Кіріспе

АҚШ-тағы барлардың танымал атауы "Last Chance Saloon" – АҚШ-та 19 ғасырда шекаралық экономиканың ерте көрінісі ретінде пайда болған барлардың танымал атауы. Алкоголь алу қиын болған аймақтарға жақын орналасқан барлар осы атауды тұтынушыларға алкогольді ішуге, сатуға немесе алуға тыйым салынған жерге аттанбас бұрынғы соңғы мүмкіндік екенін көрсететін нақты белгі ретінде қабылдады. "Соңғы мүмкіндік салоны" деген тіркес осы тарихи контекстке негізделген, британ тілінде де жиі қолданылатын метафоралық мағынаға ие.

"Соңғы мүмкіндіктер"

Бұл термин нақты болған жерлерді білдірсе де, бір ғана орынды білдірмейді. Құрғақ аймақтардың шекарасындағы көптеген салондар өз атауларына «соңғы мүмкіндік» деген сөз тіркесін қосты. Мұндай атаулы көптеген салондардың ішінде екісі ерекше танымал болды, сондықтан кейде оларды «Соңғы мүмкіндік салоны» деп, анықталған артикльмен атайды. Біріншісі – Канзас штатының Колдуэлл қаласындағы салон. 1869 жылдан бастап, ол саяхатшылардың үнді аумағына өтуден бұрын алкогольді заңды түрде соңғы рет сатып алатын орны болды, себебі сол жерде алкогольге тыйым салынған. 1874 жылы Калдвеллден келген топ іздеп отырған адамдар сол жерде деген қате оймен ғимаратты өртеп тастаған оқиға оны танымал етті. Өрт салдарынан ол қазір жоқ, бірақ Канзас штаты сол ғимарат орналасқан жерді тарихи маңызы бар орын деп белгіледі. Екіншісі – Калифорния штатының Окленд қаласындағы «Хейнольдтың бірінші және соңғы мүмкіндігі». Ол 1883 жылы ашылды. Окленд портында орналасқан бұл салон, кеме капитанының билігіне бағыну алдында ішімдік ішуге соңғы мүмкіндік болды. Бұл заңды түрде құрғақ аймақ болмаса да, кеме ішінде алкогольдің болуы сирек кездесетін және қатаң реттелген жағдайларға түсіп, тіпті кемеде орын болмауы да мүмкін еді. Осылайша, Хейнольдтың салоны Калдвеллдегі салон сияқты бірдей мақсатқа қызмет етті. Оны танымал американдық жазушы Джек Лондонның тұрақты мейманы болғандықтан одан да әйгілі етті. Оклендте болғанда Лондон осында жиі ішіп, әлемді шарлаған теңізшілердің әңгімелерінен шабыт алды. Салон Лондонның туындыларында есіммен аталады, сонымен қатар Калифорния штатының тарихи белгілер бағдарламасы, Ұлттық әдеби ескерткіштер тізімі және Ұлттық тарихи орындар тізімінде де танылды. Дегенмен, ол жекеменшікпен ұсталатын, жұмыс істейтін кәсіпорын ретінде жалғасуда, ол жергілікті тұрғындар мен туристерге қызмет етеді. Техникалық тұрғыдан алғанда, екі кәсіпорда «Бірінші мүмкіндік» салоны деп те белгіленген, себебі меншік иелері өз бизнесін саяхатшыларға, олардың бағытына қарамастан, тартуға тырысқан. Бұл атау қазіргі заманғы барларда да қолданылады, бірақ ол әрқашан бастапқы мағынасымен байланысты емес. Құрғақ округке жақын емес барлар да кейде «Соңғы мүмкіндік салоны» деп аталады, бұл бұрынғы мекемелерге жасалған құрмет. Американың барлық штаттарының телефондық анықтамалықтарында «(Бірінші және) Соңғы мүмкіндік» салондарын табуға болады.

Метафора ретінде

Күнделікті сөйлеуде британдық ағылшын тілінде бұл термин үміт немесе жақсылықтың күрт азаятын жағдайды сипаттау үшін қабылданды. Алкоголь немесе барлар туралы сирек айтылатындықтан, "соңғы мүмкіндік салоны" көбінесе паралогиялық метафора ретінде қолданылады. Бұл тіркес газет беттеріндегі тақырыптарда жиі пайда болады, себебі ол күрделі жағдайды салыстырмалы түрде аз әріптермен сипаттайды. Ішкі істер министрі Дэвид Меллор 1989 жылғы желтоқсандағы телеарнадағы сұхбатында: "Мен баспасөз – әсіресе, көп оқылатын баспасөз – соңғы мүмкіндік салонында отыр деп санаймын" деді. Британдық баспасөздің этикасы сол кезде Калькутта комитеті тарапынан зерттелді, және бұл тіркес кеңінен таралды, бірақ одан да көп мысалдар бар.

