Гвинфор Ричард Эванс: Уэльс саяхатшысы және тіл жанашыры

Кіріспе

Уэльс саясаткері (1912–2005)

Гвинфор Ричард Эванс (1 қыркүйек 1912 – 21 сәуір 2005) – Уэльс саясаткері, заңгер және жазушы. Ол отыз алты жыл бойы Уэльстің «Plaid Cymru» саяси партиясының президенті болды және Вестминстерде оны екі рет, 1966 жылдан 1970 жылға дейін және 1974 жылдан 1979 жылға дейін өкілдік еткен алғашқы Парламент мүшесі болды. Палатаға енген кезде, ол уэльс тілінде ант беруге рұқсат алуға талпынысымен көзге түсті, бірақ бұл әрекеті сәтсіз аяқталды. Ол осыны жасауға ұмтылған тұңғыш депутат болды, алайда Ұлыбританияның кез келген жергілікті тілінде ант беру құқығы 1974 жылға дейін берілген жоқ. Оның ең маңызды жетістігі – уэльс тіліндегі телеарна құру үшін сәтті атқарған күресі болды.

Ерте өмір

Гвинфор Эванс Кардиффке жақын Барри қаласында Дан Эванс пен Кэтрин Ричардтың отбасында дүниеге келді. Оның Алквин есімді ағасы және Серидвен есімді қарындасы болған. Әкесі Барриде дүкендер желісін, ал анасы қытай тағайындары дүкенін басқарды. Анасы валли тілінде еркін сөйлейтін. Бала кезінде ол Гладстон-роуд мектебінде білім алды. Кейін Барри округінің мектебінде оқыды, онда мектептің крикет және хоккей командаларының капитаны болды. Аймақта көбінесе ағылшын тілінде сөйлейтіндер тұрды; мектепте ол валли тілін үйрене бастады, бірақ он жеті жасқа келгенде ғана толыққанды еркін сөйлей алды. Эванс Уэльс университетінде, Аберистуитте және Оксфордтың Сент-Джон колледжінде оқыды, содан кейін заңгер дипломын алды. Сент-Джонс колледжінде оқыған кезінде ол Дәффид ап Гвилим қоғамының мүшесі болды. Ол сонымен қатар бау-бақшамен де айналысты. 1925 жылы валли ұлттық партиясы Plaid Cymru құрылған кезде ол жасөспірім еді, және Оксфордта оқып жүргенде партияның филиалын құрды. 1945 жылы партия президенті болып сайланды және 1981 жылға дейін осы лауазымда қалды. Бейбітшілдік көзқарасын ұстанатын ол Хеддичвир Кэмри ұйымында белсенді болды, бұл ұйым Ұлыбританиялық Бейбітшілікке берілгендік лигасымен тығыз байланыста болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде хатшы және бірқатар памфлеттердің редакторы болып қызмет етті. Ол сонымен қатар, діншіл христиан болғандықтан, өзін ар-ожданмен келіспейтін адам деп жариялады және оның нанымының беріктігін мойындаған трибунал алдында тұруға міндетті болды. Эванс Plaid Cymru партиясын 1940-1950 жылдардағы қиын жылдары сақтап қалғаны үшін мақталады. 1950 жылдары ол валли парламентін құру үшін сәтсіз күш сарды. Ол жергілікті тұрғындар Даффид Робертс пен Элизабет Мэй Уоткин Джонсқа қосылып, олардың Капел Селин ауылының жабылуына және суға батуына қарсы наразылық акциясына қатысты. Бұл Ливерпуль қаласын сумен қамтамасыз ету мақсатында Триверин өзенін тоғау жоспарына байланысты болды. Бұл 1960 жылдардың басында Уэльсте кеңінен талқыланған мәселе болды. 1962 жылы Эванс Уэльс Вест және Норд Телевидениесіне қосылды, онда ол жобаның жетекші тұлғаларының бірі болды. Олар батыс және солтүстік Уэльске арналған ITV франшизасын жеңіп алды, бірақ қаржылық қиындықтарға байланысты жоба сәтсіз аяқталды және компания басқа станциямен, Уэльс және Батыс Телевидениесімен біріктірілді.

Gwynfor Evans was born in Barry, near Cardiff, to Dan Evans and Catherine Richard. He had a brother named Alcwyn, and a sister named Ceridwen. His father ran a chain of shops in Barry, and his mother a china shop. His mother was a fluent Welsh speaker. As a boy, he was educated at Gladstone Road School. Later on, he was educated at Barry County School, where he was captain of the school's cricket and hockey teams. The area was mostly English speaking; at school, he began learning the Welsh language but did not become fully fluent until the age of seventeen. Evans studied at the University of Wales, Aberystwyth, and at St John's College, Oxford, from where he qualified as a lawyer. During his time at St John's, he became a member of the Dafydd ap Gwilym society there. He was also a market gardener. He was a teenager when the Welsh nationalist party Plaid Cymru was founded in 1925, and he founded a branch of the party while he was at Oxford. He became the party's president in 1945 and retained the office until 1981. A pacifist, he became active in Heddychwyr Cymru, a Welsh organisation closely associated with the Peace Pledge Union, serving as secretary and editor of a series of pamphlets throughout the Second World War. A committed Christian also, he declared himself a conscientious objector and was required to appear before a tribunal which, recognising the firmness of his beliefs, registered him unconditionally. Evans is credited with keeping Plaid Cymru going through the lean years of the 1940s and 1950s. In the 1950s, he campaigned unsuccessfully for a Welsh parliament. He joined locals Dafydd Roberts and Elizabeth May Watkin Jones in their protest against the closure and flooding of their village Capel Celyn. This was because of the plan to dam the Tryweryn River to supply the city of Liverpool with water. This was a cause célèbre in Wales in the early 1960s. In 1962, Evans joined Wales West and North Television, in which he was one of the leading figures in the venture. It won the ITV franchise for western and northern Wales, but the venture failed because of financial difficulties, and the company was merged with another station, Television Wales and the West.

