Немец сарбазы Альберт Лео Шлагетер және француз оккупациясына қарсы күресі

Кіріспе

Неміс сарбазы Альберт Лео Шлагетер (12 тамыз 1894 – 26 мамыр 1923) – Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін оңшыл «Фрайкор» тобына қосылған және француз оккупациялық күштеріне қарсы соғыс саботаждарымен танымал болған неміс әскери шенеунігі. Шлагетер темір жолдың бір бөлігін саботаж жасады деген айыппен тұтқындалып, француз әскері тарапынан атқыланды. Оның қазасы оның айналасында шейіт имиджін қалыптастырды, оны неміс ұлтшылдары, әсіресе нацистік партия күшейтті. Нацистік Германияда ол ұлттық батыр ретінде құрметтелді.

Өмір

Шлагетер Шёнау-им-Шварцвальд қаласында католик отбасында дүниеге келді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Шлагетер әскерилердің ерікті жедел жәрдемшісі болды. Соғыс кезінде ол бірнеше шайқастарға қатысты, атап айтқанда Ипр (1915), Сомма (1916) және Верден шайқастары, соның нәтижесінде екінші және бірінші сыныпты темір крестке ие болды. Лейтенант шынжырғысына көтерілгеннен кейін, ол Үшінші Ипр шайқасына (1917) қатысты. Соғыстан кейін және әскерден шығарылғаннан кейін Шлагетер өзін саяси ғылымдарды оқыған студент деп сипаттады, бірақ ол бұл пәнді ең көп дегенде бір жыл оқыды. Осы шақта Шлагетер оңшыл студенттік топтың мүшесі болды. 1919 жылы наурыз айында Баден фрейкорпсына қосылып, Латвияның Тәуелсіздік соғысы кезінде Риганы басып алу кезінде Уолтер фон Медемнің Балтық фрейкорпсының құрамында большевиктерге қарсы күресті. Ландвер Цесис шайқасында жеңілгеннен кейін, ол Павел Бермондт Авалов басқарған Батыс Ресей еріктілер армиясының неміс легионына қосылды. 1919 жылдың желтоқсанында Аваловтың әскерлері Латвия армиясымен жеңілгеннен кейін және Литвада қысқа уақыт болғаннан кейін Шлагетер Германияға оралды. 1920 жылы Шлагетер Германияны дүрліктірген Капп төңкерісіне және әскери және коммунистік топтар арасындағы басқа да шайқастарға қатысты. Оның бөлімшесі сонымен қатар неміс жағында соғысқан Силезия көтерілісіне қатысты. Нацистерге жақын болған Шлагетердің бөлімшесі 1921 жылы Аннаберг шайқасы кезінде жаңадан пайда болған нацистік партиямен бірікті. 1921 жылғы Үшінші Силезия көтерілісі кезінде Шлагетер жергілікті халықты қудалау және поляктар мен немістерге қарсы террорлық әрекеттер үшін танымал болды. 1921 жылы 31 қыркүйекте Модзуровтың шіркеу пастыры Августин Стржибныйді өлтіруге қатысты. Ол нацистік партияның алдындағы ұйым болған Үлкен неміс жұмысшы партиясының негізін қалаушы мүшесі болды. 1923 жылы Рур аймағын француздар басып алғаннан кейін, Шлагетер басқыншы күштерге қарсы саботаж операцияларын жүргізген ұлтшылдар тобын басқарды. Топ бірнеше пойызды жолдан шығара алды. 1923 жылы 7 сәуірде француздар Шлагетер және оның қызметі туралы ақпарат алды, ал келесі күні ол тұтқындалды. 1923 жылы 7 мамырда әскери сотта сотталып, өлім жазасына кесілді. 26 мамыр күні таңертең Шлагетер Дюссельдорфтың жанындағы Голцхаймер даласында атылды. 8 мамырда Шлагетер ата-анасына былай деп жазды: "1914 жылдан бүгінгі күнге дейін мен Германия отаным үшін сүйіспеншілік пен таза адалдықпен бар күшімді жұмсадым. Қайда азап болса, сол жерге мен де барып, көмектесуге тырыстым. Мен қарақшылардың басшысы емеспін, мен тыныш еңбекпен отанымның қамын ойладым. Мен ешқандай қарапайым қылмыс жасаған жоқпын, кісі өлтірген жоқпын". Шлагетердің өлім жазасына кесілгеннен кейін бірден Рудольф Хёсс өзінің сатқын деп санайтын Уолтер Кадоуды өлтірді. Оған Мартин Борман көмектесті. Хёсс он жылға, Борман бір жылға бас бостандығынан айырылды. 1928 жылы шілдеде жалпы кешірім бойынша Хёсс түрмеден босатылды.

