Кіріспе

Польшаның 9-шы премьер-министрі Ежи Карол Бузек (; 1940 жылдың 3 шілдесінде туған) – поляк саясаткері және Польшадан Еуропалық парламент депутаты. Ол 1997 жылдан 2001 жылға дейін Польшаның премьер-министрі қызметін атқарды, 2004 жылы Еуропалық парламентке сайланғаннан бастап 2009 және 2012 жылдар аралығында Еуропалық парламенттің президенті болды. Сондай-ақ ол поляк актрисасы Ағата Бузектің әкесі.

Алғашқы жылдар

Ежи Карол Бузек 1940 жылғы 3 шілдеде Чехословакияның Смиловице қаласында (сол кезде нацистік Германияның құрамында және Смиловиц деп аталған) лютеран отбасында дүниеге келді. Ол Польшаның Екінші Республикасындағы соғыстар аралық кезеңде Польша саясатына қатысқан белгілі Бузек отбасының мүшесі еді. Отбасы Транс-Ольза аймағындағы поляк қауымының бір бөлігі болды. Бузектің әкесі инженер болған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның отбасы Хоржувқа көшті. Ол лютеран дінін ұстанады.

Кәсіби мансап

1963 жылы Ежи Бузек Силезия технология университетінің механика және энергетика бөлімін химиялық инженерия мамандығы бойынша бітірді. Ол Польша ғылым академиясының химиялық инженерия институтында ғалым болды. 1997 жылдан бастап техникалық ғылымдар профессоры атағын алды. Ол сонымен қатар Сеул және Дортмунд университеттерінің құрметті докторы болып табылады. 1997 жылдан 2001 жылға дейін Бузек Польшаның коалициялық премьер-министрі қызметін атқарды. 1998 жылы ол Грегорц Палка сыйлығының тұңғыш иегері атанды және Еуропалық Одақ Бизнес палаталары форумы оны «Жылдың еуропалық адамы» деп таныды. 1998 жылы Польшаның беделді саяси апталығы Wprost оны «Жыл адамы» деп жариялады. 2009 жылы ол осы сыйлықты екінші рет жеңіп алды. Ол бұл сыйлықты тағы да алғанда, Еуропалық Парламенттің президенті ретінде Польша шегінен тыс жерде атқарған еңбегі үшін марапатталған алғашқы лауреат екенін еске салды. Ежи Бузек Польшаның үшінші Республикасының толық мерзімге қызмет еткен тұңғыш премьер-министрі болды. Польша тарихындағы алғашқы лютеран дінге жататын премьер-министр де осы кісі болды. 2001 жылы парламент сайлауында жеңілгеннен кейін ол саяси өмірден шеттетіліп, ғылыми жұмысына көбірек назар аударды, Ченстоховадағы Akademia Polonijna проректоры және Ополедегі Технологиялық университетінің механика факультетінің профессоры болды. 2004 жылы саяси аренаға оралғаннан кейін ол Еуропалық Парламентке «Азаматтық платформа» партиясынан Катовице округінен сайланып, Польшадағы ең көп дауыс жинаған депутат атанды. Еуропалық Парламенттің президенті қызметін атқарып жүргенде, 2011 жылдың 30 наурызында Бельгияның Брюссель қаласында өткен Еуропалық химиялық инженерлік федерациясының (EFCE) мәжілісінде Химиялық инженерлер институтының құрметті стипендиясымен марапатталды.

Саяси мансап

1980 жылдары Бузек коммунистік Польшадағы антикоммунистік қозғалыстардың, ішінде заңды (1980–1981 және 1989 жылдан бастап) және жасырын (1981–1989) "Солидарлық" кәсіподағы мен саяси қозғалысының белсенді мүшесі болды. Ол кәсіподақтың аймақтық және ұлттық жасырын органдарын ұйымдастыруға белсенді қатысты. Сондай-ақ, ол төрт ұлттық жалпы жиналыстың (1-ші, 4-ші, 5-ші және 6-шы) төрағасы болды, осы жиналыстарда "Солидарлық" қозғалысына қайтадан саяси процеске қатысуға мүмкіндік берілді. Ежи Бузек "Солидарлық сайлау әрекеті" (AWS) мүшесі және AWS-тің экономикалық бағдарламасын жасаушылардың бірі болды. 1997 жылғы сайлаулардан кейін ол Польша Парламентінің төменгі палатасы – Сеймге сайланды және көп ұзамай Польшаның премьер-министрі болып тағайындалды. 1999 жылы ол AWS әлеуметтік қозғалысының (Ruch Społeczny AWS) төрағасы болды, ал 2001 жылы "Солидарлық сайлау әрекеті" коалициясының төрағасы атанды. AWS 2001 жылғы Польша парламент сайлауында жеңіліске ұшырады. Бузек AWS әлеуметтік қозғалысы төрағасы лауазымынан қанағаттама жасады және оның орнына Мичислав Яновский тағайындалды.