Жергілікті билік және алғашқы парламенттік жарыстар

Эванс 1949 жылы Кармартеншир округі кеңесіне сайланды және келесі 25 жыл бойы орын сақтап, көбінесе жалғыз Plaid Cymru өкілі ретінде қызмет етті. Көлік байланыстарын жақсартуға ерекше мән бергендігі үшін оған "Эванс қос жол" деген лақап ат қойылды. 1973 жылы Кармартеншир округі кеңесі таратылғаннан кейін Эванс жаңа Дайфед округі кеңесіне сайланбады. Эванс 1945, 1950, 1955 және 1959 жылдарғы жалпы сайлауларда, сондай-ақ 1954 жылғы Абердареге қосым сайлауда қатысты.

1966 жылғы Кармартен қосымша сайлауы

1964 жылы Эванс өзінің кандидатурасын Кармартенге көшірді. 1966 жылғы 14 шілдеде Эванс Кармартен округінен парламенттік орынды Лейбористтер партиясынан жеңіп алды. Бұл сайлау бұрынғы либерал премьер-министр Дэвид Ллойд Джорджтың қызы, Леди Меган Ллойд Джордждың қайтысынан туындаған, бірнеше апта бұрын өткен жалпы сайлауда үшінші орын алғаннан кейін болды. Ол 1964 жылғы жалпы сайлауда да осы округке үміткер болған еді. Оның қосымша сайлаудағы жеңісі Plaid Cymru үшін маңызды кезең болып саналады. Ол Каунунс палатасындағы өзге пацифист, Кеир Хардидің күйеу баласы Эмрис Хьюзбен араласты; Каунунс палатасының шайханасындағы Уэльс Лейбористтерінің үстелін көрсетіп, Хьюз оған: "Сен сол жерге отырмаған жөн, олардың арасында сенің атың жаманға шығып кеткен" деп ескертті.

Кейінгі сайлау рекорды

1970 жылғы жалпы сайлауда Эванс Кармартен округіндегі мандатын Лейборист партиясының Гвиноро Джонсқа жоғалтты және 1974 жылғы ақпан айындағы жалпы сайлауда оны тек үш дауыс айырмасымен қайтаруға тырысып, сәтті болмады. Ол 1974 жылғы қазан айында өткен жалпы сайлауда 3,640 дауыспен парламентке оралды, осымен бірге Plaid Cymru партиясынан Даффид Вигли және Даффид Элис Томас есімді екі депутат та сайланды. Эванс 1979 жылғы жалпы сайлауда Роджер Томасқа (сонымен қатар Лейборист) Кармартенді тағы да жоғалтты. 1983 жылғы жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады және басқа сайлауларға қатыспады.

Парламент депутаты қызметі

Аймақ палатасында Эванс өзінің бейбітшілдік принциптеріне берік тұрып, Нигерия федералдық үкіметіне Биафраға қарсы азамат соғысында (1967–1970) қару-жарақпен көмектесуді қолдаған британ үкіметіне қарсы дауыс берген аз депутаттардың бірі болды. Ол Вьетнам соғысына да қарсы болды: елге инспекциялық топ құрамында кіруге рұқсат берілмеген соң, ол Таиландтағы АҚШ әуе базасының алдында наразылық акциясын өткізді. Эванс 1961–1971 жылдары Кельт лигасының тұңғыш (және соңғы) президенті болды. Сол кезде ШҰҰ-дан Роберт Макинтайр вице-президент қызметін атқарды.

Кейінгі өмірі

1980 жылы консервативті үкімет Уэльс тіліндегі телеарна құруға берген сайлау уәдесінен бас тарқаннан кейін, оның аштыққа отыру қаупі Маргарет Тэтчердің шешімінен ерте қайтуына зор ықпал етті, және S4C 1982 жылғы 1 қарашада хабар таратуды бастады. Саяси қанағатқа толып зейнетке шыққаннан кейін, ол көбінесе Уэльс тақырыбында, ал Уэльс тілінде жазылған, кейін немесе бірден ағылшын тіліне аударылған көптеген еңбектердің авторы атанды. Оның 1971 жылы жарық көрген «Арос Мэй» («Бұл мәңгілік») атты Уэльстің толық тарихы және 1974 жылы жарық көрген «Аталарымның жері: Уэльс тарихының 2000 жылы» ағылшын тіліндегі нұсқасы жақсы сатылатын кітаптардың қатарына енді.

Жеке өмір

1941 жылы Эванс Рианнон Прайс Томасқа үйленді, ол одан тоғыз айға кейін қайтыс болды, 2006 жылдың 13 қаңтарында дүние салды. Олардың жеті баласы болды. Олардың қызы Мейнр белгілі валли тілінің жақтасы атанды және Фред Фрэнсиске үйленді.

Өлім

Эванс 2005 жылғы 21 сәуірде 92 жасында Пенкаррегтегі үйінде дүние салды. Оның туған қаласында Эвансқа тұрақты ескерткіш орнату үшін жергілікті бастауыш мектеп мұғалімі Гвенно Хьюз бастаған науқан 2010 жылы Барри кітапханасында мүсінші Джон Мерион Моррис жасаған қоладан құйылған бюсттің ашылуымен аяқталды. Ескерткіштің құнына жергілікті Ysgol Gymraeg Sant Baruc мектебінің ұстаздары қаржы жинады.