Британдық автомобиль журналистикасы

Терминнің жалпы қолданысының бір бөлігі – британдық автомобиль журналистері арасындағы қолданысы. "Салон" сөзі британдық автомобиль саласында ерекше мағынаға ие болғандықтан, "соңғы мүмкіндік салоны" фразасын автомобиль туралы хабарламада қолдану – сөз ойыны. Сондықтан, бұл фраза көбінесе автомобиль өнеркәсібіне қатысты қолданылады. Мысалы, Rover 75-тің жарыққа шығуы BMW-нің сол кездегі иелері тарапынан әжуалы түрде "Rover's Last Chance Saloon" деп сипатталды, ал Cerberus компаниясының 2007 жылы Chrysler-ді сатып алуы осы автокөлік өндірушінің "соңғы мүмкіндік салоны" деп аталды.

Британдық спорттық журналистика

Бұл сөз тіркесі британ спортында ерекше қолданысқа ие. Жастар спортында ол, ерекше айта келіңіз, жергілікті деңгейде жеңімпазды анықтау мүмкіндігі жоқ мектептерден келген оқушыларды қамтитын іріктеу турнирінің – "Соңғы мүмкіндік салоны" кезеңін білдіреді. "Соңғы мүмкіндік салоны" кезеңі қатысушылардың шеберлігін төмен бағаламайды, ол тек мектептерінің аймақтық турнирлерге қатысу жолын көрсетеді, сондықтан бұл қолданыс Ұлыбританиядағы кәсіби спортты сипаттау үшін қолданылуынан сәл ерекшеленеді. Спорт комментаторлары мен жанкүйерлер бұл сөз тіркесін кәсіби немесе Олимпиадалық спорт түрлеріндегі құлдырап бара жатқан команданың немесе ойыншының өзінің дағдысын көрсетудегі соңғы мүмкіндігін сөз ету үшін жиі қолданады.

Теледидар және кино

Доктор Худода Аризона штатының Томбстондағы ойдан шығарылған «Соңғы мүмкіндік» салоны Бірінші доктордың «The Gunfighters» (1966) атты сериясының орталық тақырыбы болды. Осы жерде Клэнтон ағайындары оқиғаның көп бөлігін өткізеді, Докторды (Док Холлидей деп жаңылыстырады) немесе Стивен мен Додоны атуға дайын тұрады. «Соңғы мүмкіндік салонының балладасы» – сериал бойында әртүрлі жерлерде естілетін музыкалық шығарма, ол оқиғаның қауіп-қатерін және юморын күшейтеді. Дегенмен, Томбстоунға жақын жерде алкоголь сату шектелмеген, және осы кезеңде аймақтың қарқынды дамыған кен өнеркәсібі «The Gunfighters» кезінде салондарды экономиканың маңызды бөлігіне айналдырды. Томбстондағы алғашқы салонның екеуі – «Кристалл Палас» және «Ориентал» болды, олар «The Gunfighters» салонының дәлдігін бағалау үшін қызықты үлгі ұсынады. Сериалда музыканы тұрған фортепиано мен күмәнді беделі бар жалғыз әйел әнші орындайды. Шындығында, «Ориентал» және «Кристалл Палас» (сондай-ақ «The Gunfighters» кезінде жұмыс істеген шамамен 50 басқа салонмен бірге) британдық салон үлгісінде жасалған, меценаттарға классикалық музыканы қалалық мыс оркестрі немесе келуші камералық музыканттар ұсынған. Гүлденген Томбстондағы салонға көбінесе тек ерлер ғана кіре берді, сонымен қатар казино ретінде де жұмыс істеді. Осылайша, «The Gunfighters» айналындағы басқа да тарихи деректерге қарағанда, жазушы Дональд Коттон өзінің «Соңғы мүмкіндік салоны» туындысымен тарихи шындықтан алшақтады. «Қызыл ергежейліде» «Соңғы мүмкіндік» салоны – Крайтеннің санасындағы салон, ол 6-шы маусымның «Апокалипсис қарушылары» атты эпизодында Армагеддон вирусымен күрескен кезде болды. «Шаолин жекпе-жегінде» «Соңғы мүмкіндік» салоны – монахтардың ковбойдың тірі картинасымен күресетін орны.