Еуропа Парламенті Польша мүшесі

2004 жылғы 13 маусымда Еуропалық парламентке өткен 2004 жылғы сайлауда Ежи Бузек Силезия воеводшасынан Еуропалық парламент депутаты болып сайланды, оның кандидатурасы тек оның танымал атына және сайлаушылармен тікелей байланысына негізделген. Ол рекордтық 173 389 дауыс жинады (аймақтағы барлық дауыстардың 22,14%). Қазіргі уақытта оның партиялық тиесілігі Еуропалық халық партиясының мүшесі болып табылатын «Азаматтық платформа» партиясына жатады. 2004–2009 жылдарғы Еуропалық парламентте ол Өнеркәсіп, зерттеу және энергетика комитетінің мүшесі, Қоршаған орта, халық денсаулығы және азық-түлік қауіпсіздігі комитетінің орынбасары, ЕО-Украина парламенттік ынтымақтастық комитетінің делегациясының мүшесі және Орталық Америка елдерімен қарым-қатынас жөніндегі делегацияның орынбасар өкілі болды. Ол 2007–2013 жылдарға арналған, миллиардтаған еуролық қаражатты қамтитын Еуропалық Одақтың ғылыми-зерттеу және даму жөніндегі 7-ші бағдарламасының баяндамашысы болды. 2009 жылғы 7 маусымда өткен Еуропалық парламент сайлауында Бузек Силезия воеводшасы сайлау округінен қайта сайланды. Бұрынғы сайлаудағыдай, Бузек Польшада рекордтық дауыс санын алды: 393 117 (округтың барлық дауыстарының 42% -дан астамы). 2018 жылғы 12 қыркүйекте ол цифрлық жеке нарықта авторлық құқық туралы даулы директиваны мақұлдауға дауыс берді. 2014–2019 жылдарғы Еуропалық парламентте ол Өнеркәсіп, зерттеу және энергетика комитетінің төрағасы болды, ол өнеркәсіп саясаты, Еуропалық Одақтың ғылыми-зерттеу және инновациялық саясаты, ғарыш саясаты, энергия саясаты және жаңа технологияларды қолдануға жауапты болды. 2014–2019 жылдарғы Еуропалық парламент комитетінде ол тұрақты мүше болып қалды.

