Кіріспе

1964 жылғы 4 категориядағы Атлантикалық дауыл
1964 жылғы Атлантикалық дауыл

"Дора" дауылы – Атлантикалық жағалауындағы Солтүстік Флоридаға дауыл күшімен құрлыққа түскен алғашқы тропикалық циклон. 1964 жылғы маусымдағы алтыншы тропикалық дауыл және екінші дауыл "Дора" 28 тамызда Сенегал жағалауының жанында тропикалық толқыннан пайда болды. 31 тамызда депрессия "Дора" тропикалық дауылына айналды. Содан кейін солтүстік-шығысқа бұрылып, күшейе берді. 2 қыркүйекте "Дора" 1 категориядағы дауылға жетті. Дауылдың күшеюі біраз баяулады, 4 қыркүйекте "Дора" 2 категорияға, ал келесі күні 3 категорияға дейін күшейді. Одан әрі күшейіп, 6 қыркүйекте дауыл шамамен 130 миль/сағ (215 км/сағ) жылдамдықпен жел соғып, 4 категорияға жетті. Бірақ көп ұзамай "Дора" 3 категорияға, содан кейін 2 категорияға дейін әлсіреді, келесі күні батысқа бұрылды. "Дора" келесі бірнеше күн бойы 2 категориядағы күшін сақтап тұрды, 9 қыркүйекте бірнеше сағаттан басқа. Флориданың солтүстік-шығыс жағалауына жақындағанда "Дораның" қозғалысы болмашы, бірнеше циклондық айналымдар жасады. 10 қыркүйекте таңертең дауыл Флорида штатының Сент-Огастин қаласының жанына құрлыққа түсті, желдің күші тез әлсіреп, 11 қыркүйекте тропикалық дауылға айналды, содан кейін оңтүстік-батыстағы Джорджиядан қысқа уақытқа өтіп, келесі күні солтүстік-шығысқа бұрылды. 13 қыркүйекте "Дора" Оңтүстік Каролинаның жағалауындағы суық фронтпен бірігіп, экстратропикалық циклонға айналды. 14 қыркүйектің басында экстратропикалық дауыл Атлант мұхитына Солтүстік Каролинаның сыртқы жағалауынан шығып, жылдамдық алды, 15 қыркүйекте Ньюфаундлендке соқтығысып, басқа экстратропикалық жүйеге сіңді. Флориданың бірінші жағалауында су деңгейі теңіз деңгейінен 3 метрге дейін көтерілді. Өңірде күшті жел соқты, Сент-Огастин қаласында тұрақты жел байқалды. Джексонвиллде шамамен 156 000 тұтынушы электр қуатынан айырылды, ал Дюваль округінің телефондарының 19% жұмыс істемей қалды. Джексонвилл аймағындағы зақымның көп бөлігі ескі ғимараттарға және жағалау аймақтарында орналасқандарға тиді. Сонымен қатар, қаланың кейбір бөліктері Сент-Джонс өзенінің жанында желдің салдарынан өзен су тасқынына тап болды. Көп жауған жаңбыр көптеген егістіктерді бүлдіріп, көптеген жолдар мен көпірлерді су басты, кейбір қауымдар бірнеше күнге оқшауланды. Флоридада "Дора" 74 үйді қиратты және 9 374 үйге зақым келтірді, 14 жылжымалы үй қирады, 218 үй қатты зардап шекті. 50 фермалық ғимарат пен 423 шағын бизнес қатты зақымдалды немесе қирады. Үш адам қаза тауып, шамамен 230 миллион долларлық шығын келтірді. Грузияда дауыл 1 135 үйді зақымдады және тағы 5 үйді толығымен қиратты. Сонымен қатар, 18 тіркеме қатты зақымдалды, ал 43 шағын бизнес қирады немесе қатты зақымдалды. Штат бір адамның қаза тапқанын және кем дегенде 9 миллион долларлық шығын болғанын хабарлады. "Дора" АҚШ-тың шығыс жағалауындағы басқа да бірнеше штаттарға әсер етті, бірақ оның әсері одан әлдеқайда аз болды. Вирджинияда бір адам қаза тапты. Жалпы алғанда, "Дора" 280 миллион долларлық шығын келтірді, бұл 2022 жылғы шамамен 2,6 миллиард долларға тең, және бес адам қаза тапты.

