәлік бергенін» айтты. Коппл мен фотограф Харт Перри Бруксайд кеншілері мен олардың әйелдерінің өмірлік тәжірибесін, армандары мен ереуілге қатысты қолдау шараларын ұйымдастырудағы наразылықтарын шынайы бейнелеген. Фильм 2006 жылы қайта экранға шыққанда сыншы Роджер Эберт оны мақтап, «Бұл фильм Кентуккидегі кеншілер ереуілінің барлық күшін сақтайды. Компания қарулы адамдарды шахтаға жұмыс істеуге шақырып, ереуілге қарсы тұрған, ал ең белсенді пикетшілер – кеншілердің әйелдері болды. Олар өте сөзді, қайратты және батыл еді. Фильмде таңертең қараңғыда ереуілшілерге оқ атылып, Коппл мен операторы жерге құлатылып, ұрылған тұсы бар» деп жазды. Фильм сыншысы Деннис Шварц бұл деректі фильмді ұнатса да, бір жақты көзқараспен берілгенін кемшілік деп тапты. Ол фильмді «Америкадағы таптық соғысқа назар аударатын, бірақ мәселелерді жан-жақты талдамайтын және теңгерімді көрсетпеген ең жақсы және құлшыныс тудыратын еңбек ереуілі туралы фильмдердің бірі. Фильм кеншілердің қиын жағдайын және олардың жеке басының оқиғаларын тиянақты бейнелейді, ал мағыналы және есте қаларлық көміршілер әндері оқиғаның эмоционалдық әсерін күшейтеді. Хейзел Дикенстің «Бірлікте тұрсақ, күштіміз, бөлініп кетсек, құлаймыз» және Флоренс Рисстің «Қай жақтасың?» атты әндері кеншілердің көңіл-күйін және Аппалачи тауларындағы шахтерлер қауымдастығының ынтасын толыққанды көрсетеді» деді. Rotten Tomatoes сайтында фильм 100% рейтинг алды.

Басқа ерекшеліктер

1990 жылы Конгресс кітапханасы фильмді "мәдени, тарихи және эстетикалық тұрғыдан маңызды" деп АҚШ Ұлттық кино тізіміне енгізді. 2014 жылы Sight and Sound журналы барлық уақыттың ең ұлы деректі фильмдерінің тізімін жариялады, онда «АҚШ-тың Харлан округі» 24-орынды екі басқа фильмпен бөлісті.

Сақтау

2004 жылы «Гарлан округі, АҚШ» фильмі Академиялық кино мұрағаты және Нью-Йорк әйелдер мен теледидар саласындағы әйелдер ұйымының бірлескен күшімен сақталды.

Критерийлерді жинау бойынша қосымшалар

Фильмнің 2004 жылғы Criterion Collection жинағындағы «Харлан округі, АҚШ» фильмінің жасалуы туралы арнайы бөлімінде, режиссердің көмекшісі Энн Льюис Скотты әйелдер бостандығы үшін күрескен белсенділермен салыстырады. Жери Джонсон, Истовер шахталарының ереуілге шыққан жұмысшыларының бірі, ереуілдің аяқталуын Коппл мен оның түсіру тобының болуымен байланыстырады: «Камералар, әлдебір оқ атудан сақтап қалған шығар. Менің ойымша, түсіру тобы болмаса, біз жеңіске жете алмас едік. Егер түсіру тобы біздің мақсатымызға көңіл бөлмесе, біз жеңіліп қалар едік. Оларға шүкір, олар біздің жағымызда болғандықтан!»