Еуропалық Парламент Төрағасы

2009 жылдың 14 шілдесінде Бузек 644 дауыс берудің 555 дауысымен Еуропалық Парламенттің Президенті болып сайланды, бұл ең үлкен көпшілік дауыс еді. Ол бұрынғы Шығыс блогынан шыққан және Пьер Пфлимлиннен кейін сайланған тұңғыш бұрынғы Премьер-министр болды. Ол Германияның Христиан-демократтық депутаты Ханс Герт Пёттерингтің орнын басты. Страсбургтегі ашылу сөзінде Бузек Еуропалық Парламент алдындағы ең үлкен сын-қатерлер экономикалық дағдарыс, еуропалық ынтымақтастық, адам құқықтары және Парламент ішіндегі реформалар екенін айтты. Бузек сондай-ақ Еуропа экономикасын реформалауға, жұмыссыздықтың өсуімен күресуге, энергия қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, климаттық өзгерістерге қарсы тұруға, еуропалық ынтымақтастық пен интеграцияны нығайтуға және әйелдерге тең мүмкіндіктерді ұсынуға міндеттенетінін мәлімдеді. Дегенмен, Бузек Лиссабон шарты кез келген өзгерістің алғышарты болатынын атап өтті ("Одақ жақсы ұйымдастырылып, тиімді жұмыс істеуі үшін"). 2009 жылдың 8 желтоқсанында Бузекке Солтүстік Рейн-Вестфалияның премьер-министрі доктор Юрген Рюттгерс жыл сайынғы «Staatspreis» сыйлығын табыс етті. Бұл сыйлық оның өмірлік жетістіктері үшін берілді және Еуропалық Парламентті «интеграцияның локомотиві» ретінде көрсетті. Шығыс серіктестігіне деген адалдығын растап, «еуропалық интеграция жобасына қатысу мүмкіндігі жоқтарға» сыйлық ақшасы Вильнюсте орналасқан Белорусьтің эмигранттағы Еуропалық гуманитарлық университетіне (ЕГУ) берілетінін хабарлады. Бузек қызметке келгеннен кейін күшіне енген Лиссабон шарты (2009 жылдың 1 желтоқсаны) шамамен он жылдық ішкі талқылауларға нүкте қойып, Еуропалық Парламенттің демократиялық өкілеттіктерін едәуір арттырды. Бузек Еуропадағы саяси интеграцияны күшейту мақсатындағы кең ауқымды күш-жігердің бір бөлігі ретінде шартыны бастапқыда жақтап сөйледі. Шарты бойынша заң шығару өкілеттіктерінің артуы, іс жүзінде, өкілеттіктердің екі есеге жуық өсуін білдірді. Шарты қолданысқа енгізілгеннен бері Парламент «бірлескен шешім қабылдау» процедурасы бойынша 40 жаңа сала бойынша Министрлер Кеңесімен тең құқықтарға ие болды, мысалы, ауыл шаруашылығы, энергетикалық қауіпсіздік, көші-қон, әділет және ішкі істер, денсаулық сақтау және құрылымдық қорлар. Парламент 2011 жылдың 28 қазанында заңнаманы қабылдағанды құптаған Бузек: «Еуропалық Парламенттің алты пакетін қабылдауы – Еуропалық Одақ үшін жақсы жаңалық. Бізде жаңа экономикалық ережелер жинағы бар. Біз болашақтағы кез келген дағдарысқа қарсы тұруға қабілетті, күшті және төзімді қару-жарақ жасадық. Алты пакетті қабылдау арқылы ЕО бюджеттік тәртібін нығайтады және нағыз экономикалық басқаруға қарай жылдамдады. Біз уақытты кері қайтара алмаймыз, бірақ бұл пакет мүше мемлекеттердің бюджеттеріне сенімділік тудырады» деді. Бузек Президент ретіндегі басты міндеттерінің бірі – Еуропалық Парламент мүшелеріне қатысты жемқорлық, заңсыз лоббилік және мемлекеттік қаражатты дұрыс пайдаланбау туралы айыптаулармен күресу болды. 2011 жылдың 7 шілдесінде Төрағалар кеңесі Еуропарламент депутаттарына арналған алғашқы этика кодексін бекітті, ал Парламент оны 2011 жылдың 1 желтоқсанында ресми түрде мақұлдады. Кодекс мүдделер қақтығысын болдырмау үшін Парламент депутаттарының сыртқы тараптармен қарым-қатынасында басшылыққа алуға тиіс ережелер мен принциптерді белгілейді. Бузек кодекс туралы айтқанда: «Еуропалық Парламенттің өкілеттіктерін арттыру оның мүшелерінің ашықтығы мен жауапкершілігін арттырумен бірге жүруі керек». Кодекске сәйкес, депутаттар Парламенттен тыс атқаратын ақылы қызметтері туралы және алатын жалақысы туралы толық мәлімдеме беруге міндетті. Олар сондай-ақ мүдделер қақтығысына әкелуі мүмкін барлық басқа да іс-әрекеттерін жариялауға тиіс. Кодекс Парламент шешімдеріне ықпал ету үшін төлемдер алуға немесе басқа да сыйақылар алуға қатысты депутаттарға тыйым салады. Сонымен қатар, ол сыйлықтарды қабылдау және лоббистер ретінде жұмыс істейтін бұрынғы Парламент депутаттарының мәселелері бойынша нақты ережелерді белгілейді.

Жеке өмір

Ол Ruch Chorzów жақтасы.