Метеорологиялық тарих

1964 жылғы 28 тамызда Дора дауылы Африканың батыс жағалауынан, Дакар, Сенегал маңындағы Атлант мұхитына қарай жылжыған кең ауқымды төмен қысым аймағы ретінде алғаш рет анықталды. Батысқа қарай оңтүстік-батыс бағытта жылжыған жүйе келесі күні Кабо-Верде аралдарынан өтті. 31 тамызда сегізінші теледидарлық инфрақызыл бақылау спутнигі (TIROS VIII) орталық тығыз бұлтты, жолақты белгілері және циррус ағыны бар дауылдың күшеюін көрсетті. Дауылға ең жақын өткен "Mormacscan" кемесінің барометрлік қысымның төмендеуін және желдің күшті соғуын тіркеді. Содан кейін, Пуэрто-Рикодағы Сан-Хуан қаласындағы ауа райы бюросы дауыл туралы алғашқы ескертуді жариялады, оның ортасы Тринидадтан шамамен 850 миль (1370 км) шығысқа қарай орналасқан деп есептелді. 1 қыркүйекте ескертулер басталғаннан кейін Дора солтүстік-батысқа бұрылып, қарқынды күшеюді жалғастырды. Дауылға жасалған бірнеше барлау миссиясы 2 қыркүйек күні түстен кейін оның дауыл статусына жеткенін көрсетті. Алайда Дора төмен қысымдық аймақтан жалтап, 6 қыркүйекте батысқа қарай бірте-бірте бұрылды. 10 қыркүйектің таңертеңгісін Дора Солтүстік Флоридаға жақындағанда оның көзінің диаметрі шамамен 28 мильден 8 мильге (44-13 км) дейін азайды. Дора құрлыққа енген кезде Сарасотадан Пенсаколаға дейін дауыл туралы ескертулер берілді. Бұған қоса, Флориданың батыс жағалауына және кейіннен Атлантиканың орталық бөлігіне қарай шығанақтың көп бөлігіндегі шағын кемелер дауыл басылғанға дейін портта қалуға кеңес берілді.