Schlageter was born in Schönau im Schwarzwald to Catholic parents. After the outbreak of the First World War, Schlageter became a voluntary emergency worker for the military. During the war, he participated in several battles, notably Ypres (1915), the Somme (1916) and Verdun, earning the Iron Cross second and first class. Following his promotion to leutnant, he took part in the Third Battle of Ypres (1917). After the war and his dismissal from the greatly reduced army, Schlageter described himself as a student of political sciences, but he studied the subject at the most for one year. About this time, Schlageter became a member of a right wing student group. Soon, in March 1919, he joined the Baden Freikorps and fought against the Bolsheviks as a part of Walter von Medem's Baltic Freikorps during the capture of Riga in May during the Latvian War of Independence. After the Landwehr was defeated in the Battle of Cēsis, he joined the German Legion of the West Russian Volunteer Army led by Pavel Bermondt Avalov. In December 1919, after Avalov's forces were defeated by the Latvian Army and after a short time in Lithuania, Schlageter returned to Germany. In 1920, Schlageter took part in the Kapp Putsch and other battles between military and communist factions that were convulsing Germany. His unit also took part in the Silesian Uprisings fighting on the German side. Already close to Nazis, around the time of the Battle of Annaberg of 1921 Schlageter's unit merged with the emerging Nazi Party. During the Third Silesian Uprising of 1921, Schlageter became infamous for persecuting local people and for terrorist actions against both Poles and Germans whom he and his group perceived as opposing his cause. On September 31, 1921 he participated in the murder of the parish priest Augustyn Strzybny in Modzurów. He was a founding member of the Greater German Workers' Party, a front organization for the Nazi Party. Following the French occupation of the Ruhr in 1923, Schlageter led a group of nationalists in sabotage operations against the occupying force. The group managed to derail a number of trains. On April 7, 1923, information on Schlageter and his activities was obtained by the French, and he was arrested the following day. Tried by court martial on May 7, 1923, he was condemned to death. On the morning of May 26, Schlageter was executed by firing squad on the Golzheimer heath near Düsseldorf. On May 8, Schlageter had written to his parents: "from 1914 until today I have sacrificed my whole strength to work for my German homeland, from love and pure loyalty. Where it was suffering, it drew me, in order to help I was no gang leader, but in quiet labour I sought to help my fatherland. I did not commit any common crime or murder." Almost immediately after Schlageter's execution, Rudolf Höss murdered his alleged betrayer, Walther Kadow. He was assisted by Martin Bormann. Höss was sentenced to ten years in prison; Bormann received a one year sentence. Höss was released from prison under a general amnesty in July 1928.

Нацизмнің батырлық символы

Ол өлімге кесілгеннен кейін неміс халқының бір бөлігі үшін қаһарманға айналды. Ол қайтыс болғаннан кейін дереу Шлагетер ескерткіш қоғамы құрылды, ол оның құрметіне ескерткіш орнатуға ұсыныс жасады. Германия Коммунистік партиясы Карл Радек айтқан, оны құрметті, бірақ жаңылысқан тұлға ретінде бейнелейтін сөзін тарату арқылы Шлагетердің қалыптасып келе жатқан мифологиясын жоюға тырысты. Шлагетер туралы әңгімені ең толық пайдаланған – нацистік партия. Гитлер «Менің күресімде» оған сілтеме жасайды. Оның өлімін еске алу рәсімдері жасалды, ал 1931 жылы Ескерткіш қоғамы оның өлімге кесілген жеріне жақын ескерткіш орнатуға қол жеткізді. Бұл – суға батқан тас шеңберлердің арасында орналасқан алып айқыш еді. Басқа да кішкентай ескерткіштер де салынды. 1933 жылдан кейін Шлагетер, 1930 жылы Берлинде қаза тапқан нацистік штурмшы Хорст Весселмен бірге нацистік режимнің басты қаһармандарының біріне айналды. 1933 жылдың маусым айында Пассау аймағынан келген нацистер Бавария ормандығындағы Драйзесель тауында Шлагетер ескерткішін ашу үшін жиналды. 1933 жылдың қыркүйегінде Пассау қаласы Инн өзеніне қарайтын Хаммерберг төбесінде өз ескерткішін орнатты. 1938 жылдың көктемінде Пассауға Шлагетер көшесі мен Шлагетер алаңы қосылды. Нацистер Кенигсбергтегі Haus der Technik үйін Schlageterhaus деп атады. Нацистік драматург Ханс Йост 1933 жылы «Шлагетер» атты тарихи драма жазды. Ол Гитлерге арналды және оның билікке келгенінің бірінші жылдығында нацизмнің театрлық манифесті ретінде қойылды. «Мен мәдениет деген сөзді естігенде, дереу қаруға қол созамын» деген сөз, көбінесе нацистік көшбасшыларға қатысты айтылатын бұл сөз осы пьесадан алынған. Алғашқы нұсқасы сәл өзгеше: «Wenn ich Kultur höre, entsichere ich meinen Browning», «Мәдениет туралы естігенімде Браунинг мылтығымның қауіпсіздігін ашамын!» (1-әрекет, 1-сахна). Бұл сөзді жас Шлагетермен әңгімелесіп отырған басқа бір кейіпкер айтады. Бірнеше маңызды әскери жобалар да оның есімімен аталды, соның ішінде Люфтваффе әуе күшінің Jagdgeschwader 26 Schlageter истребитель эскадрильясы және Альберт Лео Шлагетер әскери кемесі. Оның есімі екі SA тобына берілді: Дюссельдорфтағы SA Standarte 39 Schlageter және Лёррахтағы SA Standarte 142 Albert Leo Schlageter. Фрайбургтың оңтүстік жағындағы әскер казармасы да оның есімімен аталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл казарманың орнын француз әскері басып алды және француз әскери сәулетшісінің құрметіне Quartier Vauban деп атады. Француздар 1990 жылдары кеткеннен кейін бұл аймақ экологиялық таза Вобан қалашығына айналды. Шлагетер британдық автор Джеффри Мосс жазған 1933 жылғы «Мен жұлдыздарға қараймын» романында нацизмнің өрлеуі туралы маңызды кейіпкер ретінде де бейнеленген. Соғыстан кейін негізгі Шлагетер ескерткіші нацистік идеологияны жою процесінің бір бөлігі ретінде одақтас әскерлермен қиратылды. Дегенмен, Фрейунгқа жақын орналасқан Рингелайдағы Шлагетер ескерткіші 1977 жылға дейін сақталды. Солтау маңындағы Шлагетер-инзель немесе «Шлагетер аралы» әлі де осы атаумен танылады.

After his execution he became a hero to some sections of the German population. Immediately after his death a Schlageter Memorial Society was formed, which agitated for the creation of a monument to honour him. The German Communist Party sought to debunk the emerging mythology of Schlageter by circulating a speech by Karl Radek portraying him as an honourable but misguided figure. It was the Nazi Party who most fully exploited the Schlageter story. Hitler refers to him in Mein Kampf. Rituals were constructed to commemorate his death, and in 1931 the Memorial Society succeeded in getting a monument erected near the site of his execution. This was a giant cross placed amid sunken stone rings. Other smaller memorials were also created. After 1933 Schlageter became one of the principal heroes of the Nazi regime, along with Horst Wessel, a Nazi stormtrooper who had been killed in Berlin in 1930. In June 1933, Nazis from the Passau region gathered at the Dreisessel Mountain in the Bavaria Forest to dedicate a Schlageter Memorial. In September 1933, the city of Passau dedicated its own memorial on Hammerberg, overlooking the Inn River. In the spring of 1938, Passau added a Schlageter street and a Schlageter Plaza. The Nazis renamed the Haus der Technik in Königsberg the Schlageterhaus. Hanns Johst, the Nazi playwright, wrote Schlageter (1933), a biographical drama. It was dedicated to Hitler, and was performed on his first anniversary in power as a theatrical manifesto of Nazism. The line "when I hear the word culture, I reach for my gun", often misattributed to Nazi leaders, derives from this play. The original line is slightly different: "Wenn ich Kultur höre entsichere ich meinen Browning," "Whenever I hear of culture I release the safety catch of my Browning!" (Act 1, Scene 1). It is spoken by another character in conversation with the young Schlageter. Several important military ventures were also named for him, including the Jagdgeschwader 26 Schlageter fighter wing of the Luftwaffe, and the naval vessel Albert Leo Schlageter. His name was also given as a title to two SA groups, the SA Standarte 39 Schlageter at Düsseldorf and SA Standarte 142 Albert Leo Schlageter at Lörrach. An army barracks on the south side of Freiburg was also named after him; after World War II, the site of this barracks was occupied by the French army and renamed Quartier Vauban after the French military architect. When the French left in the 1990s, the area became the site of the eco friendly suburb of Vauban. Schlageter also featured as a prominent character in British author Geoffrey Moss's 1933 novel I Face the Stars, about the rise of Nazism. After the war, the main Schlageter memorial was destroyed by occupying Allied forces as part of the denazification process. The Schlageter memorial in Ringelai near Freyung, however, existed until 1977. The Schlageterinsel or "Schlageter Island" near Soltau continues to bear the name.