Америка Құрама Штаттары

Жалпы алғанда, Дора АҚШ-та бес адамның өліміне және 280 миллион долларлық зиянға себеп болды, оның көп бөлігі Флоридада тіркелді. Флорида және Джорджия штаттарындағы дауыл салдарынан шамамен 1500 адам жарақат алды, олардың 72-сі ауруханаға жатты. Дора кем дегенде 79 тұрғын үйді, 14 тіркемелі үйді, 2 шаруашылық ғимаратын қиратты, сондай-ақ 205 қайық пен 466 шағын бизнесті жойды немесе ауыр зақымдады. Бұдан өзге, Дора кем дегенде 492 тұрғын үйге, 236 тіркемелі үйге және 48 шаруашылық ғимаратына елеулі зақым келтірді, ал 10 017 тұрғын үйге шамалы зақым келді. Екі штат бойынша шамамен 13 476 отбасы дауылдан зардап шекті. Джексонвилл аймағындағы зиянның көп бөлігі ескі ғимараттарға және жағалау аймақтарында орналасқандарға тиді. Сонымен қатар, қаланың кейбір бөліктері Сент-Джонс өзенінің жанында желдің әсерінен өзен су тасқынына тап болды. Дауыл 11 қыркүйекте Джексонвиллдегі Гатор Боул стадионындағы Beatles концертінің күшін жоюына себеп болған факторлардың бірі болды. Басқа себептердің ішінде Beatles жекелеген аудиториямен өнер көрсетуден бас тартты, Американың әртүрлі суретшілер гильдиясы Fab Four-ды кәсіби одақ жарнасын төлеуге мәжбүр етті, ал кинооператорлар тобы концерттің пираттық көшірмесін жасауға тырысты. Бұл мәселелер ақырында шешілді. Бастапқыда Beatles 8 қыркүйекте Монреальдегі концертінен кейін Джексонвиллге ұшуды жоспарлаған, бірақ дауыл олардың ұшағын Ки-Уэстке қайта бағыттауға мәжбүр етті. Концерт басталғанға бірнеше сағат бұрын Beatles Имесон Эйрфилдіне келді. Концертке 20 000-нан астам жанкүйер келді, бірақ мыңдаған адам қаладағы электр қуатының үзілуіне байланысты қатыса алмады. Желдің күші әлі де жоғары болғандықтан, Ринго Старрдың барабандары сахнаға бекітілді. Бір кезде афроамерикалықтар құрған жағажай қауымы болған Америкалық жағажайда көптеген тарихи ғимараттар зақымдалды немесе қирады. Сонымен қатар, бірнеше үйлер мен кәсіпорындар да зардап шекті немесе қиратылды. Фернандина-Бичтегі кейбір үйлер суға кетіп, басқа бірнеше үйдің негізіне қауіп төнді. Шамамен 40 тұрғын үй зақымдалды немесе қирады. Амелия аралының солтүстік шетіне жақын орналасқан Форт Клинч фортының сыртқы қабырғасы эрозиядан ауыр зақым көрді. Нассау округінде Дора шамамен 50 үйді қиратты, 500-ге жуық үйге зақым келтірді, ал 25 шағын бизнес қирады немесе ауыр зақым көрді. Сент-Джонс округінде Вилано-Бич пен Оңтүстік Понте-Ведра-Бич арасындағы эрозиядан 14 жағажай үйі мен 2 автокөлік гаражы қирады. Бірнеше тұрғын үй зақымдалды. Толқындар Сент-Огастин қаласының көп бөлігін бірнеше сантиметрден бірнеше метрге дейін су басты. Ең ауыр соққы Дэвис-Шорс шығанағында және Сан-Себастьян өзенінің бойында болды. Құлдар базары алаңында су "белдеуге дейін" жетті, ал Матанзас өзенінің бойындағы кейбір мотельдердің вестибюльдері суға толып кетті. Сонымен қатар, Сан-Маркос кастильосы сумен қоршалған. Жел кейбір үйлердің шатырларын жыртып, ғасырлар бойы өскен алып емен ағаштарын құлатты. Сент-Джонс өзеніндегі Палатка қаласындағы ескерткіш көпірінің шығыс жағын су шаю қаупі туды. Өзен бойындағы Путнам округінің басқа жерлерінде де эрозия орын алды. Аудан комиссарының өзен жағасындағы үйіне 23 метрлік яхта жағаға шығып қалды. Кейін Джорджтаун маңында 309-шы мемлекеттік трасса суға батты. Кейбір ағаштар құлап, Палаткадағы Сент-Джонс өзені жанындағы колледждің бірнеше сыныптарында су ағып кетті, бірақ жалпы зиян шамалы болды. Палатка, Помона Парк және Уэлака қалаларында шамамен 1800 адам телефон қызметінен айырылды, нәтижесінде мектеп сабақтары бірнеше күнге тоқтатылды. Майо қаласының көп бөлігі суға батты. Округта 13 үйге зақым келді, ал 4 тіркемелі үйге ауыр зақым келді. Дикси округінде Дора бір тіркемелі үйге және екі тұрғын үйге ауыр зақым келтірді, ал тағы жүз тұрғын үйге шамалы зақым келді. Сонымен қатар, он қайық ауыр зақым көрді немесе жойылды. Көршілес Леви округінде бір үй мен төрт тіркемелі үйге ауыр зақым келді, сондай-ақ он екі үйде шамалы зақымдалу болды. Су тасқыны қаланы толығымен оқшаулады, Лайв-Окқа апаратын барлық автомобиль жолдары жабылды. Қаланың орталық бөлігін 3 метрден аса су басып, қаланың кейбір жерлерін 9 метрге дейін су басты. Кейбір үйлер сумен кетіп, ал басқаларын екінші қабаттағы терезелері су басты. Кейбір аудандарда түтін құбырларының тек үстіңгі жақтары ғана көрініп тұрды, ал көптеген тұрғындар үйлерінің төбесінде қалып, қайықтармен құтқаруға тура келді. Суонни округінде 100 үйге ауыр зақым келді, 219 тұрғын үйге шамалы зақым келді, ал 5 тіркемелі үйге ауыр зақым келді. Сонымен қатар, 7 шаруашылық ғимараты ауыр зақым көрді және 80 шағын бизнес жойылды немесе ауыр зақым көрді. Гейнсвиллдегі Хайленд-Корт-Манор және Линкольн-Эстейтс аудандарындағы ондаған тұрғын үйлерге су кірді. Сонымен қатар, Солтүстік-Батыс 10-шы авенюдегі бірнеше тұрғын үйлер де су басты. Флорида университетінде Андерсон, Флинт, Матерли және Тигерт залдарының жартылай жертөлелері су басты, бірақ сабақтар жалғасты, ал қызметкерлер суды шығарып тастады. Қала бойынша ағаштар құлап, кейбіреулері электр сымдарына, жолдарға және үйлерге түсті. Гейнсвиллдегі зиян 300 000 доллардан асты. 441-ші трассаның бір қатары Оранж-Лейк жанында суға батты. Марион округінде су тасқынынан 15-20 округтік жол суға батты. Сонымен қатар, 27-ші трасса мен 318-ші округтік жол арасындағы 75-ші қалалық трасса да суға батты, нәтижесінде трассаның бұл бөлігі жабылды. Дауыл Марион округінде 18 үйге шамалы зақым келтірді, ал 8 тұрғын үйге ауыр зақым келді. Дейтона-Бичте 63 тұрғын үй зақымдалды, ал Дейтона-Бич халықаралық әуежайының шатырының үстінен 1/3 бөлігі жоғалды. ДеЛэндте жел көптеген ағаштарды құлатты және электр қуаты мен телефон байланысының үзілуіне себеп болды. Жел мен жаңбырдан апельсин мен грейпфрут өнімдеріне зиян келді. 9 қыркүйекте Санфордқа жақын жерде дауылдан эвакуацияланып жатқан тікұшақ апатқа ұшырап, екі теңізші қаза болды. Жеккил аралында екі мотельдің шатырының бөліктері жойылды және айналмалы дөңгелек қирады. Аралда эрозия да орын алды. Жеккил аралындағы зиян консервативті түрде 1 миллион долларға бағаланды. Сент-Симонс аралында кем дегенде бес үй суға кетіп, пирс пен жағалау қабырғасының бөліктері қирады. Си-Айленд пен Сент-Симонс аралын Брунсвикке байланыстыратын F. J. Torras көпірі суға батты. Глинн округінде 3,6 миллион доллардан астам зиян тіркелді. Көптеген жайылымдар суға батқанына қарамастан, Чарльстон қаласындағы желдің күші кейбір ғимараттар мен үйлерге зақым келтірді және ағаштарды құлатты. Хори округінің көп бөлігінде кем дегенде 25 мм жауын-шашын байқалды, оның ішінде Конвейдегі ең жоғары көрсеткіш 50 мм құрады. Су тасқыны қаладағы кішкентай үйді суға кетірді. Конвей мен Лорис арасындағы бірнеше арналар су тасып, кішкентай көпірді қиратты. Жағалауда дауыл оңтүстік-батыс Майртл-Бичтен үш немесе төрт су құбыры тудырды. Солтүстік Каролина штатындағы солтүстік-шығыс аймақтарындағы ауыр жаңбыр жағажайлық трассаны шамамен 48 сағатқа жабық қалдырды және бірнеше жағажай үйлеріне су келдірді. Желдің әсерінен жүгері егісіне де зақым келді. Вирджиния штатындағы дауылдан туған жаңбыр Норфолк қаласында су тасқынына әкеп соқты, төмен жатқан жолдарды су басты. Норфолк қалалық әуежайы да жолдарға су келгеніне байланысты жабылды. Сол жерде қайығын сақтап баруға тырысқан адамның жүрек талмасынан қаза болуына байланысты бір тікелей емес өлім оқиғасы тіркелді. Хэмптон қаласының Бакроу-Бич ауданында су тасқынынан шамамен 40 тұрғын Кекоугтан орта мектебіне эвакуацияланды, ал жел ағаштар мен электр сымдарын құлатты. Ассатиг аралында, аралының бөлігі...

Салдары

Дауылдан кейін президент Линдон Джонсон Флориданың губернаторы Фаррис Брайантпен, АҚШ сенаторлары Спессард Холландпен және Джордж Сматэрспен, Джексонвилл қаласының мэрі және губернаторлыққа демократтардың үміткері Хейдон Бернспен бірге қираған аймақты аралады. Президент Джонсон сондай-ақ Грузияның жағалауындағы, оның ішінде Брансуик және Сент-Симонс аралындағы зардаптарды жеке бағалады. Су басқан аудандарда Қызыл Крест вертолет арқылы қотырбаға қарсы сарысуды жеткізді. "Дора" аты "Донна" атын алмастырды және Атлант мұхитындағы дауылдар тізімінен шығарылып, 1968 жылғы маусымда "Долли" деп өзгертілді.